Кіріспе
АҚШ-тың Алабама штатының штаттық капитолийі Алабама штатының штаттық капитолийі, Ұлттық тарихи орындар тізілімінде «Бірінші Конфедерациялық капитолий» деп тіркелген. Монтгомеридегі Капитолий төбесінде орналасқан, бастапқыда «Ешкі төбесі» деп аталған, ол 1960 жылдың 19 желтоқсанында Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Басқа штат капитолийлерінен айырмашылығы, Алабама заң шығарушы органы онда емес, Алабама штатының заң шығарушылар үйінде отырады. Капитолийде губернатордың кеңсесі орналасқан және ол әрі музей ретінде жұмыс істейді. Алабама тарихында бес саяси орталық және төрт арнайы салынған капитолий ғимараты болған. Біріншісі 1817 жылы Сент-Стивенс қаласындағы аумақтық капитолий болды; 1819 жылы Хантсвиллде штаттық құрылтай өтті, ал 1820 жылы Кахаба алғашқы тұрақты капитолий болып тағайындалды. Заң шығарушы орган 1826 жылы капитолийді Таскалузаға көшірді, онда ол жаңа үш қабатты ғимаратқа орналастырылды. 1826 жылғы Таскалузадағы штаттық үй кейін Алабама орталық әйелдер колледжі ретінде пайдаланылды. 1923 жылы өртенгеннен кейін қираған орындары Капитолий саябағында сақталды. Соңында, 1846 жылы капитолий тағы бір рет көшірілді, Монтгомери қаласы тағайындалды. Монтгомеридегі алғашқы капитолий ғимараты, қазіргі ғимарат тұрған жерде орналасқан, екі жылдан кейін өртенді. Қазіргі ғимарат 1851 жылы аяқталды, ал келесі 140 жыл ішінде қосымша қанаттар салынды. Бұл өзгерістер штаттың халқының өсуімен байланысты болды, көптеген құл иеленген еуропалық америкалықтар қоныстанды. Кейіннен мемлекеттің үлкен бөлігі мақта өсіруге дамыды. Қазіргі капитолий ғимараты уақытша Конфедерациялық капитолий ретінде қызмет етті, ал Монтгомери 1861 жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласы капитал болып тағайындалғанға дейін Америка Конфедерациялық Штаттарының алғашқы саяси орталығы болды. Сенат палатасында Монтгомери конвенциясы ретінде бас қосқан делегаттар 1861 жылдың 4 ақпанында Конфедерациялық Штаттардың Уақытша Конституциясын жасады. Сондай-ақ, осы жерде 1861 жылдың 11 наурызында тұрақты конституция қабылданды. 1965 жылы, жүз жылдан астам уақыт өткен соң, үшінші (және соңғы) Сельмадан Монтгомериге дейінгі шеру Капитолийдің алдыңғы мәрмәр баспалдағында аяқталды, оларды қоршаған наразылықтар мен оқиғалар тікелей 1965 жылғы Дауыс беру құқығы туралы заңға әкелді. Қазіргі алдыңғы қасбеттің ені шамамен 350 фут (107 м), ал биіктігі жер деңгейінен күмбездегі фонарьдың жоғарғы жағына дейін 119 фут (36 м) құрайды.
The Alabama State Capitol, listed on the National Register of Historic Places as the First Confederate Capitol, is the state capitol building for Alabama. Located on Capitol Hill, originally Goat Hill, in Montgomery, it was declared a National Historic Landmark on December 19, 1960. Unlike every other state capitol, the Alabama Legislature does not meet there, but at the Alabama State House. The Capitol has the governor's office and otherwise functions as a museum. Alabama has had five political capitals and four purpose built capitol buildings during its history since it was designated as a territory of the United States. The first was the territorial capital in St. Stephens in 1817; the state organizing convention was held in Huntsville in 1819, and the first permanent capital was designated in 1820 as Cahaba. The legislature moved the capital to Tuscaloosa in 1826, where it was housed in a new three story building. The 1826 State House in Tuscaloosa was later used as Alabama Central Female College. After it burned in 1923, the ruins were retained within Capitol Park. Finally, in 1846, the capital was moved again, when Montgomery was designated. The first capitol building in Montgomery, located where the current building stands, burned after two years. The current building was completed in 1851, and additional wings were added over the course of the following 140 years. These changes followed population growth in the state as many slave holding European American settlers arrived. Large parts of the state were subsequently developed for cotton cultivation. The current capitol building temporarily served as the Confederate Capitol while Montgomery served as the first political capital of the Confederate States of America in 1861, before Richmond, Virginia was designated as the capital. Delegates meeting as the Montgomery Convention in the Senate Chamber drew up the Provisional Constitution of the Confederate States on February 4, 1861. The convention also adopted the Permanent Constitution here on March 11, 1861. In 1965, more than one hundred years later, the third (and final) Selma to Montgomery march ended at the front marble staircase of the Capitol, with the protests and events surrounding them directly leading to the Voting Rights Act of 1965. The current front facade is approximately 350 feet (107 m) wide and 119 feet (36 m) tall from ground level to the top of the lantern on the dome.
