Кіріспе

Саентологияның негізін қалаушы Л. Рон Хаббардтың ешқайсысы өзінің ілімдерін ғылыми фантастиканың жанрлық түріндегі ғарыш операсымен тікелей салыстырмаған. Оның жазбаларында тетандар (адамның жаны туралы түсінікке ұқсас) төрт триллион жыл бойы кезең-кезеңмен қайта туылып, бұрынғы өмірлер туралы естеліктерін сақтай отырып, Хаббард бүкіл ғаламдағы өмір туралы күрделі баяндамаларды жазды. Бұл аңыздардың ішіндегі ең көп талас тудыратынсы - Хаббард әлемдегі көптеген проблемалардың себепкері деп санайтын Ксену туралы әңгіме. Саентологияның кейбір ғарыш операсы ілімдері шіркеу тек тәжірибелі мүшелерге ғана ұсынады, шіркеу басшылары оларды дұрыс түсінуге қабілетті деп санайды. Бірнеше бұрынғы шіркеу мүшелері осы құпия құжаттарды ашып көрсетті, бұл ұзақ сотқа әкелді шіркеумен шайқастар, ол құпияны сақтамады. Чиркөнектің сыншылары кейбір оқиғалардың ғылыми тұрғыдан мүмкін еместігін атап өтті және осылайша оларды үйрету үшін шіркеуді сенімсіз деп атады. Ғарыш операсы ілімдері танымал мәдениетте де сатирикалық сипатта болды. Дін ғалымдары ғарыш операсы туралы әңгімелерді Хаббардты жоғарғы хабаршы ретінде құрметтеуге шақыру үшін жасалған жаратылыс мифы деп сипаттады. Бірнеше академиктер ғарыш операсы аңыздарының 1950-ші жылдардағы "салқын соғыс" мәдениетінің тақырыптарына ұқсас екендігіне назар аударды.

Шығу тегі

(Бұл мақалада жиі Ксену аталса да, Хаббард кейбір лекцияларда және жазбаларында Ксему атауын қолданады, тіпті оны әртістіреді). Л. Рон Хаббард діни сенімдер жиынтығын шығарды, ол оларды терапияның бір түрі ретінде танытты, оны Дианетика деп атады. Ол бұл ілімді діни емес, ғылыми деп танытты. Бұл жүйенің ғылыми негізі жоқ және псевдонауканың бір түрі. Хаббард 1950 жылдардың басына дейін ұйымдасқан діндерге жағымсыз көзқарас танытты, бірақ содан кейін рухани тақырыптар талқыланды. Осы ілімдерде ол өткен оқиғалардың санадан тыс естеліктерін, ол "энграммдар" деп атаған, адам қанағатсыздануы себептері ретінде анықтады. 1950 жылы ол өткен өмірлерді еске түсіруге болады деп сеніп, ойлана бастады; ол осы естеліктерді ғаламның жан-жақты баяндамасын әзірлеу үшін пайдалануға тырысты. 1953 жылы ол Саентология шіркеуін құрып, өзінің сенімдерін діни ілім ретінде алға жылжытты. Діндарлық топтар Дианетикаға негізделген топтардан ерекшеленіп, олардың кейбір көзқарастарын өздеріне қосқан. Хаббард Дианетиканы физикалық денеге бағытталған деп санайды, бірақ Саентологияны рухани мәселелерді шешудің жолы деп қарастырды. Хаббард психотерапиялық бағдарламадан рухани бағдарламаға ауысу үшін жасаған күш-жігерінде тетандар деген ұғымды енгізді: ғаламдарды құрастыруға және қалыптастыруға қабілетті құдай тәрізді, тәндік емес тұлғалар, кейіннен МЕСТ ғаламшарында тұтқындалып, реинкарнация арқылы физикалық денелерге шектелген. Огайо штатының университеті Хью Урбан бұл ілімдердің гностицизмге ұқсастығы бар екенін айтады, бірақ Хаббардтың гностикалық ойды жақсы білгеніне күмән келтіреді. 1950 жылдары Хаббардтың ізбасарлары өткен өмірлерін еске түсіргенде, ол осы естеліктерінің көптеген егжей-тегжейін жазды. Осы дереккөзге сүйене отырып, ол ғаламның күрделі тарихын құрастырды, оны "ғарыш операсы" деп атады. Хаббард өзінің жан-жақты тарихын жасады деп сенсе де, Урбан мәлімдемелер туралы оқшауланған және толық емес жазбаны келтіреді, онда Хаббард тітандар әлемін, оның тұрғындары жасаған материалдық әлемнен бөлек деп анықтады. Хаббардтың пікірінше, материалдық ғалам тетандар жаратқан басқа ғаламдар соқтығысқаннан кейін пайда болды, содан олар шамамен 60 триллион жыл бұрын материалды ғаламға 6 топта кіріп келді. Хаббард сондай-ақ тетандарды өздерін танудан ажырататын "оқиғалар" деп аталатын оқиғалар сериясын сипаттады, бірақ тетандар бұрынғы құдайлықтарын қайта ала алады деп мәлімдеді және өзін материалдық әлемнен азат еткен тетандарды "жұмыс істейтін тетандар" деп атады.

