Кіріспе

Арканзавр (Арканзавр) – құстарға ұқсас теропод динозаврлардың жойылып кеткен туысы. Ол ерте креда кезеңінің альбиан және аптиан қабаттарында өмір сүрген. Типтік және жалғыз түрі – Arkansaurus fridayi.

Тарих

1972 жылдың тамызында Арканзас штатының Локсбург қаласындағы автокөліктерге қызмет көрсету станциясының иесі Джо Б. Фрайди өз жерінде айналып ұшқан құстарды байқады. Ол өзінің малдарына қарап тексергенде, Арканзас тас жолының 24-ші бөлігін қайта жаңарту үшін жақында алынған қиыршық тастың орнында қазба сүйектерді көрді. Ол оларды алып, бірнеше ай бойы станциясында көрсетті. Ол кезде ешкім оларды динозавр сүйектері деп танымады. Арканзас университетінің геология профессоры және жақын жердегі Нэшвилл қаласының бұрынғы тұрғыны Дой Закри-младший сүйектерді Арканзас университетінің палеонтологы, доктор Джеймс Х. Куиннге көрсету үшін әкелді. Куинн бұл қалдықтардың динозавр екенін анықтап, сүйектерді дайындады. 1972 жылдың күзінде ол оларды Небраска штатының Линкольн қаласында өткен Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы қоғамының жылдық мәжілісіне алып барды. Мәжілісте АҚШ және Еуропадан келген сарапшылар сүйектерді зерттеді. Олардың орнитомимусқа жақын екені айтылды. Куинн бұл жаңалықты алғаш рет 1973 жылы Арканзас штатының Литтл-Рок қаласында өткен Америка геологиялық қоғамының мәжілісінде баяндады. 1973 жылдың наурыз айында Арканзас геологиялық комиссиясының докторы Джеймс Харрисон Куинн мен Бенджамин Кларди Фрейди фермасына, қалдықтар табылған жерге барып, одан әрі іздеуге үміттенді. Жер жол құрылысы үшін қазылған шұңқыр еді және қазбалар ерте креда кезеңінің Тринити тобынан алынған. Анықтап қарағанда, ғалымдар тек бір аяқ сүйегін таба алды. Олар сүйектердің жерленгенде немесе жол құрылысы кезінде шашырап кеткен болуы мүмкін деп болжады. Арканзаврдан үш метатарсал, төрт фаланга және үш тырнақ табылған. Сүйектердің төрт қалыптамасы жасалды. Бұл қалыптамалар Фрейди отбасына, Арканзас университетіне, Арканзас геологиялық комиссиясына және Арканзас ғылым және табиғи тарих мұражайына тапсырылды. Университеттегі қалыптама Озарк залындағы оқу бөлмесінде ілінген. Ғылым және табиғи тарих мұражайы өз қалыптамасымен бірге динозаврдың үлкен мүсінін жасады және ол мұражай Tower Building-ге көшкенге дейін көп жыл бойы көрмеге қойылды. Фрайди университетке сыйға берген түпнұсқа сүйектер қазір Арканзас университетінің мұражай коллекцияларында сақталады, ол қазір Файетвиллдегі Арканзас археологиялық зерттеу орталығында орналасқан. Куинн бұл түрге "Arkansaurus fridayi" деп атауды жоспарлаған, бірақ 1977 жылы Небраскада қазба іздеу кезінде қаза тапты, сондықтан атау жарамсыз деп танылды. Толық түр атауын алғаш рет 1998 жылы Анжела К. Брэден жариялады, Куинн бұл комбинацияны "Arkansaurus fridayi" ретінде бейресми қолданғанын атап өтті. 2017 жылдың қаңтар айында Грег Лединг Арканзас штатының заң шығарушы органына Arkansaurus-ты штат динозавры деп жариялау туралы заң жобасын ұсынды, оған бірнеше қол қойғандар қосылды. Заң жобасының бастапқы идеясы жоғары сынып оқушысы Мейсон Сайпресс Оуриден келді, ол Реп. Ледингпен бірге заң жобасының өңделген нұсқасын палата комиссиясына ұсынды және сұрақтарға жауап берді. Оури Arkansaurus-ты штат динозавры ретінде қабылдаудың себебін түсіндіргенде, Оклахома, Техас және Миссури штаттарында да штат динозаврлары бар екенін, ал Арканзас штатында 24 мемлекеттік символ бар екенін, және ол одаққа 25-ші штат ретінде қосылғандықтан, тағы біреуін қосудың мәні бар екенін айтты. Заң жобасы 2017 жылдың 17 ақпанында губернатордың мақұлдауымен қабылданды. Бұл динозавр Арканзас штатының Локсбург қаласында табылған және екі аяқты орнитомимозавр динозавры еді. Оның жақын туысы - орнитомимозавр Nedcolbertia. Ол Арканзас штатының және оны тапқан Джо Б. Фрайдидің құрметіне аталған, ол 1972 жылы өз жерінде динозаврдың окаменелген аяғын тапқан. Қазіргі уақытта Арканзаста табылған жалғыз динозавр осы түр. Қазба 2018 жылы палеонтологтар Ребекка Хант Фостер мен Джеймс Харрисон Куинн тарапынан "Омыртқалы жануарлар палеонтологиясы журналында" ресми түрде сипатталған. Бұл динозаврдың ресми сипаттамасы 2018 жылдың 19 наурызында "Журнал о позвоночных палеонтологов" журналында жарияланды. Холотипінің, дерлік толық оң аяқтың зерттелуі Arkansaurus-тың ерте креда кезеңінің көптеген орнитомимозаврларына ұқсас болғанын көрсетті, аяқ тырнақтарының күшті қисықтығы ғана ерекшелік еді: көптеген орнитомимозаврлардың тырнақтары жалпақ болған.

Филогения

Арканзавр орнитомимозаврлардың базалық жағдайында, орнитомимидтерден тыс орналастырылды.

Палеобиология

Моабтың солтүстігінде, Юта штатында, Кирпіш тау формациясының Руби ранчосы мүшесіндегі Милл Каньон динозавр іздері орнында (Крета дәуірінің басында) ұқсас жастағы орнитомимизавр іздері белгілі. Бұл іздер орнында анкилозавр, хадрозавр, сауропод және әртүрлі өлшемдегі хищ динозаврлардың, сондай-ақ крокодилдер мен құстардың іздері де сақталған.