Кіріспе
Күзет мұнарасы – әлемнің көптеген аймақтарында қолданылатын бекініс түрі. Ол әдеттегі мұнарадан басты мақсаты әскери болуымен, ал бұрыштан (турреттен) көбінесе жеке тұрған құрылыс екенімен ерекшеленеді. Оның негізгі міндеті – айналасын қадағалау үшін күзетшіге немесе сақшыға биік, қауіпсіз орын ұсыну. Кейбір жағдайларда діни мұнаралар сияқты әскери емес мұнаралар да күзет мұнарасы ретінде қолданылуы мүмкін.
A watchtower or watch tower is a type of fortification used in many parts of the world. It differs from a regular tower in that its primary use is military and from a turret in that it is usually a freestanding structure. Its main purpose is to provide a high, safe place from which a sentinel or guard may observe the surrounding area. In some cases, non military towers, such as religious towers, may also be used as watchtowers.
Әскери бақылау мұнаралары
Римдіктер көптеген мұнараларды байланыс жүйесінің бір бөлігі ретінде салды, мысалы, Ұлыбританиядағы Адриан қабырғасы бойындағы мұнаралар. Римдіктер көптеген маяктар салды, мысалы, Солтүстік Испаниядағы Геркулес мұнарасы, ол бүгінге дейін жұмыс істеп тұрған ғимарат ретінде сақталған, және Дувр қамалындағы бірдей атақты маяк, ол бастапқы биіктігінің жартысына жуық қираған күйінде сақталған. Орта ғасырлық Еуропада көптеген қамалдар мен поместьелер немесе осыған ұқсас бекінілген ғимараттар қарауыл мұнараларымен жабдықталған. Францияның батысындағы кейбір поместьелердегі қарауыл мұнаралары, жебе немесе мылтық тесіктерімен жабдықталған, қорғаныстың басты құралы болды. Феодалдық билеуші өзінің иеліктерін мұнараның үстінен бақылай алатын. Сауд Арабиясының оңтүстігінде және Йеменде "қасаба" деп аталатын кішкентай тас және саз мұнаралар Асыр тауларында қарауыл мұнаралары немесе күзет орындары ретінде салынды. Сонымен қатар, Надждте "Маргаб" деп аталатын қарауыл мұнарасы алыстан жақындап келе жатқан жауларды байқап, жоғарыдан ескертулер берді. Шотландияда жергілікті маңызды отбасылардың тұрағы ретінде қызмет еткен, қарауыл мұнарасы және мұнара үйінің функцияларын біріктірген Пил мұнаралары салынды. Жерорта теңізі елдері, әсіресе Италияда ерте орта ғасырдан бастап көптеген жағалау күзет мұнаралары салынды, бұл сол кездегі әртүрлі мұсылман мемлекеттерінен (Балеар аралдары, Ифрикия немесе Сицилия сияқты) сарацен шабуылдарының қатеріне байланысты болды. Кейін (XVI ғасырдан бастап) көптеген мұнаралар қалпына келтірілді немесе Барбариялық қарақшыларға қарсы салынды. Сол сияқты, Гамбург қаласы 13 ғасырда Эльба өзенінің сағасынан 150 шақырым жердегі шалғай аралда саяси билікке ие болды және 1310 жылы сауда жолдарын қорғау үшін Ұлы мұнара Нойверк салынды. Олар сондай-ақ күзет мұнарасында кеденді талап етті. Жерорта теңізіндегі әскери күзет мұнараларының көрнекті мысалдарының бірі - Мальта рыцарлары Мальта жағалауында салған мұнаралар. Бұл мұнаралардың көлемі кішкентай қарауыл мұнараларынан бастап, көптеген зеңбіректермен қаруланған үлкен құрылымдарға дейін жететін. Олардың қатарында әр серияны тапсырған Ұлы магистрдің есімімен аталған Вигнакур, де Редин және Ласкарис мұнаралары бар, мысалы, Мартин де Редин. Тунис қаласы Сфакс атауы грек тілінен берберлік пуникалық аударма болып табылады, "Тафрурия" (Ταφρούρια) – күзет мұнарасы, бұл 9 ғасырлық мұсылман қаласы қазіргі Касбаның кеңейтілуі ретінде салынғандығын білдіреді, ол мединенің сақталған толық қоршауының бір бөлігі болып табылады. Канал аралдарында Джерси дөңгелек мұнаралары мен Гернси шұңқыр мұнаралары 18 ғасырдың соңында салынды. Олар француз шабуылдары туралы ескерту үшін салынған. Британдықтар Ұлыбританияда және Британ империясының басқа жерлерінде салған Мартелло мұнаралары – қарулы қорғаныс бекіністері, олар көбінесе бір-біріне көз жеткізе алатын. Соңғы салынған Мартелло мұнараларының бірі – Сидней портындағы Форт Денисон. Мартелло мұнараларының ең соңғы ұрпақтары – Екінші дүниежүзілік соғыста ұшаққа қарсы артиллерия үшін орнатылған түрлі жауынгерлер салынған зениттік мұнаралар.
Қазіргі заманғы соғыс
Қазіргі заманғы соғыста күзет мұнараларының маңызы әскери барлаудың баламалы түрлерінің, мысалы, тыңшылық спутниктері мен ұшқышсыз әуе кемелері арқылы жүргізілетін барлаудың қолжетімділігіне байланысты азайды. Дегенмен, күзет мұнаралары қарсы көтеріліс соғыстарында, мысалы, француз армиясы Француз Индокитайында, британ армиясы және RUC Солтүстік Ирландияда, ал IDF Газа мен Батыс жағалаудағы қақтығыс аймақтарында әскери күшін сақтау үшін қолданылған.
Әскери емес бақылау мұнаралары
Тарихтағы әскери емес күзет мұнарасының мысалы Иерусалим мұнарасы болып табылады. Яһудилер оны жақындап келе жатқан әскерлерді бақылау үшін қолданғанмен, діни шенеуніктер мұнараға қару-жарақ әкелуге тыйым салды, себебі бұл қару-жарақты ғибадатханадан өткізуді қажет ететін еді. Патша Ирод қайта салған бұл мұнара Марк Антонийдің құрметіне аталды, ол оның Гай Юлий Цезарь Октавианға (кейін Август) қарсы күресіп, жеңіліске ұшыраған досы болған.