Кіріспе
Грек саясаткері; 1875 және 1895 жылдар аралығында үзіліспен премьер-министр болды. Харилаос Трикупис (Χαρίλαος Τρικούπης; 11 шілде 1832 – 30 наурыз 1896) – 1875 жылдан 1895 жылға дейін Грекияның премьер-министрі қызметін жеті рет атқарған грек саясаткері. Ол Грекия конституциясына сенімсіздік дауысын енгізгенімен, Коринф каналын салу сияқты амбициялы және заманауи жобаларды ұсынған және қаржылаған, бірақ соңында елді банкротқа дейін жеткізгені үшін танымал. Қазіргі таңда, ол қазіргі Грекияның негізін қалаушысы деп есептеледі.
Charilaos Trikoupis (Χαρίλαος Τρικούπης; 11 July 1832 – 30 March 1896) was a Greek politician who served as a Prime Minister of Greece seven times from 1875 until 1895. He is best remembered for introducing the vote of confidence in the Greek constitution, proposing and funding such ambitious and modern projects as the construction of the Corinth Canal, but also eventually leading the country to bankruptcy. Nowadays, considered the founder of modern Greece.
Өмірбаян
1832 жылы Науплионда туған, Мессолонгимен туыстық байланысы бар, ол 1833 жылы Грекияның премьер-министрі қызметін қысқа мерзімге атқарған саясаткер Спиридон Трикупис және премьер-министр болып қызмет еткен Александрос Маврокордатостың әпкесі Екатерини Маврокордатудың ұлы болды. Афина және Париж университеттерінде заң және әдебиет пәндерін оқып, докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін, 1852 жылы Грекия елшілігінің атташесі ретінде Лондонға жіберілді. 1863 жылға қарай ол уәкілдік өкіліне дейін көтерілді, бірақ оның мақсаты дипломатиялық емес, саяси мансап болатын. Трикупис отбасы ағылшын партиясының бастапқы қолдаушылары болды; осы және оның тартымды емес мінезі оған "Ο Άγγλος, ағылшын" деген лақап ат берді. 1865 жылы Ұлыбританиядан Грекияға Иония аралдарын беру туралы келіссөздерді аяқтағаннан кейін ол Афинаға оралды және 1865 жылы Грекия Парламентіне сайланды, ал келесі жылы отыз төрт жасында Сыртқы істер министрі болып тағайындалды.
"Кім кінәлі?"
1872 жылы ол реформашыл бағдарламамен Бесінші партияны (Πέμπτο Κόμμα) құрды. 1874 жылғы 29 маусымда (Юлиан күнтізбесі бойынша) ол Афинадағы «Кайрои» газетінде «Кім кінәлі?» (Τις Πταίει;) деген манифест жариялады, онда халықтың жүйеге деген сенімсіздігіне жауап ретінде Грекияның Георгий I-ін кінәлады. Ол Георгийді сайлауларда білдірілген халық пікірін ескермегені үшін сынады. Трикупис жазғандай, қоғамдық өмірді сипаттайтын саяси тұрақсыздық үкімет тағайындау және қызметтен босату мәселесінде Тақтың артықшылықтарына байланысты болды. Бұл артықшылық 1864 жылғы Грекия Конституциясынан туындаған болуы мүмкін, бірақ оның нәтижесінде патшалықтың ықыласына ғана сүйенген әлсіз азшылық үкіметтері құрылды. Сонымен қатар, манифестте «ешқандай шара қолданылмаса», елде көтеріліс болатыны ескертілді. Мұны болдырмау үшін автор патшалық артықшылықтарды шектеуді, «жария ету арқылы сенім» (сенім дауысы) принципін енгізуді ұсынды, бұл негізінен екі партиялық парламенттік жүйені құру арқылы саяси өмірді үйлестіруге мүмкіндік береді: «Патша парламенттік азшылыққа билік ұсынғанша, билікке үміткерлер саны шексіз көбейе береді. Алайда, егер ол шын ниетпен тек көпшілікті билікке шақыруды шешсе, [ ] азшылықтар жеңілдіктерге келісіп, көпшілікке бірігеді. [ ] Сондықтан, Парламент көп партияларға бөлініп, қажет болғанда көпшілікке ие болмаса, бұл режимнің кінәсі емес, Ұлт өкілдерінің кінәсі емес, Ұлттың кінәсі емес. [ ] Кемшілік басқа жерде, сонда ем іздеу керек». Бұл мақала оны қысқа мерзімге түрмеге қамауға алып келді, бірақ сонымен қатар оның танымалдығын едәуір арттырды. Бір жылдан кейін, 1875 жылғы 8 мамырда ол парламенттік көпшілікті жинады және король Георгий I оны жаңа реформашыл партияның (немесе модернист) партиясының (Νεωτεριστικόν Κόμμα) басшысы ретінде премьер-министр етіп тағайындады.
