Кіріспе

Ахилл сіңірінің артқы жағындағы суырдың жыртылуы көбінесе табан бұлшық еті жирылған кезде аяқтың күрт иілуі, тікелей жарақат немесе созылмалы сіңір қабынуы салдарынан болады. Салмаққа жылдам оралу (4 апта ішінде) мүмкін емес емес және көбінесе ұсынылады. Хирургиялық араласу қайта жыртылу қаупін аздап төмендетсе де, басқа асқынулардың қаупі жоғары. Ахилл сіңірінің жыртылуы жылына 10 000 адамға шамамен 1 жағдайға келеді. Әйелдерге қарағанда еркектер көбірек зардап шегеді. Ахилл сіңірінің жыртылуына себеп болатын басқа факторлар – тікелей жарақат немесе сіңірге зиян келтіру, сондай-ақ ұзақ уақыт бойы белсенділіксіз болғаннан кейін Ахилл сіңірін күрт пайдалану (мысалы, ұзақ төсек жату немесе аяқ жарақаты). Спортта тым көп жүктеме салдарынан да жыртылу болуы мүмкін. Бұрылу немесе күшті қозғалыстар да жарақатқа себеп болуы мүмкін. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, хинолондардың осы жағдайды тудыратын механизмі әлі анықталмаған. Сонымен қатар, демалыс күндері жаттығу жасайтын ("демалыс соғысшылары") адамдар да тәуекелде болуы мүмкін. 60 жастан асқан, кортикостероидтар қабылдап жүрген немесе бүйрек ауруы бар адамдарда тәуекел жоғары болып қалады. Тәуекел дозаға және қабылдау мерзіміне байланысты артады. Ахилл сіңірі табан бұлшық еттерін (гастрокнемиус, икемді және табан сүйегі) өкше сүйегіне жалғастырады. Сіңірдің ұзындығы шамамен 15 см, басталуы табан бұлшық еттерінің ортаңғы бөлігінен басталады. Табан бұлшық еттерінің жирылуы табанды иіп түсіреді. Бұл жүру, секіру және жүгіру сияқты әрекеттер үшін маңызды. Ахилл сіңіріне қан жеткізуі бұлшықет пен сіңірдің қосылған жерінен жүзеге асады. Нервтік жүйесі сіңкіш нерві арқылы, аз дәрежеде тібік нерві арқылы қамтамасыз етіледі. Жыртылуды клиникалық тексеру арқылы анықтауға болады, бірақ диагнозды нақтылау үшін кейде ультрадыбыстық зерттеу қажет. Диагноз қойылғаннан кейін, ультрадыбыстық зерттеу сіңірдің жазылуын уақыт өте келе бақылауға көмектеседі. Магниттік-резонанстық томографияға (МРТ) қарағанда ультрадыбыстық зерттеу ұсынылады, МРТ көбінесе қажет емес. МРТ толық емес жыртылуды сіңірдің дегенерациясынан ажыратуға мүмкіндік береді. МРТ сонымен қатар паратенонит, сіңірдің қабынуы және сіңір қалтасының қабынуын ажыратуға көмектеседі. Бұл әдіс денедегі миллиондаған протондарды біріктіру үшін күшті, біркелкі магниттік өріс қолданады. Протондар радиотолқындармен бомбаланады, олардың кейбіреулері бұрылады. Протондар қайтып келгенде, олар 3D компьютерде талданатын өзінің ерекше радиотолқындарын шығарады, бұл аймақтың кескінін құрайды. МРТ жұмсақ тіндерді өте жақсы көрсетеді, бұл техниктерге жыртылуды немесе басқа жарақаттарды анықтауды жеңілдетеді. Рентгенография Ахилл сіңірінің жыртылуын жанама түрде анықтау үшін де қолданылуы мүмкін. Рентгенография жарақаттанған жерді талдау үшін рентген сәулелерін пайдаланады. Бұл жұмсақ тіндердің зақымдануын анықтау үшін тиімді емес. Рентген сәулелері жоғары энергиялы электрондар металл нысанына соққанда пайда болады. Рентгендік суреттер сүйек немесе тіндердің тығыздығын пайдалану арқылы алынады. Сәулелер тіндер арқылы өтетінімен пленкаға түсіріледі. Рентген сәулелері сүйек сияқты тығыз нысандар үшін жақсы, ал жұмсақ тіндер нашар көрінеді. Ахилл сіңірінің жарақатын бағалау үшін рентгенография тиімді емес. Ол көбінесе басқа жарақаттарды, мысалы, өкше сүйегінің сынуын жоққа шығару үшін пайдалы.

