Кіріспе

Үйдегі гемодиализ (ҮГД) – бүйректері қалыпты жұмыс істемейтін адамның қанын тазалау мақсатымен оның үйінде жүргізілетін гемодиализ. Диализді үйде жасаудың бір артықшылығы – оны жиірек және ақырын жасау мүмкіндігі, бұл тез ультрафильтрация салдарынан туындайтын әлсіздік сезімі мен басқа да белгілерді азайтады, сондай-ақ көбінесе адам ұйықтаған кезде түнгі уақытта жасауға болады. Үйде гемодиализбен емделіп жатқан адамдарға нефролог бақылайды және оларға диализ тағайындамасын жазады, сонымен қатар, қосымша емдеулер мен жағдайды басқару үшін диализ бөлімшесінің қолдауына сенеді. Зерттеулер көрсеткендей, ҮГД пациенттердің денсаулығын жақсартады; емдеу туралы көбірек білгенде және оны өз бақылауында ұстағанда, диализ кезінде жақсы нәтижелерге қол жеткізеді. ҮГД 1960 жылдары шектеулі денсаулық сақтау ресурстарын үнемдеу мақсатымен енгізілді.

Жоспарлар

Үй гемодиализінің (HHD) үш негізгі режимі бар, олар диализдің ұзақтығы мен жиілігі, сондай-ақ диализ жүргізілетін уақыт бойынша ерекшеленеді. Олар былай:
Кәдімгі HHD – аптасына үш рет 3-5 сағат бойы жүргізіледі. Бұл орталықтағы гемодиализ (IHD) сияқты, бірақ үйде жасалады. Кейбір пациенттер аптасына орташа есеппен 3,5 рет емделетін өзгертілген "EOD" (Every Other Day) стратегиясын қолданады. Кәдімгі апталық 3 реттік режимде аптасына бір рет болатын "3 күндік үзіліс" пациент үшін тәуекелді арттырады деп есептеледі.
Қысқа күнделікті үй гемодиализі (SDHHD) – аптасына 5-7 рет, әр сеанс 2-4 сағаттан жүргізіледі.
Түндегі үй гемодиализі (NHHD) – аптасына үш-жеті рет, ұйықтап жатқанда, 6-10 сағат бойы жүргізіледі. Осылайша, NHHD режимі аптасына гемодиализдің үлкен дозасын қамтамасыз етеді, сондай-ақ кейбір SDHHD-де де осылай. Диализдің жалпы уақытының ұзақтығы, емдеулер арасындағы уақыттың қысқаруы және сұйықтықты шығару жылдамдығының төмендеуі (осылайша жылдам ультрафильтрациядан туындайтын симптомдарды азайту) осы режимдердің дәстүрлі режимдерге қарағанда артықшылықтарын түсіндіреді. Жиі NHHD режимін қолдану клиникалық нәтижелерді дәстүрлі режимге қарағанда жақсырақ етеді және емдеу жиілігін арттырудың әрбір қадамы клиникалық нәтижелерді жақсартады деген дәлелдер көбейіп келеді.

Үйге арналған гемодиализ кестелерінің айырмашылығы

Басқа диализ кестелерімен салыстырғанда, түнгі диализ диализ кезінде жүрекке түсетін жүктемені азайтады. Түнгі диализ кезіндегі ультрафильтрация жылдамдығы (UFR) ЖСК-ға (және SDHHD-ға) қарағанда төмен. Жиі түнгі гемодиализ сол жақ қарыншаның массасын жақсартуға, қан қысымын төмендетуге арналған дәрілердің қажеттілігін азайтуға, минералды метаболизмнің кейбір көрсеткіштерін жақсартуға және өмір сапасының таңдалған аспектілерін жақсартуға көмектеседі. Басқа кестелермен салыстырғанда, түнгі диализ үлкен және орташа өлшемді молекулаларды (диффузия арқылы таралмайтын) тиімдірек шығаруға мүмкіндік береді. Түнгі диализ және SDHHD емдеу режимдері жоғары диализ дозасын қамтамасыз етеді; олар IHD емдеу режимдеріне қарағанда жоғары std Kt/V және HDP көрсеткіштеріне ие. Аптасына бес рет үйде қысқа мерзімді диализ жасау бүйрек остеодистрофиясын азайтуға септігін тигізеді деп есептеледі. SDHHD және түнгі диализ медициналық ортада жүргізілетін гемодиализ сеанстарынан кейін байқалатын сұйықтықтардың күрт өзгерісін болдырмайды. Мұндай сұйықтық өзгерісі құсық, бұлшық еттердің қысылуы және әлсіздікке алып келуі мүмкін.

