Кіріспе
Италиялық ақын Карло Альберто Камилло Мариано Салустри (26 қазан 1871 – 21 желтоқсан 1950), Трилусса (оның тегінің анаграммасы) псевдонимімен белгілі, итальяндық ақын, жазушы және журналист, ең әйгілісі – римдік диалектіде жазған туындыларымен.
Carlo Alberto Camillo Mariano Salustri (26 October 1871 – 21 December 1950), known by the pseudonym Trilussa (an anagram of his last name), was an Italian poet, writer and journalist, particularly known for his works in Romanesco dialect.
Әлеуметтік-саяси сатира
Трилусса өзінің буржуазиялық диалектісіне көп орын бермей, тапқыр тілмен Гьолитті дәуірінен фашизм жылдарына және соғыстан кейінгі кезеңге дейінгі Рим мен Италияның шамамен елу жылдық жаңалықтарына сын қойды. Саясаткерлердің жемқорлығы, дін қызметкерлерінің фанатизмі және күштілердің құлқы – оның ең сүйікті тақырыптары. Трилусса «Er venditore de pianeti» сияқты өлеңдерінде Рисоргименто үлгісіндегі патриотизмді де көрсетті. Дегенмен, сатира, белгілі бір саяси бейжайлық пен күмәндікпен жүргізілгенімен, Трилусса поэзиясына шабыттандыратын жалғыз мотив емес: оның ішінде көңілді күйзелістің жиі кездесетін сәттері, мұңды ойлар, кейде иронияның жарқырауымен жұмсатылған, өліп бара жатқан махаббаттар, қарттыққа ащы және бос әкелетін жалғыздық (осы жағдайда Лоренцо Стекчетти мен Гидо Гоццано үлгі болып табылады) бар. Трилуссаның сатирасын түсіну және оқудың кілті – мысалдарда. Басқа мысал жазушылары сияқты, оның да үйрететін нәрсесі болды, бірақ оның моральдық тұжырымы ешқашан жалпылама немесе тұманды болған жоқ, ол өмірлік мәселелерге қатысты уақтылы пікірлермен байланысты болды. Ол қуанышты аяқталуға қанағаттанбады, сондықтан мәтін жазу кезінде өзінің ләззатын және, әрине, осы өнімге үміттенген оқырманның ләззатын іздеді.
Романеско ақыны
Трилусса – тоғызыншы ғасырдан бастап сахнаға шыққан үшінші ірі рим диалектісі ақыны болды: Белли экспрессивті реализмімен ең төменгі топтардың тілін толыққанды пайдаланып, оны қысқа да есте қалатын сонеттерге айналдырса, Паскарелла Біріккен Италияның қарапайым халқының тілін ұсынды, олар көбінесе мәдениет пен орта тапқа ұмтылады және оны кең ауқымды повестьтерге енгізді. Трилусса Беллидің тілін жетілдіру үшін итальян тіліне одан да жақын тіл ойлап тапты. Трилусса халықтық Римді буржуазиялық Римге, ал тарихи сатираны күнделікті оқиғалардың әзіл-қалжыңына алмастырды. Әсіресе, Трилусса адамдардың ұсақ-түйекшілігі мен кемшіліктерін өткір және тізімді метафоралар арқылы көрсете білді, көбінесе бұл үй жануарларына қатысты эпизодтарға негізделген. Бұл жақсы танымал «Er cane moralista» («Сыншыл Ит») сонетінде де осылай, онда кінәлі мінез-құлыққа қатысты бастапқы сыншыл көзқарас, соңынан адамдардың мінез-құлқының жалпы динамикасын еске түсіретін келісім мен өзара мүддеге ұласады.
