Кіріспе

Эфиопиядағы монастырь

Дебре Либанос (Амхари: ደብረ ሊባኖስ, ) – Эфиопияның православиелік тевахедо монастыры, Оромия аймағының Солтүстік Шева аймағындағы Аддис-Абебаның солтүстік-батысында орналасқан. Оны 1284 жылы Әулие Текле Хайманот Дебре Атсбо деп құрды және 15 ғасырда Дебре Либанос деп аталды. Ол қазіргі монастырьдың үстіндегі үңгірде 29 жыл бойы тағат етті. Монастырьдің бас иесі, Ичеге деп аталатын, Эфиопия шіркеуіндегі Абунадан кейінгі ең қуатты лауазымды адам болды. Монастырь кешені жартас пен Аббай өзенінің (Көк Ніл) салаларының бірінің шатқалы арасындағы террасада орналасқан. Дебре Либанос монастырының бастапқы құрылыстарының ешқайсысы сақталмаған, бірақ Дэвид Бакстон "жартастардың арасында әлі де қызықты нәрселер табылуы мүмкін" деп болжаған. Қазіргі ғимараттарға 1961 жылы император Хайле Селассие бұйрығымен салынған Текле Хайманоттың қабірі үстіндегі шіркеу; Бакстонға Шынайы Кресттің бір бөлігі сақталған Крест шіркеуі; және бес діни мектеп кіреді. Әулие өмір сүрген үңгір жақын маңдағы жартастарда, шамамен бес минуттық жерде орналасқан. Бұл үңгірде қасиетті саналатын және зиярат етушілердің баруына себеп болатын су көзі бар.

Тарих

Текле Хайманот Шеуадан Дебре Дамоға, монастырь құрылғанға дейін кетіп қалды. Ол қайтып келгенде, солтүстік аймақтарда христиан дінінің жаңару рухын әкелді. Ол Селале мен Гряря арасындағы орталық аймақта қоныстанды және 1284 жылы Дебре Ацбо монастырын құрды, ол 15 ғасырда Дебре Либанос деп аталды. Содан кейін ол Эфиопияның ең маңызды діни орталықтарының біріне айналды, көптеген шағын монастырьларды құрды, ал оның аббаты Эфиопия шіркеуінің маңызды басшыларының бірі – Эхеге болды, ол Абунадан кейін екінші орында тұрды. Маргари Перхам осы лауазымды генерал-викарийге теңеген. Себат Дебре Либаносқа басшылық етті және Ичегеге орынбасар болды.

Ахмад Грагнның басып кіруі кезінде Дебре Либанос қатты қирады, оның ізбасары Урай Абу Бакр 1531 жылдың 21 шілдесінде монастырь қауымы шіркеуді сақтап қалуға тырысқанмен, оны өртеп жіберді. Ичеге Сарса Денгелдің тұсында Гамбо халқын қорғауға араласса да, ғимараттар 1699 жылы Ұлы император Иясу келгенге дейін толыққанды қайта жаңғыртылмады. Император Фасилидтің тұсында, Оромо тайпалары Шев аймағындағы монастырь жерлерін қиратқаннан кейін, император Ичегеге Азазодағы сарайын сыйлады, онда әртүрлі Ичегелер тұрды. 17 ғасырдан бастап, император Йоханнес II шақырған синодта мәселе шешілгенге дейін, Ичеге мен Дебре Либанос монахтары Эвостефес мектебіне қарсы Сост Лидет ілімінің ең белсенді жақтастары болды. 17 ғасырдың ортасынан бастап Ичеге Гондарда тұрды, ал астана сол қалада болды. Ичеге астана Дебре Таборға, Мекелеге және соңында Аддис-Абебаға көшкенде оны ертіп жүрді. Император Хайле Селассиенің Дебре Либаносқа деген қызығушылығы Селале ауданының губернаторы болған кезінен басталады. Император өзінің автобиографиясында Дебре Либанос шіркеуін қайта құру кезінде қазба жұмыстары кезінде алтын сақина табылғанын, оны сол кездегі император Менелик II-ге жеке тапсырғанын айтады. Қайта салынған шіркеуді профессор Гектор Корфиато жобалады. 1937 жылдың 19 ақпанында оның өміріне қастандық жасауға тырысқаннан кейін генерал-губернатор Родольфо Грациани монастырь монахтары мен жаңа кірушілерінің осы шабуылға қатысы бар деп сенді және ресми тергеудің нәтижелерін күтпей, итальяндық отаршылдарға монастырь тұрғындарын өлтіруге бұйрық берді. Сол жылдың 21 мамырында 297 монах пен 23 дін қызметкері қаза тапты. Барлығы 1700-ден 2100-ге дейінгі бейбіт тұрғындар 21 мамыр мен 26 мамырда өткен екі жаппай қырғын кезінде қаза тапты. 1937 жылдың ақпанында Аддис-Абебадағы қырғын спонтанды түрде болса, Дебре Либаностағы қырғынды Грациани жараларынан айыққаннан кейін мұқият жоспарлады. Қырғынға таңдалған күн – 20 мамыр (12 Гинбот) – киелі Текле Хайманоттың (монастырь оның құрметіне салынған) қасиетті орынға көшірілуінің жылдық мерекесі болды. 1940 жылдардың ортасында Бакстон Дебре Либаносқа барғанда, ол құрбандардың қалдықтарын анық көрді ("Мұнда сансыз сүйектер мен бас сүйектері – сүйектер қаптарда, сүйектер қораптарда, сүйектер шатасқан үйінділерде, жерлеуді күтуде"). Кейіннен олардың сүйектерін сақтау үшін крест тәрізді мазар салынды, ол тұрақ жанында орналасқан.

Мозаикалар

Монастырдың сыртқы қасбетіндегі мозаикалар мен әйнек бояуынан жасалған терезелер Е. О. Хевези мен Г. Дж. Бажо Лондондағы Фестиваль залында жасалып, көрмеге қойылды.

Жерлеу

Текле Хайманот шамамен 1313 жылы қайтыс болды, монастырь үстіндегі үңгірге жерленді және 60 жылдай кейін монастырьға қайта жерленді. Абуна Базилиос (23 сәуір 1891 – 19 қазан 1970) – Эфиопия туған тұңғыш архиепископ немесе абуна, және кейіннен Эфиопия православиелік Тевахедо шіркеуінің тұңғыш патриархы.

Қасиетті Пауыл мен Қасиетті Сарабамонның істері (Твид MS150)

Андре Твид (1914 – 1993) өлімінен аз бұрын Говард университетіне сыйға берген көптеген эфиопиялық қолжазбаларды жинады. 2005 және 2006 жылдары Гей Байрон (1961 – 2023), сол кезде Колгейт Рочестер Крозер діни мектебінің Баптисттік миссионерлік оқу мектебінің Жаңа Өсиет және христиандық бастаулар профессоры, Твид жинағын зерттеу үшін Вашингтон қаласына сапар шекті. Оның, Гетатчев Хайле мен Тед Эрхоның зерттеулерінен кейін, 2012 жылы Діни мектеп Tweed MS150 қолжазбасының 1976 жылы ЮНЕСКО жобасы аясында Дебре Либанос монастырында микрофильмделгенін анықтады. Қайтару жұмыстары басталды және 2016 жылы Діни мектеп өкілдері қолжазбамен бірге Эфиопияға сапар жасады, ресми тапсыру рәсімі 11 қаңтарда өтті.