Дифференциалдық диагностика

Ахилл сіңірінің жыртылуын анықтағанда ескеру қажетті жағдайлар – Ахилл сіңірінің қабынуы, білезік бұралуы және өкше сүйегінің аульсиялық сынуы.

Емдеу

Емдеу таңдаулары хирургиялық және хирургиялық емес оңалтуды қамтиды. Белгілі бір оңалту техникалары қайта жаралану көрсеткіштері бойынша хирургиялық еммен салыстырылатын нәтижелер көрсеткен.

Хирургиялық операция

Операциялардың кем дегенде төрт түрі бар: ашық операция, тері арқылы жасалатын операция, УЗИ бақылауымен жүргізілетін операция және WALANT операциясы. Ашық операция кезінде аяқтың артқы жағына тілік жасалып, Ахилл сіңірі тігіледі. Толық жарылған жағдайда, басқа бұлшық еттің сіңірі пайдаланылып, Ахилл сіңірінің айналасына оралады. Көбінесе, қақпақ бұлшығының сіңірі қолданылады, бұл орау қалпына келтірілген сіңірдің күшін арттырады. Отқа отырып жүретін науқастар мен қан тамырлары аурулары немесе жақсы жазылмау қаупі бар адамдар үшін тері арқылы жасалатын операция жақсы хирургиялық таңдау болуы мүмкін. Бұрын операция жасаған науқастар 4-8 аптаға дейін гипске тоңған. Операциядан кейін, гипстен шыққаннан кейін олар білегін ақырын ғана қозғауға рұқсат етілген. Соңғы зерттеулер бұл әдістің ең жақсы еместігін көрсетті. Операциядан кейін бірден білегін ақырын қозғауға және созуға рұқсат етілген науқастар тез және сәтті қалпына келеді. Бұл пациенттің аяқ киіміне сәйкес келетін жеке жасалған кіріктіргіштер. Олар аяқтың дұрыс пронациясына көмектеседі, яғни білектің дене ортасына қарай иілуіне. Қорыта айтқанда, Ахилл сіңірінің жарығын қалпына келтіру кезеңдері қозғалыс диапазонындағы созудан басталады. Зерттеулер көрсеткендей, қозғалысты неғұрлым ертерек бастасаңыз, соғұрлым жақсы нәтиже аласыз.

Эпидемиология

Барлық ірі сіңірлердің жыртылуының арасында, әр 5 адамның 1-і Ахилл сіңірінің жыртылуына шалдығады. Ахилл сіңірінің жыртылуы жылына 10 000 адамға шамамен 1-ден астам жағдайда тіркеледі. Еркектерде Ахилл сіңірінің жыртылуы әйелдерге қарағанда 2 есе көп кездеседі. Ахилл сіңірінің жыртылуы көбінесе 25-40 және 60 жастан асқан адамдарда болады. Жас адамдарда жыртылудың ең көп таралған себебі спортпен шұғылдану және жоғары қарқынды белсенділік, ал егде жастағы адамдарда созылмалы сіңір зақымдануынан болатын кенеттен жыртылу жиі кездеседі. Жыртылғаннан кейінгі айлар немесе жылдар ішінде спортқа оралу мүмкіндігі (операция жасалған-жасалмаған, толық немесе ішінара жыртылған) 70-80% құрайды.