Саяси билік пен күрес
Оның алғашқы әрекеттерінің бірі сайлау заңын реформалау және "Дедйломени принципі" (Αρχή της Δεδηλωμένης), "декларацияланған сенім принципі" немесе сенім дауысы, патшаны парламенттік дауыс көпшілігі бар партияның басшысын премьер-министр етіп тағайындауға міндеттеді. Дедиломени принципі Грекияның екі партиялы мемлекетке айналуына ықпал еткен болуы мүмкін, өйткені кіші партиялар көпшілікті құру үшін бірікті. Бастапқыда келісім бойынша сақталған дедиломени барлық кейінгі грек конституцияларына енгізіліп, Грецияны қазіргі парламенттік саясатқа енгізді. Трикупистің модернисттік партиясына қарсылық білдірген партия Александрос Кумундурос бастаған консервативті партия болды. Парламенттегі одақтастар әрдайым өзгеріп, сайлау нәтижесі өзгеріп отыра берген Грекия келесі алты жылда он екі премьер-министрді алмастырды. Трикупис осы қысқа мерзімді үкіметтердің үшін басқарды. Оның қысқа мерзімдік билік етуі оның ойдағы қатал реформа бағдарламасын жүзеге асыруды бастауға мүмкіндік бермегенін білдірді. Оның сыртқы саясаты елінің ресурстарын дамыту, әскер мен флот құру және осылайша Грекияға Оңтүстік-Шығыс Еуропа елдерінің арасында жетекші орын алу үшін күш беру болды. Тек 1882 жылы ғана ол осы мақсатта шаралар қабылдады. 1882 жылы 15 наурызда ол үшінші рет премьер-министр болды (екінші өкілеттігі екі жыл бұрын бірнеше айға ғана созылды) және бірден Грекияның қаржысын нығайта түсу және жолдар, теміржолдар мен порттар жасау арқылы елдің өркендеуін арттыру міндетін қолға алды. Оның заманауи инфрақұрылымы бар прогрессивті ел туралы көзқарасына қарамастан, Грекия 19 ғасырдың соңғы бөлігінде кедей және артта қалған ел болды. Оның билігі салыстырмалы түрде тұрақты болды және үш жылдан астам уақытқа созылды. Сол уақытта ол реформаларды белсенді түрде жүргізді. Трикупис экономиканы қолдау үшін инфрақұрылым құру және шетелдік инвестицияларды тарту қажеттігіне қатты сенді. Жол және темір жол құрылысының бірте-бірте жүргізілген бағдарламасы ішкі коммуникацияларды айтарлықтай жақсартты. Ол қол қойған жұмыстардың ең маңыздысы - Коринф каналын қазу болды. Сол кезеңде Трикупис басқа бір жобаны - Рио мен Антиррио қалаларын Коринф шығанағы арқылы жалғастыратын көпірді ойлап тапты. Көпір сол кездегі жас патшалықтың техникалық және қаржылық мүмкіндіктерінен тыс болды; құрылысты бір ғасырдан астам уақыттан кейін бастады. Оның құрметіне ресми түрде Шарилаос Трикупис көпірі деп аталатын көпір 2004 жылы аяқталды. Алайда, оның қиындықтары Болгария мен Шығыс Румелия арасындағы одақтың нәтижесінде ол қызметтен тыс болған кезде әскери дайындықтарға жұмсалған үлкен шығындармен арттырылды. Гректер Осман империясынан билік тепе-теңдігінің ауысуы үшін өтемақы талап етті және өз талаптарын қару-жараққа жүгіну арқылы орындауға дайын болды. Алайда Ұлы державалар Грекияны тыныш ұстауға Пирейді блокадалау арқылы араласты. Трикупис алайда грек қағаз ақшасының құнын қысқа мерзімде көтере алатынына сенді және оның барлық есептеулері ол жүзеге асыра алмаған осы болжамға негізделді. Ол 1885 жылғы жалпы сайлауда жеңілді, бірақ келесі жылы ол қайтадан билікке келіп, экономикалық және қаржылық реформалар ісіне кірісті.
