Кіріспе

Ортаңғы құлақтың бұлшық еті

Тензорлы тімпани – ортаңғы құлақтың ішінде орналасқан бұлшық ет, есту түтігінің сүйекті бөлігінің үстіндегі сүйекті каналда жатыр және маллеус сүйегіне жалғасады. Оның қызметі – қатты дыбыстарды, мысалы, шайнау, айқайлау немесе дауыл кезінде туындайтын дыбыстарды жұмсарту болып табылады. Бұлшықеттің реакция уақыты жеткілікті емес болғандықтан, жарылыстар немесе оқ ату сияқты кенеттен болатын қатты дыбыстардан туындайтын есту қабілетінің зақымдануынан қорғай алмайды.

Құрылымы

Тензорлы сымбатты – ортаңғы құлақта болатын бұлшықет. Ол есту түтігінің шеміршек бөлігінен және сфеноид сүйегінің іргелес үлкен қанатынан басталады. Содан кейін ол өз каналдық жолынан өтіп, құлақ қуысында жіңішке қылыз тәрізді сіңірмен аяқталады, ол маллеус сабына жалғасады. Бұл сіңір құлақ қуысы қабырғасының бөлігі – кохлеарлық өсіндінің айналасында тік бұрылып, маллеусқа қосылғанға дейін созылады. Тензорлы сымбатты жоғары тімпан тармағы арқылы ортаңғы ми қабық артериясынан қан алады. Тензорлы сымбатты үштік жүйкенің қозғалтқыш талшықтарымен қамтамасыз етілгендіктен, үштік ганглионнан талшықтар алмайды, онда тек сезімтал талшықтар болады.

Даму

Тензорлы сымбатты бұлшықет 1-ші тамақжегілік доғадағы мезодермалық тінден дамиды.

Функция

Тензорлы tympani шайнау кезінде пайда болатын шуды басаңдатуға қатысады. Бұлшықет керілген кезде, ол маллеус сүйегін ішке қарай тартады, барабан тарылып, құлақ сүйекшелеріндегі дірілді азайтады, соның салдарынан дыбыстардың сезілу амплитудасы төмендейді. Оны акустикалық рефлекспен жаңылыстырмау керек, бірақ оны сескену рефлексі арқылы белсендіруге болады.

Ерікті бақылау

Бұлшықеттер жиырылғанда тербеліс және дыбыс пайда болады. Баяу жирылатын талшықтар секундына 10-30 жиырылу жасайды (бұл 10-30 Гц дыбыс жиілігіне тең). Жылдам жирылатын талшықтар секундына 30-70 жиырылу жасайды (бұл 30-70 Гц дыбыс жиілігіне тең). Бұл тербелісті бұлшықеттерді күшпен кернеу арқылы сезінуге болады, мысалы, мықты қысқанда. Дыбысты күшпен керілген бұлшықетті құлаққа тигізу арқылы естуге болады, мысалы, мықты тұтқа жақсы мысал. Бұл дыбыс көбінесе гулді дыбыс ретінде сипатталады. Кейбір адамдар бұлшықеттерін жиырып, осы гулді дыбысты өз еркімен шығара алады. Ұлттық денсаулық институтының мәліметінше, "тензор тимпани бұлшық етін ерікті түрде басқару өте сирек кездесетін жағдай", мұнда "сирек" дегені көбінесе жалпы халықтың ерікті басқаруға ие болу пайызынан гөрі, сынауға тартылған адамдардың немесе зерттеулердің жетіспеушілігін көрсетеді. Гулді дыбыс мойын немесе жақ бұлшықеттері күшпен керілген кезде де естіледі, мысалы, терең зеңгенде. Бұл құбылыс 1884 жылдан бері белгілі.

Ерікті бақылау (темпан рефлексі)

Тимпаникалық рефлекс төмен жиілікті дірілдерді тімпаникалық мембранадан овал терезеге берілуін басып, ішкі құлаққа зиян келтірудің алдын алуға көмектеседі. Рефлекстің реакция уақыты 40 миллисекундқа тең, бұл жарылыс немесе оқ ату сияқты кенеттен болатын қатты дауыстардан құлақты қорғау үшін жеткіліксіз. Сондықтан, бұл рефлекс көбінесе ертедегі адамдарды бір сәтте болмайтын қатты нөсерден қорғау үшін қалыптасқан. Рефлекс ортаңғы құлақтың бұлшық еттерін – тімпаникалық тартық және тұрақ бұлшық еттерін қысқарту арқылы жұмыс істейді. Дегенмен, тұрақ бұлшық еті беттік нервпен, ал тімпаникалық тартық үштік нервпен иннервацияланады. Тімпаникалық тартық молотоқ сабын ішке қарай тартып, керітеді, ал тұрақ бұлшық еті сабылды ішке қарай тартады. Бұл кернеу кохлеяға өтетін дыбыс дірілін азайтады. Бензодиазепиндер сияқты препараттарды тоқтату кезінде тоникалық тімпаникалық тартық синдромы (TTTS) пайда болуы белгілі. Адам өзі қатты дыбыс тудырғанда, тімпаникалық рефлекс те белсенді болады. Тімпаникалық тартық көбінесе дауыс көтеріп айқайлағанда дірілдейтінін байқауға болады, бұл дыбысты біршама басаңдатады.

Клиникалық маңызы

Гиперакюзиспен ауыратын көптеген адамдарда кейбір дыбыстарға қорқу реакциясының бөлігі ретінде ортаңғы құлақтағы тензорлы тімпани бұлшықетінде белсенділік артады. Тензорлы тімпани жиырылуы үшін төмендетілген рефлекс шегі қатты дыбысты қабылдау/күту арқылы іске қосылады және тоникалық тензорлы тімпани синдромы (TTTS) деп аталады. Гиперакюзиспен ауыратын кейбір адамдарда тензорлы тімпани бұлшықеті қатты дыбыс туралы ойлағанда ғана жиырылуы мүмкін. Қабылдауға төзбейтін дыбыстарға ұшырағаннан кейін, тензорлы тімпани бұлшықетінің бұл жиырылуы құлақ пердесін ширықтырады, бұл құлақтағы ауырсыну/құлақтағы дірілдеу сезімі/құлақтағы толығу сезімін (ортаңғы немесе ішкі құлақтың патологиясы болмаған жағдайда) тудыруы мүмкін. Тімпани тензоры бұлшықетінің дисфункциясының механизмдері және олардың салдары жөнінде болжамдар бар. Алайда, жарияланған зерттеуде зерттеушілер акустикалық соққы жағдайын зерттеді, оның механизмдері тімпани тензоры бұлшықетінің дисфункциясынан туындайды. Бұл зерттеу ортаңғы құлақ бұлшықеттерінің (MEM) акустикалық соққыдан кейін қалыптан тыс әрекет етуі мүмкін екенін көрсететін алғашқы эксперименттік дәлелдерді ұсынады. Тімпани тензоры бұлшықетінің қалыптан тыс жиырылуы (мысалы, тоникалық жиырылуы) нейрогендік қабынуды тудыруы мүмкін. Шындығында, P және CGRP заттарын қамтитын талшықтар бір-біріне жақын жерде табылған.