Кіріспе
Тынық мұхитындағы дауыл маусымы
1994 жылғы Тынық мұхитындағы дауыл маусымы – 1982 жылы басталған шығыс солтүстік Тынық мұхитының қатарынан белсенді дауыл маусымдарының соңғысы болды. Маусым ресми түрде 1994 жылдың 15 мамырында Тынық мұхитының шығысында және 1 маусымда Тынық мұхитының орталығында басталды, ал 30 қарашаға дейін жалғасты. Бұл мерзімдер әдетте әр жылдың Тынық мұхитының солтүстік-шығысында тропикалық циклондардың көпшілігі пайда болатын кезеңін белгілейді. Бірінші тропикалық циклон 18 маусымда қалыптасты, ал соңғысы 26 қазанда тарады. Осы маусымда дата сызығынан шығысқа қарай Тынық мұхитының солтүстігінде жиырма екі тропикалық циклон пайда болды, олардың барлығы екеуінен басқа тропикалық дауылдарға немесе дауылдарға айналды. Барлығы 10 дауыл болды, оның ішінде 5 күшті дауыл. 1994 жылғы орташадан жоғары белсенділік 1994–95 жылдардағы Эль-Ниньо құбылысымен байланысты болды. Бұл маусымның ерекшелігі – өте қарқынды дауылдардың көптігі; маусымда алғаш рет 5 санаттағы үш дауыл тіркелді, кейіннен 2002 және 2018 жылдары осы көрсеткіш қайталанды. Эмилия, Гилма, Джон және Оливия дауылдарының барлығы 930 миллибартан төмен қысымға жетті. Джон дауыл – тіркелген ең ұзаққа сапарлаған тропикалық циклон, ал Роза дауыл Мексикада төрт адамның қаза болуына себепкер болды, бұл бассейнде құрлыққа түскен жалғыз тропикалық дауыл немесе дауыл болды, содан кейін Техаста су тасқыны орын алды.
Маусым қорытындысы
Осы маусымда Тынық мұхитының солтүстігінде, дата сызығынан шығысқа қарай 22 тропикалық циклон пайда болды. Олардың екеуінен басқасы тропикалық дауылға немесе урағанға айналды. Шығыс Тынық мұхиты аймағында (140° батыс бойында Солтүстік Америкаға қарай) он тоғыз тропикалық депрессия қалыптасты, олардың он жетісі тропикалық дауылға, тоғызы одан әрі урағанға, ал бесі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 3-ші немесе одан жоғары санаттағы күшті урағанға дейін күшейді. Орталық Тынық мұхитындағы дауылдарды бақылау орталығының жауапкершілік аймағында (Халықаралық дата сызығына қарай 140° батыс) үш депрессия, екі тропикалық дауыл және бір ураған пайда болды. Жалпы алғанда, Орталық Тынық мұхиты аймағына қалыптасқан немесе кірген он бір тропикалық циклон, сегіз тропикалық дауыл, бес ураған және үш күшті ураған тіркелді. Бұл көрсеткіштер ұзақ мерзімді орташа көрсеткіштен – төрт тропикалық циклон, екі ураған, бір тропикалық дауыл және екі депрессиядан әлдеқайда жоғары. Бұл ерекше жоғары белсенділікке сол кездегі Эль-Ниньо құбылысы ықпал етті. Осы жылы құрлыққа шыққан жалғыз дауыл – «Роза» урағаны болды, оның салдарынан 400-ден астам адам эвакуацияланды. Басқа да маңызды дауылдардың ішінде 4-ші санаттағы жоғары деңгейдегі «Оливия» урағаны бар.
Бұл маусым Солтүстік-Шығыс Тынық мұхитындағы соңғы белсенді кезеңнің аяқталуын білдірді, ол 1982 жылы басталған және сол кезде Тынық мұхитындағы ең белсенді бес ураған маусымын қамтыды. 1994 жылдан кейін Тынық мұхитындағы ураған маусымдары көбінесе қалыпты деңгейден төмен болды, тек 1997 жылды қоспағанда.
1994 жылғы Тынық мұхитындағы ураған маусымы бірнеше рекордты жаңартты. Біріншіден, үш ураған Саффир-Симпсон шкаласы бойынша 5-ші санатқа жетті. Он бір тропикалық циклон Орталық Тынық мұхитында қалыптасты немесе кірді, бұл рекорд 1992 жылғы маусыммен бөлісілді, бірақ 2015 жылғы маусым осы көрсеткішті жаңартты. «Алетта» урағаны ешқашан құрлыққа тиген жоқ, және зақым келгені немесе қаза болғаны туралы хабарламалар түспеді.
