Кіріспе

Римдегі католиктік резиденция, Италия

Санта-Мария үйі (толық атауы – Санта-Мария dell'Umiltà үйі) – Италияның Рим қаласында орналасқан, өз епархияларынан қалаға жоғары білім алуға жіберілген ағылшын тілді дін қызметкерлеріне арналған резиденция. Бұл ғимарат Солтүстік Америкадағы Папалық колледждің бөлігі болып табылады және 1859 жылы құрылғаннан бастап 1953 жылы Жаникул төбесінде жаңа кампус салынғанға дейін оның негізгі кампусы қызметін атқарды. Бұдан басқа, мұнда Ватиканға АҚШ-тан келгендерге арналған Епископтар кеңсесі де орналасқан.

Ежелгі Рим тарихы

Ежелгі Рим дәуірінде Каса-Санта-Мария орналасқан аймақ Квириналь төбесінің Муциалис деп аталатын ұзын тілігінде деп есептелді. Орта ғасырларда, Америка колледжінің Римдегі орнына айналатын шіркеу мен монастырь салынғанға дейін, бұл аймақ халық арасында "Вергилий түрмесі" деп белгілі болған, ірі римдік қираған ғимараттар кешенімен жабылған еді. Бұл, көбінесе, қазіргі археологиялық зерттеулерде Квириналь Серапеумы деп танылатын ғимараттың қалдықтары болған болуы мүмкін. 1947 жылғы қазба жұмыстары колледж шіркеуінің астында римдік қираған жерлерді ашты, бірақ оларды Серапеумға жатқызуға нақты дәлел жоқ; олар Campus Agrippae немесе Statio I Cohortium Vigilum құрамына кірген болуы да мүмкін.

Орта ғасырдан бастап монастырь негізін қалауға дейін

Орта ғасырларда жоғарыда аталған римдік құрылыстар құрып кетті. Дегенмен, кейіннен "Санта-Мария" үйіне айналатын монастырь құрылмас бұрын, бұл аймаққа бірнеше ақсүйек отбасы қоныстанды. Олардың бірі – Орсини әулеті, одан монастырь негізін қалаушы Франческа Бальони Орсини (шамамен 1540–1625) тегін алып келді. Оның күйеуі Франческо Орсини 1593 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол қайтадан тұрмысқа шығудан бас тартты. Флоренциядағы принцесса Элеонора мен Мария де Медичидің тәрбиешісі қызметін атқарғаннан кейін, ол туған Рим қаласына оралды және өмірінің қалған бөлігін өткізу үшін монастырь құрды. Осы мақсатта ол Винченцо Меничеллиден, "Cavaliere Romano" атағын алған азаматтан, 6500 скудиге ғимараттар тобын сатып алып, оны Monastero dell'Umiltà (Кішіпейілділік монастыры) деп атады. Монастырь негізін Рим Папасы V Пауль 1607 жылғы 20 қарашадағы Inter universa жарлығымен бекітті. 1613 жылғы 26 қыркүйекте монастырь салтанатты түрде қасиеттеп, баталанды. Монастырь алғашқы қарындастарын Куиринал төбесіндегі Доминикан монастырьларынан қабылдады және үй үшін Әйіз Доминик ережесі қабылданды. "Кішіпейілділік" монастырының барлық монахтары ақсүйек отбасынан шыққан. Негізін қалаушы өз бөлмелерінде тұрды, монастырь ережесіне бағынбады және монах киімін кимеді; алайда, оның замандастары 1625 жылы қайтыс болғанға дейін оның ізгілігі мен қасиеттілігін атап өтті. Оның қайтыс болған бөлмесін белгілейтін жазу әлі күнге дейін "Санта-Мария" үйінде сақталған.

