Кіріспе
Склеротерапия (сөз грек тіліндегі skleros – қатты дегенді білдіреді) – қан тамырларының (қан тамырларының) бұзылуын, сондай-ақ лимфа жүйесінің бұзылуын емдеу үшін қолданылатын процедура. Дәрілік зат тамырларға инъекцияланады, олардың қысқаруына себеп болады. Бұл процедура қан тамырларының немесе лимфалық ақаулары бар балалар мен жасөспірімдерге қолданылады. Ересектерде склеротерапия көбінесе жәндік тамырларын, кішірек варикозды тамырларды, геморройды және гидроцельді емдеу үшін қолданылады. Склеротерапия – жәндік тамырларын, варикозды тамырларды (олар хирургиялық, радиожиіліктік және лазерлік абляция арқылы да емделеді) және веноздық аномалияларды емдеудің бір әдісі. Ультрадыбыспен басқарылатын склеротерапияда ультрадыбыс көмегімен тамырды анықтап, дәрігер инъекцияны дұрыс орындауды және бақылауды қамтамасыз етеді. Склеротерапия көбінесе дуплекс ультрадыбыспен веноздық аномалиялар анықталғаннан кейін ультрадыбыс бағыттылығымен жүргізіледі. Ультрадыбыс бағыттылығымен және микрокөпірлі склерозанттарды қолдану арқылы сафено-жамбас және сафено-поплиталь түйісулерінен қан ағылудың (рефлюкс) бақылануы тиімді екені дәлелденді. Дегенмен, кейбір авторлар склеротерапияның үлкен немесе кіші сафеноздық түйісуден қан ағылуы (рефлюкс) бар тамырларға немесе осьтік қан ағылуы (рефлюкс) бар тамырларға қолайсыз деп санайды.
Sclerotherapy (the word reflects the Greek skleros, meaning hard)
is a procedure used to treat blood vessel malformations (vascular malformations) and also malformations of the lymphatic system. A medication is injected into the vessels, which makes them shrink. It is used for children and young adults with vascular or lymphatic malformations. In adults, sclerotherapy is often used to treat spider veins, smaller varicose veins, hemorrhoids, and hydroceles. Sclerotherapy is one method for the treatment of spider veins, varicose veins (which are also often treated with surgery, radiofrequency, and laser ablation), and venous malformations. In ultrasound guided sclerotherapy, ultrasound is used to visualize the underlying vein so the physician can deliver and monitor the injection. Sclerotherapy often takes place under ultrasound guidance after venous abnormalities have been diagnosed with duplex ultrasound. Sclerotherapy under ultrasound guidance and using microfoam sclerosants has been shown to be effective in controlling reflux from the sapheno femoral and sapheno popliteal junctions. However, some authors believe that sclerotherapy is not suitable for veins with reflux from the greater or lesser saphenous junction, or for veins with axial reflux.
Тарихи аспектілері
Склеротерапия 150 жылдан бері жәндік тамырларын және кейде варикозды тамырларды емдеу үшін қолданылып келеді. Варикозды тамырларды хирургиялық жолмен емдеу сияқты, склеротерапия әдістері де осы кезеңде дамыды. Қазіргі заманғы техникалар, оның ішінде ультрадыбыстық бағытталған емдеу және көбікті склеротерапия осы эволюцияның соңғы жетістіктері болып табылады. Склеротерапияға жасалған алғашқы тырыс 1682 жылы Швейцарияда Д. Золликофердің тамырға қышқыл енгізіп, тромб пайда болуын қоздыруымен тіркелді. Дебу және Кассайньяк 1853 жылы темір перхлоратын инъекциялау арқылы варикозды тамырларды емдеуде сәттілікке жеткендерін хабарлады. 1854 жылы Дезгранж йод пен танин енгізу арқылы 16 варикозды тамырды емдеді. Сол кезде хирургиялық техникалардың және анестезияның жетілуіне байланысты, тамырды жою әдісі басты емдеу ретінде таңдалды. 20-ғасырдың басында альтернативті склерозанттарды зерттеу жұмыстары жалғасты. Осы кезеңде карбола қышқылы мен сынап перхлораты қолданылды, олар варикозды тамырларды жоюда белгілі бір нәтиже бергенімен, жанама әсерлері салдарынан қолданудан тоқтатылды. Профессор Сикард және басқа француз дәрігерлері Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін натрий карбонатын, сосын натрий салицилатын қолданды. Ол бұл жаңа әдісті алғашқылардың бірі болып қолдады және оны Еуропа мен АҚШ-та өткен бірнеше конференцияларда таныстырды. Тибоның мақаласы осы тақырыптағы алғашқы мақала болып, рецензияланған журналда жарияланды. Кабрера мен Монфроның көбікті склеротерапияны қолдану жұмысы, сондай-ақ Тессаридің көбік өндірісінің "үш жолды кран әдісі" склеротерапия арқылы ірі варикозды тамырларды емдеуде жаңа революция жасады. Қазір бұл әдіс Уайтли мен Пательдің ұсынысымен 3 силикон емес шприц қолдану арқылы көбіктің ұзақ сақталуын қамтамасыз етуге бейімделді.