Тропикалық дауыл
Тропикалық депрессия 2-Е 27 маусымда Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік-оңтүстік-батысында 925 км жерде қалыптасты. Депрессия батыс-солтүстік-батыс бағытта жылжып, біртіндеп солтүстік-батысқа бұрылып, 27 маусымда Буд тропикалық дауылға айналды. Келесі күні таңға жуық Будтың қарқыны күшейді. Жақын жердегі жоғары атмосфералық қысымның әсерінен Буд әлсіреуге басталды. 28 маусымда екінші айналым орталығы пайда болды. Екі орталық Фудзивара әрекеттесуін бастады. Кейін екінші орталық үстемдікке ие болды, ал біріншісі жойылды. Бұл күрделі құрылым 1993 жылғы Арлин тропикалық даулында болған жағдайға ұқсас. Осы күрделі құрылымның салдарынан Буд екінші орталық пайда болған күні түстен кейін тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Содан кейін Буд салқын сулармен батысқа қарай жылжып, 29 маусымда тарап кетті. Буд тропикалық даулының өмірі құрлықтан шалқап жатқан ашық мұхитта өтті. Зардап шеккендер мен материалдық шығын туралы хабарламалар түспеді.
Карлотта даулымы
28 маусымда Карлотта деп аталатын тропикалық депрессия пайда болды. Ол тез арада Карлотта тропикалық дауылына айналды, және үлкен көзі байқалды. Осыған байланысты, NHC дауылды қызыл дауылға дейін көтерді. Карлотта 1 шілдеде қызыл дауыл ретінде ең жоғары қарқынына жетті. Ол салқындаған суларға кірген сайын біртінде әлсіреп, 5 шілдеде тарап кетті. Карлотта құрлыққа қауіп төндірмеді. Карлотта 30 маусымда Сокорро аралын күшті желмен шарлады. Басқа ешқандай жерде Карлотта зақым келтірмеді және адам өліміне себеп болмады. Даниял Гавайиге жақындағанда, 13 және 14 шілдеде Үлкен аралдың оңтүстік және оңтүстік-шығыс жағалауларында орташа толқындар байқалды. Даниялдың қалдықтары 15 шілдеде Гавайидің Саут-Пойнт қаласынан оңтүстікке қарай 161 шақырым жерден өтті. Сол күні олар Үлкен аралдың жел соғатын беткейлерінде жергілікті жерлерде жаңбыр жаудырды.
Эмилия даулымы
16 шілдеде тропикалық толқынмен байланысты төмен қысым аймағы Тропикалық депрессия бес Е ретінде қалыптасты. Сол күні ол Тропикалық дауыл Эмилияға айналып күшейді. Ол батыс-солтүстік бағытта жылжып, дауылға дейін күшейді. 17 шілдеде ол Тынық мұхитының орталық бөлігіне енді. 19 шілдеде ол 5-санатты дауыл деңгейіне жетті.
Фабио тропикалық даулы
19 шілдеде тропикалық депрессия пайда болды. Сол күні ол "Фабио" тропикалық дауылына күшейді. "Фабио" негізінен батыс немесе солтүстік-батыс бағытта жылжыды. Ол орталық Тынық мұхитына тропикалық депрессия ретінде кірді және 24 шілдеде тарап кетті.
