Кіріспе

Эфиопиядағы ең ұзын үңгір

Соф Омар үңгірлері Эфиопиядағы ең ұзын үңгір, ұзындығы шамамен ... км. 1972 жылы зерттелген кезде бұл Африкадағы ең ұзын үңгір болатын. Содан бері Мадагаскарда (Маросакабе, 113 км) және Алжирде (Рхар Бу Маза, Тафна өзені үңгірі, 18,4 км) жүргізілген барлау жұмыстары оны озып кетті. Ол Гиннирдің шығысында, Эфиопияның оңтүстік-шығысындағы Оромия аймағының Шығыс Бале аймағында орналасқан. Weyib өзені (Gestro өзені) осы үңгір арқылы ағып өтеді. Ол Ayiew Maco кіреберісінде суға батып, Холукада қайтадан пайда болады. Дәстүр бойынша, Соф Омар – бұл аймақта өмір сүрген қасиетті мұсылманның есімі, ал Ayiew – оның қызының есімі. Maco және Holuca жергілікті тілде тиісінше "есім" және "үңгір" деген мағынаны білдіреді. Ұзақ жылдар бойы діни орталық болып келген бұл орын ислам және жергілікті Оромо дәстүрлі діні үшін қасиетті. Үңгірлер көптеген бағаналарымен, әсіресе "Бағаналар залымен" танымал. 2011 жылы бұл орын ЮНЕСКО-ның алдын ала тізіміне енгізілді және әлі де болашақта тізімге енгізу мүмкіндігі қарастырылуда.

Барлау тарихы

Барлаушы Артур Дональдсон Смит 1894 жылы үңгірге сапар жасағанын жазған. 1913 жылы итальяндық экспедиция да келді. 1934 жылы Анри Брейль аймақта археологиялық зерттеулер жүргізді. Итальяндықтар Эфиопияны басып алған кезеңде үңгірге барған болуы мүмкін, бірақ осы ерте саяхатшылардың ешқайсысы Айиу Макодан Холукаға дейін толық сапар жасаған жоқ. 1967 жылы Эрик Робсон, Крис Клэфэм және Кабир Ахмед үңгірді зерттеп, 8 км жолды тіркеді. Осыдан кейін Эфиопия туристік кеңесі үңгір туралы буклет шығарды. Аймаққа жету қиын болғанымен және ұйымдастырылған саяхат индустриясы әлі дамымағандықтан, бірнеше батыл саяхатшылар сол кездегі шалғай орналасқан үңгірге сапар шекті. 1971 жылдың ақпан айында Францияның Ұлттық табиғи тарих мұражайының профессоры Теодор Монод, Хайле Селассие I университетінің геологы Билл Мортон (Манчестер университетінің бұрынғы шелеологиялық қоғамының мүшесі) және Ато Мезмуре Хайлемескале белгілі үңгірге тағы 1 км жаңа жолды тіркеді. Сол жылы Хайле Селассие университетінің ғалымдары Дик Эшфорд пен Малкольм Ларген үңгірдегі жартастардың кейбіреуін зерттеді. 1972 жылы британдық экспедиция Эфиопияға Дик Рамсден мен Тим Ренвоиз (Престон үңгір клубы), Саймон Аматт (Бирмингем политехникалық клубы), Дейв Кэтлин (Брэдфорд университетінің шұңқыр клубы), Пол Рамсден (Вернсайд Манор скаут орталығы), Терри Рейнор (9-шы және 12-ші Корольдік лансьерлер) және Стив Уортингтон (Шеффилд университетінің шелеологиялық қоғамы) кіретін командамен келді. Билл Мортонның бастапқы көмегімен топ Соф Омар үңгірлерін жүйелі түрде зерттеп, сараптап, Ұлыбританияның үңгірлерді зерттеу тобының еңбектерінде өздерінің нәтижелері туралы толық есеп жариялады. Команда жаңа жолдарды ашты, соның нәтижесінде жалпы зерттелген аумақ .

Топография

Городан жақындағанда, Соф Омарда бұталы өсімдіктер тік құлап, 90 метрлік каньонға түседі. Веб өзені биік Бель тауларынан Анатолий әктасының кең жартасы арқылы үңгірге дейін өтеді. Бұрын өзен өткір солға қарай иіліп ағысқан. Бір кезде әктас еріп, фреатикалық өткелдер тізбегі пайда болды, олар Веб өзенінің барлық ағынын қабылдауға жеткілікті болды. Соңында өзен иілісін тастап, Айью Макодағы үңгір шұңқырынан Холукадағы қайта ағып шығуына дейін құрғақ аңғар құрады. Соф Омар ауылы құрғақ аңғардағы Айью Макоға жақын орналасқан. Аңғарға құм-қиыршық тас толуынан ол Вебтен шамамен 45 метр биікке көтеріледі, содан кейін Холуканың төменгі ағысындағы тас жағажайға төмендейді. Басқа да көзге түсетін ерекшелік – үңгірдің үстіндегі базальт жазығында орналасқан кең және терең үлкен шұңқыр.