Бірінші Капитолий ғимараты
Монтгомериде салынған алғашқы Капитолий ғимаратын Филадельфиялық Стивен Декатур Баттон жобалаған. Монтгомеридің негізін қалаушылардың бірі Эндрю Декстер, астананың Тоскалузадан Монтгомериге көшірілуін күтіп, ең жақсы жерді бос қалдырған. Бұл жер, сол кезде Ешкітау деп аталған және мал жаюға пайдаланылғандықтан, жаңа Капитолий ғимаратын салуға қолайлы орын ретінде таңдалды. Құрылыс 1846 жылы басталды, ал жаңа ғимарат 1847 жылдың 6 желтоқсанында штатқа ұсынылды. Баттонның ғимараты екі қабаттан тұрып, биік жертөлеге орналасқан, сыртқы қабырғасы таспен қапталған кірпіштен салынған. Алты Коринфтік бағанасы бар екі қабатты монументалды портик, алдыңғы жағының ортаңғы бес бөлігіне орналасқан кең фронтонмен безендірілген. Портик артындағы басты шатыр деңгейіндегі тіреу сақинасының үстінде диаметрі 12 метр болатын орталық күмбез орналасқан. Күмбез Лисикраттың Хорагиялық ескерткішінің үлгісінде жасалған әсем фонарьмен аяқталған. Бұл алғашқы Капитолий ғимараты 1849 жылдың 14 желтоқсанында, аяқталғаннан кейін екі жылдан аспайтын уақыт өткен соң өртенді. Ту шамамен 30 жыл бойы Капитолий үстінде желбіреп тұрды. 1988 жылы бірнеше афроамерикандық заң шығарушы және NAACP штатының бөлімшесінің мүшелері туды алып тастауға тырысқандары үшін тұтқындалды. 1991 жылы күмбезді жөндеу кезінде ту алынып тасталды, ал 1993 жылғы сот шешімімен оны қайта орнатуға тыйым салынды. Шешімде 1895 жылғы штат заңына сәйкес, Капитолий ғимаратының үстінде тек ұлттық және штат туларын ғана желбіретуге рұқсат етілгендігі айтылды. Ғимарат 1985 жылға дейін Алабама заң шығарушы органының үйі болды, содан кейін ол жаңа Алабама штатының үйіне көшірілді. Ресми түрде бұл көшіру уақытша болды, себебі Алабама Конституциясы заң шығарушы органның Капитолийде отыруын талап етеді. 1984 жылы конституциялық түзету қабылданды, ол Капитолий жөнделген жағдайда заң шығарушы органның басқа ғимаратқа көшуіне мүмкіндік берді. Жөндеу жұмыстары 1985 жылы басталды және 1992 жылы Холмс және Холмс архитектуралық тобымен аяқталды. Капитолий қайта ашылғаннан кейін Алабама губернаторы және көптеген басқа штаттық кеңселер ғимаратқа қайта оралды, бірақ заң шығарушы орган Штат үйінде қалды. 2009 жылдың 7 мамырында заң шығарушы орган Штат үйінде болған су тасқынына байланысты 1985 жылдың 20 қыркүйегінен бері алғаш рет Капитолий ғимаратында отырды. Бұл жағдайға бейімделуді қажет етті, себебі Капитолий палатасында орындықтар болмады, ал Сенат палатасындағы орындықтар 1861 жылғы үлгілердің көшірмелері болды. Екі палатаның ешқайсысында компьютерлік дауыс беру жүйесі жоқ. Капитолий ғимаратының жылыту және кондиционерлеу жүйесі Штат үйінен келеді. Штат үйінде су тасқынынан электр қуаты өшірілгендіктен, Капитолийде кондиционер жұмыс істемеді.