Әдістер
Қажетсіз тамырларға склерозиру ерітіндіні енгізу мақсатты тамырдың дереу қысқаруына себеп болады, содан кейін денеде емделген тамырдың табиғи түрде сіңірілуіне байланысты бірнеше апта ішінде оның еріп кетуіне әкеледі. Бастапқы “қысқару” тамыр қабырғасының бұлшықет қабатының спазмынан туындайды. Склерозиру ерітінді тамыр қабырғасына зақым келтіреді, соның салдарынан келесі апталарда қабыну және біртіндеп шабыну (“склероз”) процесі жүреді. Склероз жасуша қабырғасындағы фибробластардың көбеюінен пайда болады, бұл тамырдың жиырылуына алып келеді. Бұл процедура склерозиру ерітіндісінің күшін мұқият бағалауды қажет етеді, оның күші мақсатты тамырға клиникалық маңызды әсер ету үшін жеткілікті болуы керек, бірақ айналадағы тіндерге артық зиян келтірмеуі тиіс. Склеротерапия – инвазивті емес процедура, оны орындауға шамамен 10 минут уақыт кетеді. Инвазивті варикозды операциямен салыстырғанда, қалпына келу уақыты минималды. Склеротерапия – “алтын стандарт” болып саналады және үлкен жәндік тамырлары (телангиэктазиялар) жою үшін лазерге қарағанда артықшылыққа ие. [Телангиэктазия – бұл терінің немесе шырышты қабықтардың бетіне жақын орналасқан, сынған немесе кеңейген кішкентай қан тамырларының көрінуі], сондай-ақ аяқтағы кішігірім варикозды тамырларды емдеуге қолданылады. Лазерден айырмашылығы, склерозиру ерітінді тері астындағы желкенді тамырларды, сонымен қатар жәндік тамырларының пайда болуына себеп болатын қоректендіруші тамырларды да жабады, осылайша емделген аймақтағы жәндік тамырларының қайталану мүмкіндігін азайтады. Ауырған аяқтың аномальды беткі тамырларына сұйылтылған склерозант бірнеше рет енгізіледі. Содан кейін науқастың аяғын шұлық немесе бинтпен қысып орайды, оны әдетте емдеуден кейін бір апта бойы тағу керек. Сондай-ақ, науқастарға осы кезеңде үнемі серуендеуге кеңес беріледі. Пациенттің аяқ тамырларының сыртқы түрін айтарлықтай жақсарту үшін бірнеше апта аралығында кемінде екі емдеу сеансын қабылдауы жиі кездеседі. Склеротерапияны үлкен және кіші сафенді тамырларды қоса алғанда, ірі варикозды тамырларды емдеу үшін ультрадыбыс бақылауымен микрокөпіршікті склерозанттарды қолдану арқылы да жүргізуге болады. Пациенттің варикозды тамырларының картасы ультрадыбыс арқылы жасалғаннан кейін, осы тамырларға ультрадыбыс бақылауымен инъекция жасалады, инъекциялардың осы уақыттағы мониторингі де ультрадыбыс көмегімен жүзеге асырылады. Склерозанттың тамырға енуін бақылауға болады және барлық аномальды тамырлар емделуі үшін қосымша инъекциялар жасалады. Келесі ультрадыбыстық сканерлеу емделген тамырлардың жабылуын растау үшін қолданылады, ал қалған варикозды тамырларды анықтап, емдеуге болады.