Гилма дауылы
21 шілдеде тропикалық толқынның бір бөлігі тропикалық депрессияға айналды. Ол батысқа қарай және теңізге қарай жылжыды, келесі күні тропикалық дауылға дейін күшейді. Гилма тез күшейіп, аты берілгеннен бір күн өткен соң бірден дауылға айналды. Ол Тынық мұхитының орталық бөлігіне кіргенде одан да күшейе түсті. Тынық мұхитының орталық бөлігіне кіргеннен кейін Гилма Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 5-санатқа жетті, бұл маусымның екінші дауылы болды. Содан кейін, түсініксіз себептермен күші әлсіреп, 27 шілдеде тропикалық дауылға дейін төмендеді. Үш күннен кейін ол депрессияға айналып, 31 шілдеде тарап кетті. 2 тамызда ол батыс-солтүстік бағытта жылжуын жалғастырды, бірақ күші күшін жоғалтты және Тынық мұхитының орталық бөлігіне кірді. «Сегіз E» циркуляцияның екінші орталығын қалыптастырды, ол басымдыққа ие болды, содан кейін Интертропикалық конвергенция аймағына енді. Содан кейін «Сегіз E» ұйымдаспай, бірнеше циркуляция орталықтары пайда болды, ал 5 тамызда ескертулер тоқтатылды. Депрессияның қалдықтары Гавай аралдарының оңтүстігінен батысқа қарай жылжуын жалғастырды. 8 тамызда депрессия қайтадан күшейді. Көп ұзамай ол тропикалық дауылға айналып, «Ли» деп аталды. «Ли» күн сызығына жақындағанда батысқа қарай жылжуын жалғастырды. Күн сызығынан өтуге аздай қалғанда, ол ең төменгі 1-санатты дауылға дейін күшейді. 12 тамызда ол күн сызығынан өтіп, 1994 жылғы Тынық мұхитындағы тайфун маусымының дауылына айналды. «Ли» 16 тамызға дейін тропикалық дауыл болып қалды, содан кейін тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Содан кейін жүйе кері бұрыла бастады және 18 тамызда тарап кетті. Әлсіреген «Ли» тропикалық депрессиясы Уэйк аралында жаңбыр жаудырды. Басқа ешқандай жерде «Ли» әсер етпеді, және зардап шеккендер мен зиян келгендер туралы хабарламалар түспеді. «Гектор» тропикалық дауылының Баха-Калифорния түбегіне жақындауы күтілуде. 8 тамызда түбекке тропикалық дауыл туралы ескерту жарияланды. Ол сол күні кейін алынып тасталды. «Гектордың» ең маңызды әсері жаңбыр болды. Тропикалық дауыл Мексиканың жағалау және ішкі аймақтарында жаңбыр жаудырды. Ең көп жауын-шашын мөлшері Серро-де-Ортега/Икслахуа және Кадуано/Сантьягода тіркелді. Зардап шеккендер мен зиян келгендер туралы хабарламалар түспеді. Мауиде де су тасқыны болды, нәтижесінде жер көшкіндері Хана тас жолының бір бөлігін жапты. 1 градусқа дейін жауған жаңбырдың мөлшері Гавайидегі ең ылғалды тропикалық циклонның тоғызыншы рекорды болып табылады.
Илеана даулымы
Тропикалық конвергенция аймағының бір бөлігі болған бұзылыс бірнеше айналым орталықтарын қалыптастырды. Ұйымдасқаннан кейін, ол ITCZ-ден бөлініп, 10 тамызда 11-ші тропикалық депрессияға айналды, жүйе сол кезде Баха-Калифорния түбегінің оңтүстік ұшынан оңтүстік-шығысқа қарай 690 миль (1110 км) қашықтықта болды. Екінші хабарламада ол келесі дауыл Джонмен бірге тропикалық дауыл Илеанаға дейін күшейді. 12 тамызда Илеананың ішінде көз пайда болды және ол дауылға айналды. Содан кейін ол салқындаған суларға шығып, желдің күшеюіне байланысты дереу әлсіреуге түсті. 13 тамызда Илеана тропикалық дауыл болып, келесі күні Пунта-Евгениядан батысқа қарай 520 миль (837 км) жерде орналасқан төменгі қабаттағы бұлттардың таралуына айналды.
Джон дауылы
Тропикалық депрессия 10-Е 11 тамызда Мексиканың оңтүстігінде пайда болды. Ол негізінен батысқа қарай бағытталды, пайда болғаннан кейін 12 сағаттан соң тропикалық дауылға дейін күшейді және оған Джон деп ат қойылды. Джон батысқа қарай жылжығанда күші ауытқып, әрдайым тропикалық дауыл күшін сақтап тұрды. 20 тамызда тұрақты күшею басталды, ал Джон Тынық мұхитының орталық бөлігіне кірген кезде үлкен дауылға айналды. Ол батысқа қарай жылжуын жалғастырып, 23 тамызда 5-санатқа жетті. Джон Гавайидің оңтүстігінен шамамен 394 км қашықтықта өтіп, 26 тамызда Джонстон атолының солтүстігінен өтті. Джон 1994 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымындағы тайфунға айналды. Ол қайта күшейіп, дата сызығын қайта кесіп өтіп, Тынық мұхитының орталық бөлігіне қайта кіргенде дауыл күйінде болды. Джон 10 қыркүйекте экстратропикалық жүйеге айналғанша солтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Бұл сонымен қатар Солтүстік Тынық мұхитының барлық үш тропикалық циклон алабында болған алты тропикалық циклонның бірі және Халықаралық дата сызығын бірнеше рет кесіп өткен сирек тропикалық циклонның бірі. 12 сағаттан кейін ол 2-санатқа жетті. Кристи ол кезден бастап желдің әсерінен әлсіреп, 5 қыркүйекте тарап кетті. Оның қалдықтары 7 қыркүйекте 180-ші меридианды өте ерте кесіп өтіп, Батыс Тынық мұхиты алабында Мелисса тайфунына айналған тропикалық депрессияға қосылды.