Сыртқы
Ғимараттың бастапқы өзегі, сондай-ақ кейінгі қосымшалар негізінен грек қайта жаңғыру стилінде салынған. Ғимараттың 1851 жылғы үш қабатты өзегі дориялық пилястрлармен бөлінген ойыстармен және Композиттік тәртіптегі монументалды үш қабатты гексастиль портигімен ерекшеленеді. Ғимараттың бастапқы өзегі 1820 жылы салынған, оның құрамында бастапқы орталық артқы сот қанаты бар. Артқы жағына жасалған алғашқы кеңейтім тағы бір қанатты қосты. Әрбір қанат Алабамада және оның айналасындағы штаттарда көпір салушы ретінде танымал болғандықтан, Алабама заң шығарушы органы оны штаттың босату заңдарынан босатты, мұндай заңдар әдетте босатылған құлдардың бостандыққа қол жеткізгеннен кейін бір жыл ішінде штаттан кетуін талап ететін. Соғыстан кейінгі қайта құру дәуірінде ол Алабама өкілдер палатасында екі мерзім қызмет етті, ол оның жобалауға және салуға көмектескен ғимаратта. Сол жерден кеңселерге апаратын дәліздер солтүстік және оңтүстік қанаттарға таралады. Бірінші қабаттағы келесі үлкен бөлме – бұрынғы Жоғарғы Сот залы, ол Капитолийдің бастапқы жоспарының бір бөлігі. Шығыс (артқы) қанатта орналасқан, ол 1851 жылға дейін салынған қанаттың жалғыз бөлігі. Бұл бір қабатты, тікбұрышты бөлме, кіреберіс бөлігі ішкі жағына қарай иілген және бөлменің ортасына жақын кеңістікті екі массивті ионикалық бағана бөліп тұрады. Кейінгі шығыс қанаттары осы бөлмеден шығысқа қарай жалғасады. Күмбездің ішкі жағы Алабамаға көшіп келген шотланд суретшісі Родерик Маккензи салған сегіз картинамен безендірілген. Картиналар Маккензидің Алабама тарихын көркемдік тұрғыдан бейнелеуін көрсетеді. Олар 1926 жылдан 1930 жылға дейін оның Мобилдегі шеберханасында кенепке салынды, содан кейін 1930 жылдың шілдесінде Монтгомериге теміржолмен жеткізіліп, орнатылды. Екі заң шығару палатасы да 1851 жылғы бастапқы құрылысқа жатады. Олардың екеуі де тікбұрышты пішіндес және үшінші қабатқа дейін көтеріледі, сол қабатта галерея орналасқан. Екі палатадағы галереялар коринфтік бағаналармен сүйеніп тұр. Ескі Сенат залындағы галерея алтынмен жалатылған, ал ескі Өкілдер палатасындағы галерея қарапайым түрде боялған. Ескі Сенат залы екі заң шығару палатасының кішісі, бөлменің төрт жағына созылған дөңгелек пішіндес мезаннин, тек лектор алаңының үстінде ғана үзіліске ие. Ескі Өкілдер залы үлкен, үш қабырғасында қисық мезаннин бар, ол лектор алаңына дейін жететін әр қабырға қабырғасына біріктіріледі. Капитолий төбеінің аумағы 19 ғасырдан бастап 20 ғасырдың басына дейін құйма темір қоршаумен қоршалған. Кейін ол алынып тасталды және Уорс Ферри Роудтағы Ескі Аугуста зиратын қоршау үшін қайта пайдаланылды. Аумақта Олмстед жобасынан қалған көптеген ағаштар мен бұталар, сондай-ақ көптеген ескерткіштер сақталған. Бұл мүсіндер Алабама мемориалдық сақтау заңымен қорғалады. Наразылық білдірушілердің делегациясы губернатор Джордж Уоллеске Алабама штатындағы нәсілдік кемсітушілікті тоқтату туралы петиция тапсыруға тырысты. Губернатор делегациямен кездесетінін хабарлады, бірақ оларға екі рет Капитолийге кіруге рұқсат берілмеді және ешкімге кіргізілмейтінін айтты. Штат полициясы Капитолийді қоршап алып, шерушілер делегациясының аумаққа кіруіне кедергі жасады. Мартин Лютер Кинг кіші баспалдақтардың басында құлшынысты сөз сөйледі. Соңғы жылдары баспалдақтарда ЛГБТ және иммигранттар топтары да наразылық акцияларын өткізді. "Еркекшілікке қарсы күрес" ұйымының демеушілігімен өткен Жек көрушілік пен зорлық-зомбылық құрбандарына арналған жылдық тіл тілектері 2011 жылдың 20 ақпанында Капитолий баспалдағында өтті, мақсаты штатта жек көрушілік қылмыстарға қарсы заңның қажеттілігін арттыру болды. 2011 жылдың 17 желтоқсанында жүздеген наразылық білдірушілер Алабама штатының қатаң жаңа иммиграциялық заңына, Алабама HB 56-ға қарсы наразылық білдіру үшін баспалдаққа жиналды.
The steps have seen protests by LGBT groups and immigration groups in recent years as well. The annual Vigil for Victims of Hate and Violence, sponsored by Equality Alabama, took place on the capitol steps on February 20, 2011, to heighten awareness of the lack of hate crime legislation to protect LGBT people in the state. Hundreds of protesters converged at the steps on December 17, 2011, to protest the passage of Alabama's strict new immigration law, Alabama HB 56.
Тулар даңғылы
Байрақтар даңғылы – Алабама штатының Капитолий аумағының тағы бір маңызды ерекшелігі. Бұл – АҚШ штаттарының туларының жиынтығы, әрбір тудың іргесінде сол штаттан алынған тас орнатылған, оған штаттың аты қашалған. Ту бағаналары Капитолий ғимаратының оңтүстік қанатының ионикалық галереясы мен Вашингтон даңғылы арасында жартылай шеңбер пішінде орналасқан. Ол губернатор Альберт Брюердің мерзімінде аяқталды және 1968 жылдың 6 сәуірінде ресми түрде ашылды.
Туризм
Туристерге ашық аймақтар – кіреберіс сатылы залы, ескі Губернатор кеңсесі, ескі Мемлекеттік Жоғарғы Сот, ескі Жоғарғы Сот кітапханасы, ротонда, ескі Өкілдер палатасы және ескі Сенат палатасы. Оның ғимараттары мен аумағы Алабама тарихи комиссиясымен күтіледі.