Қуаң склеротерапиясы
Қуақпен склеротерапия – бұл екі шприцті пайдалана отырып, қан тамырларына "көбікті склерозантты дәрілерді" енгізуді қамтитын әдіс: біреуінде склерозант, екіншісінде газ (бастапқыда ауа) болады. Теззаридің бастапқы әдісі қазір Уайтли-Патель модификациясымен өзгертілді, ол 3 шприцті пайдаланады, олардың барлығы силиконсыз. Бұл (тамыр қабырғасының қалыңдауы және қан ағынының тоқтатылуы) үшін қажет, себебі препарат тамырдағы қанмен араласпайды, керісінше оны ығыстырып шығарады, осылайша препараттың сұйылуына жол бермей, максималды склерозанттық әсерге қол жеткізеді. Сондықтан бұл ұзын және кең тамырлар үшін тиімді. Қуақпен склеротерапия саласындағы мамандар инъекция үшін "тіс пастасы" сияқты тығыз көбік жасады, бұл варикоздық тамырлар мен веноздық аномалияларды, соның ішінде Клиппель-Тренауай синдромын хирургиялық араласпастан емдеуде революция жасады.
Блеомицинмен электросклеротерапия
Блеомицин электросклеротерапиясы – склерозантты блеомицинді жергілікті түрде енгізу және емделетін аймаққа қысқа, жоғары кернеулі электр импульстарын қолдану арқылы жасуша мембраналарының жергілікті және уақытша өткізгіштігін арттыру, нәтижесінде блеомициннің ішкі жасушалық концентрациясы бірнеше мың есеге дейін жоғарылайды. Клиникалық алдын ала зерттеулер электропорацияның блеомицинмен бірге қолданылғанда цитоскелет құрылымымен және жасушалар аралық байланыстардың тұтастығымен өзара әрекеттесу арқылы эндотелийдің кедергілік функциясын нашарлататынын көрсетті. Бұл қан тамырлардан сұйықтық шығуына, ұлпалық ісінуге және тамырлық құрылымдардың қажетті құлауына алып келуі мүмкін. Бұл процедура 1990 жылдардың басынан бері тері ісіктерінің электрохимиялық емдеуі ретінде зерттелді және 2017 жылы алғаш рет қан тамырларының аномалияларында қолданылды. Алғашқы хабарламалар блеомициннің қайтымды электропорациямен бірге қолданылуы склеротерапияның тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. Бұрынғы инвазивті емдеуге жауап бермеген веналық аномалиялары бар 17 науқастың ретроспективті зерттеуі МРТ суреттерінде өлшенген зақым көлемінің орташа 86%-ға төмендегенін көрсетті, барлық науқастарда клиникалық жақсару байқалды, орташа алғанда 3,7 ай және науқасқа шамамен 1,12 сеанс қабылданды, бұл стандартты блеомицин склеротерапиясына қарағанда блеомицин дозасын және сеанстар санын азайту арқылы қол жеткізілді.