Тарихи оқиғалар мен өркениеттер

Хаббард өзінің алғашқы "апатты" төрт квадриллион жыл бұрын анықтады, онда тетан "күлкілі жарықтар мен жарық" кезікті, содан кейін толық қараңғылықты сезінбестен бұрын херуб пен күймені байқады. Саентологияда бұл "1-ші оқиға" деп аталады. Саентологияның ғалам хронологиясындағы тағы бір маңызды оқиға Арсликус деп аталатын ғарыш қаласында болды, оның тұрғындары тетандарды тұтқындаған кезде оқиғаға әкелді. Саентологияның ғарыш операсының ең даулы бөлігі - "Инцидент 2" деп аталатын Ксену туралы аңыз, онда Хаббард 76 планетаны, Жерден көрінетін жұлдыздарды айналып жүрген, 75 миллион жыл бұрын диктатор Ксенудің басқаруымен ұйымдастырылған Галактикалық Конфедерацияда ұйымдастырылған топты сипаттады. Конфедерация халық санынан асып кеткен соң, Ксену бірнеше миллиард азаматтарын DC 8 ұшақтарына Тигиак (Жер) планетасына салық тексеру үшін жіберді. Мұнда сутегі бомбалары жанартаулардың ішінде жарылып, қуғын-сүргіншілер қаза тапты, олардың тетандарының миы Гавайи мен Канар аралдарында жуылды, тетандардың шығу тегін жасыру үшін әртүрлі аңыздар, мысалы Иса туралы аңыздар енгізілді. Ақырында, Галактикалық Конфедерацияның офицерлері Ксенуге қарсы көтеріліс бастады, ол оны тұтқындап, таудың ортасындағы электр түрмеге салғанға дейін алты жыл бойы жалғасты. Хаббард Ксенудің күштерінің миын жуған тетандар Жерде қалды, онда адам психикасына қосылған "дене тетандары" адам проблемаларына ықпал етеді; және адамдар осы миын жуған тетандардан босатылып, құтқарылуға қол жеткізе алады. Хаббард сонымен қатар, адамдар өлгеннен кейін тетандар "станцияларды" жалғастыра берді, оның ішінде Жерге жақын планеталардағы жерлер, олардың естеліктері өшіріліп, жаңа естеліктер орналастырылды. Кейбір "имплантациялық станциялар" басқаларына қарағанда жақсырақ болғандықтан, Хаббард өз ізбасарларына Венерадағыдан аулақ болуға кеңес берді. Ол имплантаттық стансадан өткеннен кейін тетан Жерге оралып, сол жерде тән алады деп үйретті. Хаббард христиандық көктегі түсінік басқа планетадағы физикалық орынға негізделген деп үйретті, ол өзі барған деп мәлімдеді. Ол оның сыртқы түрін Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Буш-Гарденс (қазіргі Ван-Ньюс, Калифорния) сарайымен салыстырып, онда Жаңа Келісімдегі кейіпкерлердің бейнелері бар екенін атап өтті. Уақыт өте келе бұл ғимараттың жай-күйі нашарлап кетті. Жақын маңдағы қалада имплантациялық станция бар еді, тетандар сол жерге қайта оралуға көндірілді. Хаббардтың баяндамасындағы тағы бір маңызды кездесу планеталардың үлкен тобы құл іздеген және "декадациялық" қоғам деп аталатын Маркаб Конфедерациясын құрған кезде болды. Автор бұл өркениет тетандармен кездескенде елеулі имплантация жасағанын айтады. Хаббард Жердегі адамзат өркениетінің тарихын, ежелгі теңіз жабайылары мен балық адамдарының өмірін талқылады. Ол сондай-ақ адамдар бұрынғы өмірлер туралы естеліктерді, мысалы, моллюскалар мен неандертальдықтардың тәжірибелерін қалпына келтіре алатынын айтты. Оның мифондарында Атлантида толығымен электрондық өркениет болды, оның тұрғындары ыдырау технологиясына ие болды; керісінше, Жерге б.з.д. 1200 жылы бірнеше топтар шабуыл жасады, соның ішінде "Марс командасынан бесінші басқыншы күш" "ғарыш командасынан төртінші басқыншы күшке" қарсы шайқаста. Тетандар әр түрлі қате идеяларға сенуге мәжбүр болады деген болжаммен, шіркеу олардың курстары "тета-құрылыстарға" осы сенімдерден босауға және бұрынғы қабілеттерін қалпына келтіруге мүмкіндік береді деп үйретеді. Саентологтар еркіндік пен ағартушылыққа қол жеткізу үмітімен шіркеу ұсынған курстар мен процедураларды жалғастырады, бұл күн жүйесінің айналасына саяхатқа рұқсат береді. Автор тетанның адам денесінен шығу процесін "сыртқа шығару" деп атады, ол ғарышқа саяхатқа мүмкіндік берді. Урбан бұл А. Кроулидің астральдық проекция туралы іліміне ұқсас екенін атап өтті, бірақ Хаббард бұл терминді қолданбағанын қосты.