Түнгі үй гемодиализінің артықшылықтары

Қан қысымын жақсырақ басқару – қан қысымына қарсы дәрілерді қабылдауды азайту. Диализ кезіндегі гипотензияның (яғни, төмен қан қысымының) алдын алу, бұл IHD-де (интермитентті гемодиализ) жиі кездесетін жағдай. Емнен кейін көбірек энергия және азырақ "әлсіздік" сезіну. Ұйқыдағы апноэ жиілігінің төмендеуі немесе ауыр жағдайлардың жақсаруы – жақсы ұйықтау. Ауруханаға түсу көрсеткіштерінің төмендеуі және медбикелерге кететін шығындардың азаюы денсаулық сақтау жүйесі үшін жалпы шығындарды төмендетуге мүмкіндік береді. Тамақтандырудағы шектеулердің азаюы, мысалы, фосфат байланыстырғыштар, бүйрек жеткіліксіздігіне байланысты тамақ шектеулері. Диализ кестесін өзіңіз бақылау мүмкіндігі және өмірге қанағаттану. Когорттық зерттеуге сәйкес, ұзақ өмір сүру. ESRD (соңғы сатыдағы бүйрек жеткіліксіздігі) пациенттерінде жүрек-қан тамырлары аурулары – өлімнің басты себебі. Түнгі гемодиализ жүрек айнымалылығын (жүрек функциясының маңызды көрсеткіші) жақсартады және сол жақ қарынша гипертрофиясының кері дамуына әкеледі деп есептеледі. Аптасына 6 рет түнгі гемодиализдің сол жақ қарынша гипертрофиясына тигізетін пайдасы рандомизацияланған бақыланатын зерттеуде дәлелденген.

Түнгі үй гемодиализінің кемшіліктері

Оқулар әдетте жұмыс уақытында, аптасына бес рет өткізіледі. Оқу 2-ден 8 аптаға дейін созуы мүмкін, осы уақыт ішінде пациент орталықта диализден өтеді, көбінесе жеке үйдегі гемодиализ оқу бөлімінде. Диализді үйге енгізу үйдегі әрбір адамға жақсы да, жаман да әсер етеді. Диализ машинасы мен керек-жарақтарына орын керек. Қосымша коммуналдық төлемдер болуы мүмкін. (Кейбір коммуналдық қызметтер жеңілдіктер ұсынады.) Жабдықтауды басқару жұмыс уақытында уақытты алуы мүмкін, мысалы, жеткізілімдерді қабылдауға немесе қан тапсыруға. Ай сайын темір сарысуы мен емді басқару үшін орталыққа бару қажет болуы мүмкін. Түнгі диализ таңдалса, машина дабылынан кейбір түндері ұйқы бұзылуы мүмкін. Линчбург қаласындағы тәжірибеге сәйкес, фистула қолданатын адамдарда мұндай жағдай 10 күнде бір рет, ал катетер қолданатын адамдарда түнектің әрбір 1-2 түнінде болады.

Білімге кедергілер

Пациенттер арасындағы хабардарлықтың жетіспеуі – АҚШ-та бүйрек ауруы бар көптеген пациенттер соңғы сатыдағы бүйрек жеткіліксіздігі үшін емдеудің бір түрі ретінде үйдегі гемодиализ туралы хабардар емес. АҚШ-та жүргізілген бір зерттеу көрсеткендей, пациенттердің 36%-ы алғашқы диализ сеансынан 4 айға дейін нефрологпен байланысқа түспеген, ал тек 12%-ына ғана үйдегі гемодиализ емдеу ретінде ұсынылған. Нефрологтардың хабардарлық деңгейінің жетіспеуі. Үйдегі гемодиализ туралы білімнің аздығы олардың оны сәйкес келетін пациенттерге ұсыну ықтималдығын азайтады.