Олимпиада ойындарына қарсы спорттық ойындар
Грекия үкіметі 1856 жылы Евангелис Заппастан Афинада Панатинаико стадионында мәңгілікке спорттық Олимпиада ойындарын өткізу үшін өте жомарт қаржы алғанмен, грек үкіметінің мүшелері, әсіресе Трикупис және Стефанос Драгумис, олардың спорттық ойындар болуына қарсы болды. Трикупис агроөнеркәсіптік Олимпиаданы қалаған. Заппастың құрметіне салынған Заппейонды Трикупис агроөнеркәсіптік жарыстар өткізу үшін жоспарлаған. Трикупистің спортқа қарсы саясатына қарамастан, Заппейон 1896 жылы фехтование жарыстарын қабылдаған алғашқы жабық Олимпиада аренасы болды, сондай-ақ 1906 жылы алғашқы Олимпиада ауылына айналды. Қызыққа, Трикупис 1896 жылғы Афина Олимпиадасының алғашқы аптасында қайтыс болды.
"Өкінішке қарай, біз банкротқа ұшырадық"
Оның биліктегі алтыншы мерзімі (22 маусым 1892 – 15 мамыр 1893) маңызды оқиғаларға толы болды. Ел қазынасы жосықсыз шығындар мен жүйелі жемқорлықтың салдарынан таусылып, партиялар сайлау науқандарында үлкен қаржылық бағдарламалар уәде етуі осы жағдайды одан әрі ушықтырды. Трикупис парламент алдында тұрып, өміріндегі ең әйгілі мәлімдемесін жасады: "Өкінішке орай, біз банкротқа ұшырадық" ("Δυστυχώς επτωχεύσαμεν"). Шетелдік қарыздардың төлемі тоқтатылып, барлық екінші дәрежелі шығындар қысқартылды. Трикупис 1893 жылдың 11 қарашасынан 1895 жылдың 24 қаңтарына дейін қайтадан билікке келді. Осы кезеңде 1896 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын ұйымдастыру жоспарлана бастады. Трикупис ойындарға күмәмен қарады, себебі елдің осы шығынды көтере алмайтынынан қаушады. Бірақ, ақырында олардың өткізілуіне келісіп, қажетті дайындықтарды жасады. Бұл оның соңғы билік мерзімі болды.
Отставка және қайтыс болу
Трикупис өз елінің кредиторларымен келісімге келуге тырысты, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Елдің банкроттығына қарсы күресу үшін ол ұсынған салық шаралары зор наразылық тудырды, және 1895 жылдың қаңтарында ол отставкаға кетті. Төрт айдан кейін өткен жалпы сайлауда ол және оның Модернист партиясы басты саяси қарсыласы Теодорос Делианнис тарапынан күтпеген жеңіліске ұшырады, ал Трикупис тіпті парламентте мандатқа ие бола алмады. Бұл оның саясаттан кетуіне және Канн қаласына көшіп кетуіне себеп болды. 1896 жылдың 17 наурызындағы сайлауда ол міндетті түрде депутаттыққа ұсынылып, қайтадан парламентке сайланды, бірақ Трикупис Грекияға оралып, өзінің орнын иеленбеді; ол 1896 жылдың 30 наурызында Канн қаласында қайтыс болды. Ол Афинада жерленді.
Мұра
Трикупис реформалық және жаңғырту бағдарламаларымен, сондай-ақ «дедиломени» принципін енгізгендігі үшін ең ұлы қазіргі грек саясаткерлерінің бірі саналады. Грекияның ірі қалаларындағы көптеген көшелер мен Рио-Антирио көпірі оның құрметіне аталған.