Сын-пікірлер мен ақпараттың сыртқа шығуы

Саентологияның ғарыш операсы туралы ілімдері бұрынғы шіркеу мүшелерінің берген есептерінде, әсіресе сот процестерінде жарияланды. Бұрынғы сайентолог Ларри Вуллерсхайм 1980 жылы шіркеуге қарсы осындай іс қозғады. Бес жылдан кейін Вуллерсхайм сотқа ғарыш операсы туралы ілімдерді қоса алғанда, құпия Саентология материалдарын дәлел ретінде ұсынды, бұл қадамға шіркеу адвокаттары қатты наразылық білдірді. Алайда олар бұл деректердің ашылуына жол бермеді, ал 1985 жылдың қарашасында Los Angeles Times газетінде бұл құжаттар жарияланды. Бұл Саентологияның ғарыш операсы туралы кейбір ілімдерінің шіркеу туралы ашық дәлел ретінде ұсынылуының алғашқы рет болды. 1990 жылдардың ортасында Вольерсхайм кейбір материалдарды веб-сайтта жариялады, бұл шіркеуді оның ұйымы FACTNet-ті сотқа беруге итермеледі. Чиркөө ғарыш операсының баяндамалары коммерциялық құпиялар екенін растады; бұл талапты сот қабылдамады. 1990 жылы Саентология шіркеуінің бұрынғы мүшесі сыншы болған Стивен Фишманға жала жабу үшін сотқа жүгінгеннен кейін, ол сотқа топтың өте құпия ілімдерінің көп бөлігін ұсынды. Фишманның антхатында келтірілген құжаттарда шіркеудің ғарыш операсы туралы егжей-тегжейлі мәліметтер бар. Бұл материал кейіннен alt-та жарияланды. дін. Ол да Голландиялық журналист Карин Спенктің сайты. Дін қызметкерлері бұл құжаттарды жариялағандарға қарсы сотқа жүгінді. Сотта ұзақ соттар жүрді, бірақ шіркеу материалдардың интернетте таралуына кедергі жасай алмады. Бұрынғы сайентологтар мен антикульт қозғалысының мүшелері жиі сайентологияның ғарыш операсы туралы ілімдерін талқылайды. Олар әдетте оқиғаларға рационалистік көзқараспен қарайды және оларды абсурд деп санайды, тіпті есірткімен қоректендірілген алдаулар ретінде, оларды әзіл-ойықтың көзі ретінде пайдаланады. Бұл ілімдер танымал мәдениетте, әсіресе Саут Парктің "Кімнің қолында тұтқындалған" эпизодында сатирикалық сипатталған. Саентологияға қарсы сайт "Операция Клембек" шіркеуді сынға алғанда ғарыш операсы ілімдерін кеңінен қолданады, бұл әңгімелерден топты қабылдамаудың айқын себебі ретінде қарастырады. Саентологияның сектаға қарсы сыншылары бұл ілімдердің мазмұны Саентологияның өз ізбасарларын адастыратынын көрсетеді деп айтады; Айтыстардың көптеген аспектілері, мысалы, Ксену қолданған жанартаулардың жасы ғылыми консенсусқа қайшы келеді. Ғарыш операсы ілімдері ғаламның жасы туралы ғылыми консенсусқа сәйкес келмейді: шамамен 14 миллиард жыл. Ротштейн дінтанушылар әдетте осы талдауды жүргізбейді, өйткені барлық аңыздарда ғылыми емес мазмұн бар; ол мәдени кондиционирлеу діни аңыздардың ақылға қонымды болып көрінуімен байланысты екенін атап өтті.