Пациенттер факторлары: жалпы

Мүгедектік немесе денсаулықтың нашарлауы. Пациенттің инеден қорқуы/өздігінен катетер қоюдан қауіптенуі. Науқастың ауруханада жақсырақ күтім алады деген сенімі. Процедураны орындауды үйренуге қабілеттілігі және мотивациясы болуы. Соңғы сатыдағы бүйрек жеткіліксіздігінің уремиясымен байланысты когнитивтік функциялардың бұзылу мүмкіндігі. Бұл жадқа, тиімді жоспарлауға және кестеге сәйкес болуға әсер етуі мүмкін. Депрессия мен мазасыздықтың жоғары деңгейі де әдетте соңғы сатыдағы бүйрек ауруымен және осыған байланысты өмір салтының өзгеруімен байланысты, сондай-ақ когнитивтік және мінез-құлық функцияларының төмендеуіне және теріс ауру түсініктеріне әсер етеді. Бұл факторлар мотивацияға және емдеу режимін ұстану/сақтау қабілетіне әсер етуі мүмкін.

Пациенттер факторлары: диализге бейімделуді шешу

Когнитивті-мінездік терапия диализбен емделіп жатқан науқастарда депрессия деңгейін, нақты фобиялар мен қорқыныштарды жоюға, сондай-ақ алаңдаушылық деңгейін төмендетуге тиімді екені көрсетілген. Пациенттер мен күтушілерге емге бағынбау мәселелерін түсінуге және оларға түсінік беруге психологиялық білім беруді пайдалану.

