Кіріспе

Француз сарбазы, маршал Реми Жозеф Исидор Эксельманс, 1-ші граф Эксельманс (ʁemi ʒozɛf izidɔʁ ɛɡzɛlmɑ̃, 13 қараша 1775 – 22 маусым 1852) – Революциялық және Наполеон соғыстарының көрнекті француз әскери қайраткері, сондай-ақ одан кейінгі кезеңнің саяси тұлғасы. Оның аты Париждегі Жеңіс аркасының оңтүстік тірегіне жазылған.

Ерте өмір және мансап

Экселманс Бар-ле-Дюк қаласында дүниеге келді, бұл қала бірнеше жыл бұрын Бар герцогтігінің астанасы болған еді. Оның әкесі Гвиаум Изидор Экселманс, саудагер, ал анасы Франсуаза Бельом болды. Экселманс 16 жасында Франция революциялық армиясына қосылып, 1791 жылы Мёз еріктілерінің 3-ші батальонына қатысты. Бірінші коалиция соғысы кезінде ол Мозель және Самбре-ет-Мёз армияларында қызмет етіп, 1796 жылға қарай қатардан көтеріліп, сержант-майор болды. 1796 жылдың қазанында екінші лейтенант болып тағайындалды және 1797 жылы Италияға басып кіру үшін Италия армиясына қосылды. 1798 жылы генерал Эблеге, ал келесі жылы генерал Брусьеге көмекші болып қызмет етті. Ол Италиядағы алғашқы жорығында өзін танытты және 1799 жылдың сәуірінде 16-шы драгун полкінде капитан болып тағайындалды. Сол жылы. 1801 жылы маршал Жоахим Мураттың көмекшісі болып тағайындалды, олармен жақын дос болып кетті.

Маршал Мураттың көмекшісі

1805-1807 жылдардағы Үшінші және Төртінші коалицияға қарсы жорықтар барысында ол Мураттың адъютанты қызметін атқарды. Дунайды кешіп өту кезінде және Вертинген шайқасында айрықша көзге түсті. Эльчинген шайқасынан екі күн бұрын полковник шеніне тағайындалды, ал 1807 жылдың мамырында бригада генералы болды.

Жарым арал соғысы, тұтқындық және Неаполь

1808 жылы Пиреней соғысы басталғанда Экселманс маршал Муратты Испанияға ертіп барды. Маусым айында ол Валенсияға шабуылға аттанатын маршал Бон Адриен Жанно де Монси армиясына қосылуға жіберілді. Ол кезде Испания ауылдарында көтеріліс өршіп тұрды, оны партизандар тұтқындап, Валенсияға алып кетті. Ол британдықтарға берілді және тұтқын ретінде Англияға апарылды. 1811 жылы қашып, Неапольге сапар шекті, онда патша болып тұрған Мурат оны өзінің жеке жанындағы офицері (экуериі) етіп тағайындады.

Ресейге шабуыл

Экселманс Наполеонның Ресейге жорығы алдында Ұлы Армияға қайта қосылды және Императорлық гвардияның атты гренадерлеріндегі майор болып тағайындалды. Бородино шайқасынан кейін генерал-дивизия дәрежесіне көтеріліп, жеңіл атқыштар дивизиясына қолбасшылық етті. Вильнюс шайқасында жараланғаннан кейін, ол сауығу үшін Парижге қайтып келді.

Алтыншы коалицияның соғысы

1813 жылы жарақатынан айыққаннан кейін ол Дрездендегі императорлық армияға қайта қосылды. Ол Лейпцигтегі қасіретті жеңілісте болды, ал Германиядағы науқаннан кейін Құрмет легионының үлкен офицері атанды. Францияның жаулары қоршауға алған кезде Экселманс одақтастар Парижді басып алғанға және Наполеон тақтан бас тарғанға дейін батыл түрде күресті, осымен алтыншы коалиция соғысы аяқталды.

Жүз күн

Бурбондар билікке қайта келген кезде Экселманс бас инспектор және Сент-Луи орденінің рыцары атанды. 1815 жылдың қаңтар айында Муратпен опасыздық байланыста болды деген айыппен сотталды, бірақ кінәсіз деп танылды. Наполеонның жүз күнделігі кезеңінде Эльбадан оралғаннан кейін Экселманс Францияның пэрі (Peer) атағын уақытша алды және генерал-майор Строльцтің 9-шы кавалериялық дивизиясы мен генерал-майор Шастельдің 10-шы кавалериялық дивизиясынан құралған II кавалериялық корпустың басшылығына тағайындалды. Ватерлоо науқаны барысында корпус Линьи және Вавр шайқастарында күш көрсетті. Париж маңындағы соңғы әрекеттерде ол 1 шілдеде Роккенкур шайқасында көзге түсті, онда оның басқаруындағы бөлімдер полковник фон Зохр басқаратын пруссиялық гусар бригадасын оқшаулап, жойды.

Қайта қалпына келтіру, шілде монархиясы және Екінші республика

Наполеон жеңілгеннен кейін Бурбондар тағы да билікке келді, 1815 жылғы 24 шілдедегі патшалық жарлықта Екселманс және корольге адалдық серт беріп, кейін Наполеонға қосылған 56 басқа генералдың мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен сотталуға жарамайтыны жарияланды. Екселманс Нидерландыға қашып, 1819 жылға дейін эмиграцияда өмір сүрді, содан кейін оған кешірім беріліп, Францияға оралды. 1828 жылы ол кавалерияның бас инспекторы болып тағайындалды. Екінші Республика кезінде Екселманс Людовик Наполеонды қолдады. Бонапарттарға көрсеткен адалдығы үшін оған Құрмет Легионының Ұлы кресті ордені табысталды және 1849 жылы орденнің Ұлы канцлері болды. 1851 жылы Франция маршалы шеніне көтерілді. 1852 жылы аттан құлап қаза тапты.