Клиникалық бағалау
Кантер мен Тибоның 1996 жылғы зерттеуінде STS 3% ерітіндісімен сафенофемуральды қосылысты және үлкен сафеноздық тамырдың жеткіліксіздігін емдеуде 24 айдан кейін 76% сәттілік көрсеткіші тіркелді. Кокрейн ынтымақтастығының медициналық әдебиеттерді шолуы «дәлелдер қазіргі клиникалық тәжірибеде склеротерапияның орнын растайды, ол көбінесе операциядан кейін қайталап пайда болатын варикоздық тамырлар мен жіп тәрізді тамырларды емдеумен шектеледі» деген қорытындыға келді. Кокрейн ынтымақтастығының хирургияны склеротерапиямен салыстырған екінші шолуы склеротерапияның қысқа мерзімде хирургиядан артық тиімділігі бар екенін, бірақ хирургияның ұзақ мерзімде артықшылығы бар екенін көрсетті. Склеротерапия емдеудің сәттілігі, асқынулар деңгейі және бір жылдық шығындар тұрғысынан хирургиядан жақсы нәтиже берді, бірақ бес жылдан кейін хирургия артық тиімді болды. Дегенмен, дәлелдердің сапасы жоғары емес және қосымша зерттеулер қажет. Денсаулық сақтау технологиясын бағалау склеротерапияның хирургияға қарағанда аз пайдалы екенін көрсетті, бірақ сафенофемуральдық немесе сафенопоплитеалдық қосылыстардан рефлюкссіз варикоздық тамырларда шамалы пайдасы болуы мүмкін. Бұл зерттеу операция мен склеротерапияның қосылыста рефлюкс бар варикоздық тамырлардағы салыстырмалы тиімділігін қарастырмады. 2003 жылы өткен көбікті склеротерапия жөніндегі Еуропалық консенсус жиыны «көбікті склеротерапия білікті маманға сафеноздық тамырлардың түбірлерін қоса алғанда, ірі тамырларды емдеуге мүмкіндік береді» деген шешімге келді. 2006 жылы өткен көбікті склеротерапия жөніндегі екінші Еуропалық консенсус жиынының нәтижелері жарияланды.
Асқынулар
Асқынулар сирек кездеседі, бірақ оларға веноздық тромбоэмболия, көру қабілетінің бұзылуы, аллергиялық реакция, тромбофлебит, терінің некрозы, гиперпигментация немесе емделген аймақтың қызаруы жатады. Склерозантты дұрыс венаға енгізсе, айналағы теріге зақым келтірмейді, бірақ венадан тысқары инъекция жасалса, тіндік некроз бен тыртық пайда болуы мүмкін. Терінің некрозы сирек болғанымен, косметикалық тұрғыдан "потенциалды түрде өте зиянды" болуы мүмкін және жазылуы бірнеше айға созылуы мүмкін. Бұл, егер аз мөлшерде (<0,25%) сұйылтылған натрий тетрадецил сульфаты (НТС) қолданылса, өте сирек кездеседі, бірақ концентрациясы жоғарырақ (3%) болса, байқалуы мүмкін. НТС артериолаларға (кішкентай артерия тармақтарына) инъекцияланғанда терінің ағаруы жиі кездеседі. Телангиэктатикалық торлану, яғни ұсақ қызыл тамырлардың пайда болуы, болжамсыз және көбінесе қайта склеротерапиямен немесе лазермен емдеуді қажет етеді. Көптеген асқынулар инъекцияланған тамырдың айналасындағы склеротерапиялық агентке байланысты болатын күшті қабыну реакциясынан туындайды. Сонымен қатар, қазірде жақсырақ түсінілетін жүйелік асқынулар да бар. Бұл склерозанттың веналар арқылы жүрекке, өкпеге және миға таралуы нәтижесінде пайда болады. Жақындағы бір хабарлама көбікті емдеуге байланысты инсультқа тоқталып, бірақ бұл үшін қалыптыдан көп көбік инъекцияланғанын көрсетті. Соңғы есептер көрсеткендей, тіпті аз мөлшердегі склерозант көбігі тамырға енгізілгенде, көпіршіктер тез жүрекке, өкпеге және миға жетеді. Бұл мәселенің маңыздылығы әлі толыққанды түсініксіз, бірақ ірі зерттеулер көбікті склеротерапияның қауіпсіз екенін көрсетеді. Склеротерапия АҚШ-та FDA толық бекіткен. Қарсы көрсетімдерге мыналар жатады: төсекпен шектелу, жүйелік ауыр аурулар, науқастың жеткіліксіз түсінуі, инеден қорқу, қысқа өмір сүру күтілуі, соңғы сатыдағы қатерлі ісік, склерозируші агентке белгілі аллергия және тамоксифенмен емделу.