Денсаулық сақтауды қаржыландыру үлгілері

АҚШ-та инцентрлік диализ және үйдегі гемодиализ үшін төлем мөлшері бірдей. CMS пікірінше, диализдің кез келген түрі үш жылдық кезеңде қарастырылғанда бүйрек трансплантациясынан қымбат. Жақсы бүйрек трансплантациясы (бес жылға дейін сақталады) – бұл ұзақ мерзімді бүйрек алмастыру терапиясының ең арзан түрі. Көптеген елдерде дәрігерлерге үйдегі диализді жеңілдету/ынталандыру үшін төлем жасалмайды; АҚШ-та көптеген бүйрек дәрігерлері пациенттерімен әртүрлі емдеу опцияларын талқылағаны үшін ақы алмайды. Хоккайдо тобының да өз үлесі бар. Хоккайдо тобы 1962 жылы Носе докторлық диссертациясын жариялағаннан кейін (дәрі-дәрмектердің артық дозасынан туындаған жедел бүйрек зақымдануына шалдыққан пациенттерді ауруханадан тыс емдеуді сипаттады) басқалардан сәл озып кетті. 1963 жылы ол осы жағдайларды ASAIO журналында жариялауға тырысты, бірақ сәтті болмады, кейіннен ASAIO журналында адамдарды дәстүрден тыс/қате бас тартқан мақалалар туралы жазуға шақырғанда бұл жағдай сипатталды. Шалдон бұл емдеулердің адамдардың үйлерінде жүргізілгенін қызу даулайды және ол Носені нашар естелікпен және толыққанды адал болмауымен айыптады, бұл бірнеше жыл бұрын ортақ поляк арағының әсерінен анықталған деген қаңқу бар. Сиэтл тобы (бастапқыда Сиэтл жасанды бүйрек орталығы, кейін Солтүстік-Батыс бүйрек орталықтары) 1964 жылдың шілдесінде үйдегі бағдарламасын бастады. Бұл жобаға автордың досының 15 жастағы қызының денсаулығына қатысты мәселесі түрткі болды. Ол қызыл жегі ауруына шалдыққан, бірақ пациенттерді іріктеу комиссиясы оған диализ жасаудан бас тартқан. Үйде диализ жасау – оның жалғыз мүмкіндігі болды және оның өмірін тағы төрт жылға ұзарта алды. Доктор Крис Блэгг алғашқы оқыту үй бағдарламасы құрылғанға дейін басталғанын айтты: «Алғашқы үй пациенті біздің бағдарламамыздың бөлігі емес еді, ол үлкен үндістандық корпорацияның президенті болды, Мадраста тұрды және ол 1963 жылы мен келгенге дейін Сиэтлге келді. Ол 63 жылдың басында келді, тағы да дәрігері мен әйелімен бірге, доктор Скрибнер оларды үйде диализ жасауға үйретті, содан кейін олар Мадрасқа оралды». 1964 жылдың қыркүйегінде Лондон тобы (Шалдон басшылығымен) үйде диализбен емдеуді бастады. 1960 жылдардың соңында Шалдон Германияда HHD-ді енгізді. Үйге арналған гемодиализ машиналарын практиканың басталғаннан бері көп өзгерді. Носе машинасы катушкадан (қанды тасымалдау үшін) тұрады, ол тұрмыстық (электрлік) кір жуғыш машинаға диализдік ерітіндімен толтырылған. Онда сорғы болған жоқ, ал катушка арқылы қанның тасымалдануы пациенттің жүрегіне байланысты болды. Диализдік ерітінді кір жуғыш машинаны қосу арқылы айналымға келтірілді (ол диализді араластырып, конвекцияға әкелді), ал Носе эксперименттері бұл токсиндерді тазартуды жақсартатынын көрсетті. АҚШ-та соңғы 30 жылда үйдегі гемодиализдің саны айтарлықтай азайды. 1970 жылдардың басында пациенттердің шамамен 40%-ы оны қолданды. Бүгінде оны шамамен 0,4% пайдаланады. Ұлыбританияда және Солтүстік-Батыс бүйрек орталықтары сияқты кейбір орталықтарда танымал болды, бірақ 1970 жылдары төмендеді (HHD төмендеуімен сәйкес). 1990 жылдардың басынан бастап NHHD қайтадан танымал болды. Ульдалл мен Пьерратос Торонтода ұзақ түнгі емдеуді ұсынатын бағдарламаны бастады (және «түнгі үй гемодиализі» терминін енгізді), ал Агар Гиллонгтағы HHD пациенттерін NHHD-ге ауыстырды.

Жабдық

Қазіргі уақытта АҚШ-та үйдегі гемодиализ үшін үш гемодиализ машинасы қолданылады. Олар B. Braun Melsungen, Fresenius және Fresenius Medical Care бөлімшесі – NxStage компанияларының өнімдері. Бұл жүйелер диализ процесіне әртүрлі тәсілдер қолданады. B. Braun – стандартты гемодиализ машинасы, оны орталықта да, үйде де пайдалануға болады. Fresenius "Baby K" үй машинасы стандартты гемодиализ машиналарына ұқсас, бірақ қолдануға ыңғайлырақ және кішкентай. B. Braun және Fresenius Baby K екеуіне де диализат ағынының жылдамдығын 300-800 мл/мин қамтамасыз ететін жеке кері осмостық су тазарту жүйесі қажет. NxStage System One циклді машинасы бір емделуге азырақ диализат қолданады, ең жоғары диализат ағынының жылдамдығы 200 мл/мин, бірақ көбінесе 150 мл/мин-нан төмен жылдамдықпен жұмыс істейді. NxStage System One 15-ден 60 литрге дейінгі ультратаза диализатты қаптарда пайдалануға болады (өңдеу процесін көрсететін суретке қараңыз). Бұл System One-ді тасымалдауға мүмкіндік береді; 2008 жылдан бастап компания континенттік АҚШ-та саяхаттауға қолдау көрсетеді және Аляска мен Гавайиге саяхаттауға көмектеседі (AK және HI-ға саяхаттау науқасқа қосымша шығындар тудырады). Диализатты қоса, барлық керек-жарақтар әдетте екі айда немесе ай сайын жоспарланғандай жеткізіледі, бірақ керек-жарақтардың мөлшері мазасыздық тудыруы мүмкін. System One сонымен қатар NxStage компаниясы шығарған жеке диализат өндіру құрылымын – PureFlow-ды да пайдалана алады. PureFlow дәрігердің тағайындаған SAK (диализат концентратының қапшығы) талаптарына сәйкес 60, 50 немесе 40 литрлік диализатты жасау үшін деионизация процесін қолданады. Бір партияның жарамдылық мерзімі 96 сағатты құрайды және әдетте екі немесе үш емделуге қолданылады, бірақ кейбір пациенттер бір ұзақ емделу үшін 60, 50 немесе 40 литрлік партияны толығымен пайдаланады.

