Кіріспе

Эрик Густавович Лаксман (Эрик (Кирилл) Густавович Лаксман) (27 шілде, 1737 - 6 қаңтар, 1796) – фин-швед дін қызметкері, саяхатшы және табиғатты зерттеуші. Ол Финляндияның Савонлинна (Нислот) қаласында дүниеге келген, ол кезде Швецияның құрамында болған. Бүгінде ол Сибір фаунасының таксономиялық сипаттамалары бойынша жұмыстарымен және Ресей империясы мен Токугава Жапониясы арасында қарым-қатынас орнатуға жасаған әрекеттерімен еске алынады. 1757 жылы Лаксманн Обо академиясында оқуын бастады, содан кейін Санкт-Петербургте, Ресейдің астанасында лютеран пасторы болып қызмет етті.

Сібір

1764 жылы ол Оңтүстік-Батыс Сібірдегі Барнаулдағы шағын қауымда уағызшы болып тағайындалды. Осыдан ол Иркутск, Байкал, Кяхта және Қытай шекарасына дейін бірнеше барлау саяхаттарын жасады. Сібір фаунасы бойынша жинаған материалдары оны ғылыми қауымдастықта танымал етті.

Иркутск қаласы

1780 жылы Лаксманн Иркутскке қоныстанды, және өмірінің көп бөлігін сонда өткізді. 1782 жылы Лаксманн Иркутск қаласында музей ашты, ол Сібірдегі ең ежелгі музей болып табылады. Лаксманн сонымен қатар, қала орталығынан шамамен 6 верста (~6 километр) қашықтықта орналасқан Иркутск маңындағы шыны зауытын басқарды, оның серіктесі белгілі саудагер Александр Андреевич Баранов болды; зауыттың ауданы шамамен 36 метр (20 кен) құрады. Зауыт өнімдерін тек ішкі нарықта ғана емес, сонымен қатар Солтүстік-Шығыс Қытайға да сатты. Лаксманн жергілікті маңызды тұлғалармен көптеген байланыстарға ие болғанымен, Григорий Шелихов – теңізші және саудагермен арақатынасы шиеленісті болды. Лаксманн Шелиховтің, Иркутск генерал-губернаторымен бірге, жапондық кемеден құтылған Дайкокуя Кодайюды Ресейде қалдырып, саудагерге аудармашы болып жұмыс істеуге мәжбүрлеуге тырысқанын байқады. Шелиховтың ресейлік бюрократтармен де тығыз байланыста болуы жағдайды одан әрі қиындатты. Лаксманн Кодайюдың ісімен Санкт-Петербургке барғаннан кейін, ол тікелей Ұлы канцлер Александр Безбородкоға хаттар жібере бастады (канцлердің жоғары лауазымына байланысты, көбінесе делдалдардың қызметі қажет болатын).

Санкт-Петербург және академиялық іс-әрекеттер

1768 жылы Барнаулдан Санкт-Петербургке оралғаннан кейін Лаксманн діни қызметтен бас тартып, ғылымға өзін толық арнады. Оның ғылыми жолының бастауы – императрица Екатеринаның қолдауымен құрылған, Еуропадағы алғашқы экономикалық қоғамдардың бірі – Ертіс экономикалық қоғамына мүше болуы болды. Эрик Лаксманның ғылыми еңбектері мойындалып, 1770 жылы Ресей Ғылым академиясының химия және экономика профессоры қызметіне тағайындалды. 1769 жылы Лаксман Швеция Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Швециялық ғалымдармен белсенді хат алмасу Лаксманды Pro Fide et Christianismo қоғамының негізін қалаушы мүшесі ретінде осы қоғамға қосылуға ынталандырды.

Карл Петер Тунберг

Лаксман жапондық кемеден құлаған жапондықтармен кездеспей тұрып-ақ, Карл Питер Тунбергтің жазған кітаптарын оқып, Жапония туралы қандай да бір білімге ие болған, және Лаксман оның кітаптарымен таныс болған.

Даикокуя Кодайю

1789 жылы Иркутск қаласында зерттеу жұмыстарын жүргізіп жатқан Лаксманн, Нивизимов есімді адам басқарған орыс тері саудагерлерінің Алют аралдарының бірі – Амчиткада тапқан алты жапондықпен кездесті. Лаксманн кемеден құтылғандарды Санкт-Петербургке қауындады, онда олардың номиналды жетекшісі Дайкокуя Кодайу Ұлы Екатеринадан Жапонияға оралуға рұқсат сұрады. Астанада болған кезде Лаксманн Александр Безбородкомен түрлі мәселелер талқылап, пікір алмастыра бастады, бірақ үш айға қабілетсіз қалдырған ішек қызбасына (тифке) шалдықты. Лаксманн есін мамыр айының басында жинады, дәл сол кезде Екатерина жазғы демалысқа Царское-Селоға көшіп келген еді. Лаксманн Кодайуді өзінен бұрын Царское-Селоға жіберді, және Кодайу алты ай ішінде императрицамен бірнеше рет кездесуге қол жеткізді, бұл Лаксманның ресейлік бюрократиядағы, әсіресе Александр Безбородко және канцлер Александр Воронцовтың тыранымен байланысты күш-жігерінің нәтижесі болды. Царское-Селодағы әр кездесуде Лаксманн Кодайумен бірге жүріп, императрица алдында қажетті әдептілік ережелерін сақтауына көмектесті. 1791 жылы Екатерина Лаксманның ұлы, лейтенант Адам Лаксманның Жапонияға сапар шегіп, кемеден құтылғандарды экономикалық келісімдер мен жеңілдіктерге айырбастау жоспарына келісті. Григорий Шелихов жапондық кемеден құтылғандарды Ресей азаматы етіп, жапон тілінің мұғалімдері мен аудармашылары ретінде пайдалануды ұсынған, бірақ Екатерина Лаксманн мен Безбородконың жоспарын таңдады. Ересек Лаксманн Ресейде қалды, ал оның ұлы кемеден құтылғандармен бірге сапарға шықты.

Жапон ғалымдарына хаттар

Лаксманн екі жапон ғалымына, Накагава Юнан мен Кацурагава Хошуға, олардың мұғалімі Карл Питер Тунбергтің ұсынысымен хат жазды. Адам Лаксманн хаттарды Токугава шогунатының қызметкері Ишикава Тадафусаға Хоккайдодағы Мацумаэде тапсырды, бірақ хаттар ғалымдарға жеткені туралы ешқандай жазба қалмаған. Эрик Лаксманн Кодаю Охотск қаласынан кетпес бұрын оған хаттарды көрсеткен. Кодаю Едода тұрғаннан кейін Кацурагава Хошу оның тәжірибесі және Ресей туралы бірнеше кітапты өңдеді, сондықтан Хошудың Лаксманн оған хат жібергенін білуі мүмкін еді.

Отбасы

Лаксманның Екатерина Ивановна есімді әйелі, Густав, Адам, ерте қайтыс болған Афернаци, Мартин және Мария есімді бес ұлы болды. Ол кіші інісі, оның әйелі және екі қызы – Анна мен Елизаветамен де бірге тұрды. Лаксманның Санкт-Петербургте тұратын тағы бір кіші інісі болған.