Ураган жолағы
Атлантикада 5-ші тропикалық депрессияны тудырған тропикалық толқын 3 қыркүйекте 14-ші тропикалық депрессияға айналды. Ол тез арада "Лэйн" тропикалық дауылына айналды. Жоғары қысымды белдеу "Лэйннің" солтүстігіне орналасып, дауылды батысқа қарай бағыттады. Бұл "Лэйнге" өте қолайлы жағдай жасады және ол күшейді. Тропикалық дауыл қысым күшею фазасына жеткенде, жылдам күшейіп, шамамен [мәнді қосу керек] жылдамдыққа ие болды, осылайша 4 санатты қысымға айналды. Жоғары қысымды белдеу шығысқа қарай жылжып, "Лэйннің" қолайсыз жағдайға түсуіне мүмкіндік берді. "Лэйн" 10 қыркүйекте тарап кетті.
Меле тропикалық даулы
6 қыркүйекте тропикалық бұзылыс 2С нөміріндегі тропикалық депрессияға айналды. Келесі күні ол күшейіп, "Меле" деп аталды. "Меле" батыс-солтүстік бағытта жылжып, 9 қыркүйекте қайтадан тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. Ол күні ешқандай оқиға болмастан тарап кетті.
Норман тропикалық даулы
19 қыркүйекте тропикалық депрессия пайда болды және келесі күні Норман тропикалық дауылға айналды. Солтүстік-батыс бағытта жылжудан кейін, ол бір төмен қысым аймағының әсерінен солтүстікке бұрыла бастады, ал конвекция әлсіреуге кірісті. Норман 22 қыркүйекте құрлыққа ешқандай әсер етпестен тарап кетті.
Оливия даулымы
Оливия даулы ақыр соңында 19 қыркүйекке қарай Интертропикалық конвергенция аймағынан бөлініп, жекеленген бұзылыстан қалыптасты. Бұл бұзылыс батысқа қарай баяу жылжып, 22 қыркүйекте Бая Калифорния түбегінің оңтүстік ұшынан шамамен 720 миль (1159 км) оңтүстікке орналасқанда тропикалық депрессияға айналды. Депрессия батыс-солтүстікке қарай жылжып, 22 қыркүйекте Оливия тропикалық дауылына күшейді. Ол тұрақты түрде қарқынды болып, 24 қыркүйекте дауылға айналды. Содан кейін ол күшті, ірі дауылға дейін жылдам күшейді. NOAA зерттеу ұшақтары бақылағандай, ол баяу солтүстік-батысқа қарай иілді. Оливия 25 қыркүйекте ең жоғары қарқынына жетті. Осы уақытта Калифорнияның оңтүстік бөлігінде пайда болған үлкен циклон солтүстікке қарай бағытталды. Оливия кішкентай антициклондық айналымды бастағанда, желдің бағыты өзгеруі дауылдың күшін әлсірете бастады. Оливия айналымын аяқтағаннан кейін, ол тропикалық дауылға дейін әлсіреді. Содан кейін ол батысқа қарай жылжыды. 28 қыркүйекте тропикалық депрессияға айналып, келесі күні тарап кетті. Ешқандай әсері тіркелмеді. Ол кезде Оливия Тынық мұхитындағы ең күшті үшінші дауыл болды; кейіннен ол он бірінші орынға түсті. Бұл дауыл сонымен қатар тарихтағы 4-санаттағы Тынық мұхиты дауылдарының арасындағы ең төменгі барометрлік қысымды көрсетті. 2001 жылы Джульетта дауылы Оливиямен бірге 4-санаттағы ең күшті дауылдардың бірі атанды. 2014 жылы Одиль дауылы 918 мбар ең төменгі қысымға жеткенде екі дауылды да басып өтті. Ол кезде Оливия қыркүйек айындағы ең күшті дауыл болды, бірақ 1997 жылы Линда дауылы оны басып өтті және қазіргі уақытта Тынық мұхитындағы қыркүйек айындағы ең күшті үшінші дауыл болып саналады. Тропикалық циклон ешқашан құрлыққа қауіп төндірмеді, сондықтан зардап шегушілер мен қаза болғандар туралы хабарламалар түскен жоқ.