Гемодиализ жиілігі

Күндізгі гемодиализге жиі жататын науқастар аптасына 6 рет қысқа сеанстарда (1,5 сағат) жақсы жағдайды көрсеткен, әйтсе де бұл аптасына 9 сағатты құрайды, ал аптасына 3 рет диализ жасайтындарға қарағанда апталық уақыт аз. Аптасына 3 рет диализден аптасына 6 рет диализға ауысқанда, егер апталық жалпы уақыт сол күйінде қалса (әр сеанстың ұзақтығы екі есе қысқартылса), науқастар әдетте, бастапқыда конвенциялық схемаларға қарағанда сәл көбірек зиянды заттарды шығарады, себебі диализдің алғашқы сағатындағы уларлы заттардың қандағы деңгейі келесі сағаттардағыдан жоғары болады. "Күнделікті" (аптасына 6 рет) гемодиализбен емделетін көптеген науқастар сеанс ұзақтығын 2–3 сағатқа дейін таңдайды. Ұзақ сеанстар сұйықтық және әсіресе фосфатты шығару жағынан артықшылықтар береді. Дегенмен, егер сеанстар 3–4 сағаттан аспаса, аптасына 6 рет емделетін науқастардың көпшілігіне фосфат байланыстыратын препараттар қажет болады. "Күнделікті" диализбен сұйықтық пен фосфатты шығару қиындатылады, себебі науқастар көбінесе жақсы сезінеді және нәруызды (соның салдарынан фосфатты) және сұйықтық мөлшерін арттырады. Түндегі диализ аптасына 3 немесе 3,5 рет (күнделіс) жасалғанда, диализдің апталық жалпы ұзақтығы едәуір ұзарады, себебі әр сеанс әдетте 6–8 сағатқа созылады, бұл конвенциялық диализдің 3–4 сағатынан ұзақ. Бұл сұйықтық пен фосфатты шығаруда пайдалы, бірақ осы емді алатын науқастардың шамамен 1/2 – 2/3 бөлігіне фосфат байланыстыратын препараттар қажет болады. Мұндай ұзақ түнгі сеанстарды аптасына 6 рет жасағанда, көптеген науқастарда фосфат байланыстыратын препараттарды тоқтатуға болады, ал кейбіреулерінде фосфат деңгейінің төмендеуіне жол бермеу үшін диализатқа фосфат қосу қажет. Ұзақ апталық диализ уақытының арқасында сұйықтықты шығару жақсы бақыланады, себебі ультрафильтрация жылдамдығы өте төмен. Конвенциялық диализдің тиімділігі зәртегішті азайту коэффициенті (URR) немесе Kt/V арқылы өлшенсе, жиі диализдің тиімділігі тек пікірге негізделген, бақыланатын сынақтарға емес. KDOQI 2006 тиімділік тобы Клиникалық практика бойынша ұсынымдарында аптасына 3 реттен басқа диализ кестелері үшін тиімділіктің ең төменгі стандарты ретінде стандартталған Kt/V-ні пайдалануды ұсынды. Аптасына 2,0 Kt/V стандартталған ең төменгі мәні ұсынылды.