Шығармалары
1887-1950 жылдар аралығында Трилусса алғашқыда өлеңдерін газеттерде жариялады, кейін оларды жинақтап кітаптарға біріктірді. Бұл оған оқырмандардың пікірін дереу білуге, сондай-ақ оларға өлеңдерінің алғашқы нұсқадағы көркемдік бейнесін көрсетуге мүмкіндік берді. Одан кейін ғана ол өлеңдерін іріктеп, жетілдіріп, қазіргі заманға сай келмейтін өлеңдерді алып тастап, стильдік, метрикалық және тілдік түзетулер жасады. Бұл екінші кезең оның жинақтарын газет беттерінде шашырап жатқан өлеңдердің қарапайым қайта басылымы емес, әлеуметтік контекстке сәйкес жетілдірілген және қажет болған жағдайда жаңартқан поэзия кітаптарына айналдырды. Рома жұлдыздары. Романдық өлеңдер, 1889 жыл. Эр Маго де Бборго. Лунарио пе' 'р 1890, 1890 жыл. Эр Маго де Бборго. Лунарио пе' 'р 1891, 1891 жыл. Романдық сонеттердің қиырқ тоғызы, 1894 жыл. Алтри сонетти. Исакко ди Давид Спиццичиноның хаты, Строццино, 1898 жыл. Романдық ертегілер, Рим, Энрико Вогера, 1901 жыл. Каффе концерті, Рим, Энрико Вогера, 1901 жыл. Эр серражо, Рим, Энрико Вогера, 1903 жыл. Романдық сонеттер, Рим, Энрико Вогера, 1909 жыл. Нове поэзия, Рим, Энрико Вогера, 1910 жыл (интернетте). 1911 жылғы Рим: Қарғаның көзімен қарағандағы көрме: күлкілі сестинелер, Рим, 1911 жыл. Le storie, Рим, Энрико Вогера, 1913 жыл. Оммини е бести, Рим, Энрико Вогера, 1914 жыл. Ла виспа Тереза, Рим, Карра, 1917 жыл. А тоцци е боккони: Жастар поэзиясы және жоғалған өлеңдер, Рим, Карра, 1918 жыл. Өмірдің қиялы. Сан-Касьаноның Роккасы, Лицинио Каппелли, 1918 жыл. Лупи мен агнелли, Рим, Энрико Вогера, 1919 жыл. Le cose, Рим-Милан, А. Мондадори, 1922 жыл. I сонетти, Милан, А. Мондадори, 1922 жыл. Ла Гент, Милан, А. Мондадори, 1927 жыл. Пичьяббо, яки Чиамбелланоның әйелі: автордың өзі жасаған пароди, Рим, Fauno өнер баспасы, 1927 жыл. Кітап № 9, Милан, А. Мондадори, 1930 жыл. Еввива Трастевере: өлеңдер, очерктер, festa de nojantri тарихы, әртүрліліктер, Трилусса және басқалар, Рим, Autocultura, 1930 жыл. Ла поркетта бьянка, Милан, А. Мондадори, 1930 жыл. Giove e le bestie, Милан, А. Мондадори, 1932 жыл. Cento favole, Милан, А. Мондадори, 1934 жыл. Libro muto, Милан, А. Мондадори, 1935 жыл. Le favole, Милан, А. Мондадори, 1935 жыл. Duecento sonetti, Милан, А. Мондадори, 1936 жыл. Трилуссаның жүз ертегісі: Гуглиельмо Гуаста Вельяның (Гуаста) түсіндірмелерімен, Бари, Laterza e Polo, 1937 жыл. Mamma primavera: Трилуссаның ертегілері: Гуглиельмо Гуаста Вельяның түсіндірмелерімен, Giobbe суреттерімен, Бари, Laterza e Polo, 1937 жыл. Lo specchio e altre poesie, Милан, А. Мондадори, 1938 жыл. La sincerità e altre fiabe nove e antiche, Милан, А. Мондадори, 1939 жыл. Acqua e vino, Рим, А. Мондадори, 1945 жыл. Ругантино мен Дон Кихоттың прозасы және басқа проза, Энн Кристин Файтроп Порта, Рим, Салерно, 1992 жыл.
Цитаталар мен әсерлер
Трилуссаның көптеген шығармаларын басқа әртістер өз әндерінің сөзі ретінде бірнеше рет пайдаланған, кейде оларды жаңаша түсіндірген. Мысалдар: Мария Монтидің халық музыкасындағы "Ninna nanna della guerra" әні. "Ninna nanna della guerra" Клаудио Баглионидің көп жылдар бойы "Ninna nanna nanna ninna" деген атаумен шыққан шедеврі, әсіресе концерттік альбомдарында (оның дискографиясын қараңыз). Жованоттидің "Пенелопа" әніндегі "Se io mangio due polli e tu nessuno, statisticamente noi ne abbiamo mangiato uno per uno" ("Егер мен екі тауық жесем, ал сен жемесең, статистикалық тұрғыдан біз теңдей жедік") деген жол "тауықтар" туралы сатираға сілтеме жасайды. Оның өлеңдерінен кольта музыкасында да мысалдар кездеседі. Мысалы, Альфредо Казелла римдік диалектідегі бірнеше аңыздарды музыкаға қосты (Er coccodrillo, La carità, Er gatto e er cane, L'elezzione der presidente). "La fede" (Иман) поэмасын Рим папасы Иоанн Павел I "Illustrissimi" кітабындағы хаттарының бірін жазу үшін пайдаланды. Лучани, поэмадағыдай, иман туралы сұрақ қояды: ол не және неге кейбір адамдар оны қатты сезінеді, ал басқаларында ол мүлдем жоқ. Содан кейін Лучани Манцониге сілтеме жасайды. Рим папасы Иоанн Павел I (Альбино Лучани) 1978 жылы өзінің қысқа понтификаты кезінде сәрсенбі күнгі аудиенцияда "La Fede" поэмасын оқыды.