Роза даулы
8 қазанда күндіз ауа райы бұзылып, тропикалық депрессияға айналды. Ұйымдасуда қиындықтар туындады, және біршама уақытқа дейін ескертулер тоқтатылды. 11 қазанда циклон тропикалық дауылға айналып, «Роза» деп аталды. Ол өте баяу жылжыды, бірақ ақырында тропосфералық ойыс «Розаны» солтүстікке, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай бағыттап жіберді. «Роза» тез күшейіп, 14 қазан күні таңертең Ла Консепсьон маңына құрлыққа жақындамас бұрын 2-санатты дауылға жетті. «Роза» Мексика тауларында жылдам әлсіреп, оның бұлтты қабаты Америка Құрама Штаттары арқылы солтүстікке қарай жылдамдап, ылғалды таратып жатты. 12 қазанда Кулиаканнан Мансанильоға дейінгі жағалау үшін және 24°С ендіктің оңтүстігіндегі Баха-Калифорния түбегі үшін дауыл туралы ескерту жарияланды. Сонымен қатар, Мансанильодан Тепикке дейін тропикалық дауыл туралы ескерту берілді. 14 қазанда Кулиакан мен Кабо Корриентес, Халиско аралығындағы жағалау үшін дауыл туралы ескерту, ал Кабо Корриентестен оңтүстікке қарай Мансанильоға дейін тропикалық дауыл туралы ескерту жарияланды. Сол күні барлық ескертулер мен сақтандырулар алынып тасталды. Наярит және Дурангода екеуден қайтыс болған, барлығы төрт адамның өлімі тіркелді. Синалоада төрт адам жоғалып кетті. Өлімнің барлық жағдайлары суға батып қайтыс болумен байланысты. Наяритте 100 мыңнан астам адамның үйлері зардап шекті. Синалоада телефон бағаналары мен электр сымдары құлап түсті. Жаңбыр таулы аймақтардағы көшкін мен су тасқынына себеп болды. Мексикадағы ең көп жауын-шашын Меса-де-Педро-Паблода тіркелді. «Роза» АҚШ-қа әкелген ылғал 15-19 қазан аралығында Техастың оңтүстік-шығысындағы кейбір аймақтарда рекордтық жаңбырға себепкер болды. Бұл жаңбырлар салдарынан 22 адам қаза тауып, 3000-нан астам үй қирады және 700 миллион АҚШ долларына жуық зиян келтірді.
Нона тропикалық дауыл
21 қазанда Орталық Тынық мұхитында үшінші тропикалық депрессия (3C) пайда болды. Ол 25 қазанға дейін шамамен 4 күн батысқа қарай жылжыды, содан кейін тропикалық дауыл "Нона"ға айналды. "Нона" бірден қайтадан тропикалық депрессияға дейін әлсіреп қалды. 26 қазанда жақын жердегі ойыстан келген жоғары атмосфералық батыс желдері депрессияны жойды. Қайтыс болғандар немесе зиян келгендер туралы хабарлама түспеді.
Басқа жүйелер
14 тамызда конвекция аймағы тропикалық депрессия деңгейіне жетті. Ол Джон дауылының әсерімен бағытталды, бірақ суық суларға жақын болғандықтан күшті күшейеді деп күтілмеді. Дауыл солтүстікке, содан соң солтүстік-шығысқа, қайта солтүстікке, солтүстік-батысқа, және сосын батысқа қарай итермеленді. Ұлттық дауылдар орталығы 15 тамызда депрессияның тарап кеткенін хабарлады. Бұл депрессия ешқандай жерде әсер етпеді.
Маусымдық әсерлер
Бұл 1994 жылғы Тынық мұхиты маусымында пайда болған барлық тропикалық дауылдардың тізімі. Онда олардың атауы, мерзімі (аймақ ішінде), ең жоғары санатталуы мен қарқындылығы, әсер еткен аймақтар, келтірген зиян және қаза болғандардың жалпы саны көрсетілген. Қашандағы қазалар қосымша және тікелей емес (мысалы, жол апаты тікелей емес қазаға жатады), бірақ бәрібір сол дауылмен байланысты. Зиян мен қазалар дауыл экстратропикалық, толқын немесе төмен қысым аймағында болған кездегі жалпы соманы қамтиды, ал барлық зиян сомасы 1994 жылғы АҚШ долларымен көрсетілген.