19 ғасырдағы толқу

Доминикан абысыны Umiltà ғасырлар бойы өз монастырын сақтап келді және қағидаларын қатаң сақтағаны үшін жақсы танылды. Дегенмен, Наполеонның Италиядағы жорықтары салдарынан олардың мүлікке иелену мерзімі аяқталды. 1798 жылы Римге жасалған шабуыл кезінде және Рим Республикасының уақытша құрылуы кезінде оларға тиіс зиян келмегенімен, Папа мемлекеттерінің Франция империясына қосылуы 1810 жылдың 3 мамырында қаладағы барлық монастырлар мен шіркеулердің жабылуына әкелді. Мүлік француз үкіметінің меншігіне өтті және абысындар қоныстан шығарылды; олар басқа монастырларда пана іздеді немесе діни өмірден бас тартты, ал монастырь полиция казармасына айналдырылды. Рим папасы Пий VII-нің 1814 жылы қалаға оралуы қаладағы көптеген монастырлардың қайта құрылуына мүмкіндік берді, бірақ Umiltà абысындары ешқашан өз үйлеріне орала алмады және монастырь жойылды. 1814 жылдың 14 тамызында монастырь Visitation Sisters абысындарына берілді. Олар монастырь шіркеуінде бірнеше өзгерістер жасады, соның ішінде Мигель Кабрераның Гвадалупа анамыздың бейнесін орнатты, оны оларға 1700 жылдардың ортасында Папа Бенедикт XIV сыйлаған еді. Ол бүгінгі күнге дейін шіркеуде сақтаулы. Визитация абысындары тұсында монастырьға болашақта қасиетті деп жарияланатын Дон Винченцо Паллотти жиі келіп тұратын. Алайда, мүлікке ие болғаннан кейін отыз бес жыл өткен соң, Визитандиндар 1849 жылы революциялық Рим Республикасының мәжбүрлеуімен жаңа үйлерін тастап кетуге мәжбүр болды. 5 маусымда Республика комиссары кешкі сағат алтыда монастырьға келіп, абысындарға мүлік басып алынатынын хабарлады және олар алты сағат ішінде монастырдан кетуге міндеттелді. Кешен тағы да казармаға айналдырылды, бұл жолы Республиканы қуған француз әскері үшін. Ол 1854 жылға дейін осы мақсатта пайдаланылды.

Римдегі американдық колледж

Ескі Visitation монастыры Папа Пий IX-тың тікелей қалауымен Америка колледжінің меншігіне өтті, ол кішкентай кезінде Visitation қарындастарына мисса өткізген. Басқа колледждер оның қолайлы орналасқан жері мен кең аумағы үшін бәсекелескен кезде, Папа Пий оны өзінің бастамасымен құрылған Америка колледжіне беруді қамтамасыз етті. Ол тіпті мүлікті сатып алуға өз қаражатын жұмсады. Жаңа колледж 1859 жылдың 8 желтоқсанында салтанатты түрде ашылды, ал Папа 1860 жылдың 29 қаңтарында жаңа құрылымға ресми сапар жасады. Бұл ғимарат Римдегі Америка колледжінің негізгі орны ретінде шамамен бір ғасыр бойы қызмет етті. 1940 жылы Еуропадағы жағдайдың өзгеруіне байланысты бұл өзгерді, сол жылдың 31 мамырында американдық семинаристер жаппай кетуге мәжбүр болды. Соңында олар АҚШ-тағы түрлі семинарияларда оқуларын аяқтады. Мүлік АҚШ епископтарының меншігінде болғанымен, 1943 жылы "соғыс кезеңіндегі қайырымдылық мақсатында" пайдалану үшін алынды. 1947 жылдың ортасына дейін ол итальяндық босқындарға баспана болды. Кейін сол жылы мүлік Америка колледжіне қайтарылды. Колледж ректоры Мартин О'Коннордың басшылығымен кешенді толық қайта жаңарту жұмыстары басталды. Жаникулумдағы Вилла Габриеллиде жаңа және кең кампус салынысымен, Via dell'Umiltà-дағы ғимараттар "Casa Santa Maria" деп қайта аталды және Римдегі университеттерде магистратурада оқитын дін қызметкерлерінің пайдалануына берілді. Бүгінгі күні де оның басты қызметі осы болып табылады. Бұл ғимаратта бұрын тұрған Доминикан және Visitation монахтарының тарихы мен діни амалдары Америка колледжінің өміріне әсер етті. Мысалы, Кімдемейтін Анаға деген құлшыныс колледждің өзінде қабылданды, ал монахтардың ерекше мерекелері, мысалы, Визитандилердің Әулие Франциск де Сальді тойлауы, колледж тарапынан да арнайы салтанатты түрде тойланды. Тағы бір мысал – 1846 жылы Umiltà шіркеуінде Визитандин монахшасы, кейіннен әулие Маргарет Мария Алакок құрметті деп жарияланғаны (қасиеттілікке жол ашу процесінің алғашқы қадамы). Осы байланысты мойындап, Генри Бран 1910 жылы Америка колледжінің "Иса Мәсіһтің қасиетті жүрегіне деген құлшыныспен ажырамас байланыста" екенін мәлімдеді.