Ninna nanna della guerra, revisited by Maria Monti, on popular music. Ninna nanna della guerra, for many years Claudio Baglioni's masterpiece under the title Ninna nanna nanna ninna, especially in live albums (see his discography). A reference to the satire on "chickens" can be found in the song Penelope by Jovanotti, in the line "Se io mangio due polli e tu nessuno, statisticamente noi ne abbiamo mangiato uno per uno" (If I eat two chickens and you none, statistically we have eaten one for one). Examples of the use of his verses can also be found in cólta music. Alfredo Casella, for instance, set some fables in Romanesco dialect to music (Er coccodrillo, La carità, Er gatto e er cane, L'elezzione der presidente). The poem La fede (Faith) was taken up and reused by Pope John Paul I to develop one of the letters contained in the book Illustrissimi. Luciani, as in the poem, asks himself about faith: about what it is and why some people feel it ardently, while others do not have it at all. Luciani then adds some references to Manzoni. Pope John Paul I (Albino Luciani) recited one of his poems, La Fede, at a Wednesday audience during his brief pontificate in 1978.
Оның мәтіндеріне негізделген музыкалық қойылымдар
Алипио Кальзелли, Il balbuziente: Trilussa өлеңдері, Неаполь, Bideri. Анджело Вагнети, Философ-дәмханашы: Trilussa өлеңдері: А. Вагнетидің музыкасы, Неаполь, Bideri, 1903 ж. Виргилио Бранкали, La ninna nanna della guerra: ән және фортепиано: Trilussa өлеңдері, Рим, Итальяндық музыка үйі, 1917 ж. Константино Ломбардо, Voci lontane: Дауыс пен оркестрге арналған поэма: Trilussa өлеңдері, Рим, Tip. Danesi, 1917 ж. Альфредо Казелла, Trilussa-ның төрт рим ертегісі ән мен фортепианоға салынған музыкасы, Милан, G. Ricordi, 1924 ж. Чезаре Франко, Bolla de sapone: сопрано немесе тенорға арналған лирика, фортепиано немесе оркестрмен сүйемелдеу: op. 46: Trilussa өлеңдері, Бари, Raffaello Leo, 1930 ж. Агостино Занчетта, Er chirichetto: ән мен фортепианоға арналған: Trilussa сөздері, Болонья, U. Pizzi баспасы, 1931 ж. Э. С. Skeletti, La felicità: ән мен фортепианоға арналған: Trilussa өлеңдері, Милан, G. Ricordi, 1937 ж. Э. С. Skeletti, La quercia: ән мен фортепианоға арналған: Trilussa өлеңдері, Милан, G. Ricordi, 1937 ж. Э. С. Skeletti, La bocca: ән мен фортепианоға арналған: Trilussa өлеңдері, Милан, G. Ricordi, 1938 ж. Марио Пилати, La tartaruga: ән мен фортепианоға арналған: Trilussa өлеңі (Le favole-ден), Милан, G. Ricordi, 1940 ж. Джузеппе Мишели, Trilussa – Римнің хош иісі: Trilussa мәтіндері: G. Micheli-дің түпнұсқа музыкасы, Милан, Usignolo, 1976 ж. Селестино Эчер, Sette canzoncine per bambini: Trilussa мәтіндеріне арналған балаларға арналған жеті ән, Тренто, Трентино хор федерациясы, 2000 ж.
Теледидарлық минисериалдар
Rai 1 2013 жылдың 11 және 12 наурызында кешкі эфирде Микеле Пласидо бас рөлде ойнаған «Трилусса: Махаббат және поэзия тарихы» атты екі бөлімді мини-сериалды көрсетті.