Талдау

Ротштейн ғарыш операсының сюжеттерін құрастыруда Хаббард өзінің аудиториясына ортақ атрибуттардан пайдаланған деп айтады. Ротштейн Галактикалық Конфедерация туралы түсінік 1950 жылдары басқа НЛО діндерінде болған; Атап айтқанда, халық санының артуы мен атом бомбалары жиі талқыланды. Урбан НЛО-ның кездесуі мен шетелдік шабуылдарды суық соғыста танымал тақырыптар ретінде келтіреді; Ротштейн Хаббардтың ілімі мен НЛО діндерінің нанымдары арасында ұқсастықтарды көрсетеді, адам денелеріне тұтқындалған тетандар мен Аштар командасының гипотезасында жүру. Андреас Груншлос Саентологияның ғарыш операсы туралы ілімдері оларды ежелгі астронавт гипотезасының дәстүріне жатқызғанын айтады; ол топтың тетан туралы ілімдері НЛО діндерінде кездесетін "жұлдыз тұқымдарына" ұқсас екенін айтады. Груншлос НЛО-мен байланысу туралы баяндамалар топтың ғарыш операсын дамытуда рөл атқарған болуы мүмкін деп болжайды, атап айтқанда Хаббардтың Ксену заманындағы өмірді сипаттауының Джордж Адамскидің мәлімдемелеріне ұқсастығын келтіреді, ол 1950-ші жылдардағы НЛО-мен байланысқан адам. Ротштейн бұл топтың ғарышкерлер туралы ілімдері НЛО қозғалысының көпшілігінен, әсіресе Хаббардтың жын-перілерге қатысты сипаттамаларынан ерекшеленеді деп атап өтті. Хаббард Саентологияны бастамас бұрын ғылыми фантастика жазушысы болған, ал шіркеудің ғарыш операсының кейбір аспектілері оның бұрынғы жазбаларына ұқсас. Хаббардтың көркем шығармалары мен діни аңыздарды құру арасындағы ұқсастықтарды атап өткен Ротштейн: "бәлкім, мұндай категориялар арасында ешқандай бөліну жасалмауы керек" деп дәлелдейді. Кент өзінің космологиясының кейбіреулерін, мысалы, Ксенуге адал діни қызметкерлер мен психиатрларды, Хаббардтың өміріндегі оқиғалардан, мысалы, оның христиандыққа деген жеккөрушілігі мен психиатриялық мекемелермен кездескендерінен кейін үлгілендірді. Хаббард теориясын ғылыми-фантастикалық жазушылар кейде өткен өмірлеріндегі оқиғалардың бөліктерін еске түсіріп, өздерінің шығармаларына енгізді, ал Урбан Хаббардтың ғылыми-фантастикалық жазбаларында "Хаббардтың діни қозғалысының, Саентология шіркеуінің бірнеше тұқымы бар" деп жазады. Ротштейн Саентологияның ғарыш операсы Ксенуді зұлымдықтың түбірі ретінде, ал Хаббардты ғаламның құпияларын ашқан батыр ретінде танытады деп айтады. Ротштейн бұл топтың "құтқарылу" туралы ілімдері Хаббардқа құрмет көрсетуге шақыратын құрал болуы мүмкін дейді. Сонымен қатар, Ротштейн ғарыш операсы ілімдері Саентологияның кейбір практикалық аспектілерін, соның ішінде психиатрияны қабылдамауды және Теңіз Оргын құруды негізге алатынын атап өтті. Ол ғарыш операсын мифологияның көпшілік түрлеріне ұқсас деп санайды, ол алыс өткендегі адамнан жоғары тұлғаларды қамтиды. Уилмс Саентологияның мифологиясы көптеген басқа діндерден ерекшеленетінін айтады, өйткені ол материалдық жандарға назар аударады; бірақ Ксену мифы діни аңыз деп санайды, дегенмен Саентология шіркеуі бұл талапты дін ретінде танылу үшін ешқашан қолданған емес.