Кішіпейілділік анамыздың шіркеуі

Американ колледжінің шіркеуі, толық атауы – Santa Maria Assunta al monastero dell’Umiltà («Кішіпейілділік монастырындағы Әзіре Мария»), бастапқыда Франческа Бальони Орсини құрған монастырға жататын шіркеу болды. Іргетасы 1601 жылдың 7 наурызында салынды. Шамамен он жылдан кейін аяқталған алғашқы шіркеу 1641 және 1646 жылдар аралығында толығымен қайта салынды және бүгінде сол жерде тұрған екінші құрылыс осы болып табылады. Сәулетшісі флоренциялық Паоло Марушелли болды. Ғасырлар бойында оның кейбір бөлшектері өзгеріп, «кейінгі, әсем әрі сәндік талғамдардың құрбаны» болғанымен, сәулеттік жоспары мен негізгі құрылымы бүгінгі күнге дейін сақталған. Кейінгі ерекшеліктерінің бірі – 1735 жылы Себастьяно Морони жасаған, аса әсем ою-өрнектелген ағаштан жасалған органның орналасқан жері. Шіркеу күмбезді, үлкен карниз үстіндегі төрт терезе арқылы жарықтандырылады. Ал осы карниздің екі жағында алтыдан, барлығы он екі пилястр орналасқан. Шіркеуде негізгі трибунадан басқа төрт шапкіш үйі бар. Бас алтарьда сардоникс агатынан жасалған киелі шатыр орналасқан, оның үстінде бұрын Пьетро Перуджиноның «Кішіпейілді Мария» суреті ілінген. Алайда, бұл сурет 1814 жылға дейін жоғалып кеткен. Шіркеу жаңадан құрылған Америка колледжіне берілген кезде, архиепископ Гаэтано Бедини оны Риминиде құрметтелген Мейірімді Марияның суретімен алмастырды. Бұл сурет аметист қоршауда, ал оның айналасында алтынмен жалатылған төрт періште бейнеленген. Ақ мәрмәрдан жасалған екі періште осы қоршауды ұстап тұр. Бүкіл бас алтарь 1643-1646 жылдар аралығында Мартино Лонги кіші жасаған. 1859 жыл шамасында ол қабырғадан алыстатылып, биік деңгейге көтерілді. Пилястрлар арасында алты әйел қасиеттілердің мүсіндері орналасқан: Сесилия, Екатерина, Барбара, Агата, Урсула және Агнес. Бұл мүсіндер Антонио Раггидің еңбегі, олар 1663 және 1674 жылдар аралығында жасалып, орнатылған. Шіркеудің сыртқы қасбеті Карло Фонтананың еңбегі деп есептеледі, бірақ бұл нақты анықталмаған. Дегенмен, ол толығымен жаңартылған кездегідей көрінбейді. Монастырь Папа Пий IX америкалықтарға тапсырған кезде, архитектор Андреа Бусири шіркеудің үстіне бір қабат салды, ол қасбетті өзгертіп, Фонтананың барокколық педиментінің орнына неоклассикалық педимент орнатты. Шіркеуді қалпына келтіру жұмыстары 1947 жылы аяқталды, ол екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка колледжінің пайдалануына қайтарылды. Шатырдың жақсартылған бөліктеріне Францияның қызыл түсті мәрмәр едені, күмбездегі фрескаларды тазалау және киелі орынның айналасындағы штукатурлық мүсіндерді ретуш жасау кірді.

Солтүстік Америкадағы Римдік Римдік колледжінің түлектер үйі

Паптық Солтүстік Америка колледжінің аспирантурасы болып табылатын Санта-Мария үйі, Рим қаласындағы түрлі университеттерде, институттарда және академиялық бағдарламаларда білім алуға келген дін қызметкерлеріне тұрғын үй және қауымдық орта ұсынады. 2015 жылы бұл үйде АҚШ-тың және басқа ағылшын тілді елдердің қырық екі дін ауданынан келген жетпіс екі студент-дін қызметкері тұрды. Бұрынғы үй басшысы – Нью-Йорк архиепископтығының монсеньоры Фердинандо Берарди еді. Қазіргі Санта-Мария үйінің басшысы – Иса қоғамының Мэриленд провинциясының әкесі Джеймс Дж. Конн, SJ JD, JCD.

АҚШ-тың Ватиканға келушілерге арналған епископтар кеңсесі

Каса Санта-Мариядағы Келушілер кеңсесі – Солтүстік Америка колледжі мен АҚШ Католик епископтар конференциясының бірлесіп демеушілік еткен бастамасы және Мичиган штатындағы Альма қаласының Мейірімділік сестерімен қамтамасыз етілген. Бұл кеңсе АҚШ-тан Римге саяхат жоспарлауға, папалық аудиенция билеттерін алуға, катакомбалар мен Ватикан некрополіне экскурсиялар ұйымдастыруға, сондай-ақ папаның батасын алуға ниеттенген паломниктерге көмек көрсету үшін құрылған.