Кіріспе

Шынайы рақым мен құтқарылудың дәлелі. Матай 5:17 – Жаңа Өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының он жетінші аяты және Таудағы уағыздың бір бөлігі. Ізгі хабардағы ең көп талқыланған аяттардың бірі болып табылатын бұл аят, Иса мен Тора туралы жаңа бөлімді ашады, онда Иса Заң мен Пайғамбарлар туралы сөйлейді.

Иса мен Мұса заңы

Бұл аят Жаңа және Ескі Келісімдер арасындағы қарым-қатынас туралы пікірталасқа орталық нүкте болып табылады, бұл пікірталас Синоптың Марциондықпен басталған. Жаңа Келісімнің бірнеше бөлімдерінде Иса Мұса заңының кейбір негізгі қағидаларын қабылдамайтын сияқты көрінеді. Мәселелерге сенімді демалыс күнінің дәстүрлі түсінігі, Матай 5:31-дегі ажырасу заңдары және тамақтану шектеулері кіреді. Антиномистік көзқарас бойынша, Иса заңның талап еткеннің бәрін орындағандықтан, оны толықтырғандықтан, енді ешкімге қосымша ештеңе жасау қажет емес. Бұл көзқарасты қолдайтындар, Апостолдар істерінде Апостолдар осы көзқарасты білдіргенін, ал еврей христиандары осы оқуды ескермегенін, тіпті қайта тірілгеннен кейін де Мұса заңымен белгіленген Иродтың ғибадатханасында ғибадат етуді жалғастырғандарын айтады. Осы көзқарас бойынша, оның құтқарылу сыйына ие болған әркім заңды сақтамаудың салдарынан құтылумен қатар, ешқандай рухани себеппен заңның іс-қимылын жасаудан да босатылады (қараңыз, сондай-ақ Гипердиспенсационализм). Антиномистікке қарсы тұратын идея – Тораның барлық заңы христиандарға әлі де толығымен қолданылады, бірақ құтқарылу үшін емес, қарапайым бағыну үшін. Бұл түсінік негізінен Жаңа Келісімде Иса Мәсіхтің барлық жағынан күнәсіз болғаны туралы айтылған (Еврейлерге 4:15), ал күнә Торамен анықталады және Исаның ізбасарлары, еврейлер де, жұрттан келгендер де, Исаға толығымен еліктеуге шақырылады. Бұл көзқарас төменде көрсетілген Августиннің алты принципін бекітеді, бірақ басқа дәстүрлі көзқарастардан диеталық заңдар сияқты Заңның нақты бұйрықтарына бағынуды бекіту арқылы ерекшеленеді; басқа көзқарастар Құдайдың енді бұл заңдарға бағынуды талап етпейтінін үйретеді. Бұл көзқарасты қолдайтындар Исаның өзінің ізбасарлары үшін Киелі кітаптағы Тора заңының ешқандай аспектісін жоққа шығармағанын дәлелдейді. Бұдан әрі, олар Исаның күнәсіздігіне (Оның өзінің сөзімен, Матай 5:19) қайшылық деп санайды, егер Ол кез келген Тора бұйрығына, қаншалықты кішкентай болса да, мойынсұнбауға үйретсе. Бұл көзқарас туралы анықтамалар үшін христиандық көзқарастарды қараңыз: Ескі келісім.

Басқа жазушылар

Бұл дәлелдердің ең маңыздысы алтыншысы болды, яғни Иса заңды кеңейтті, бірақ оны алмастырмады. Көптеген басқалар осы ұғымды түсіндіру үшін салыстырулар қолданды. Хризостом Исаның христиандарға жүгіруге қосымша қашықтық қосқанын, бірақ бастапқы нүктесі сол күйінде қалғанын айтып, жарысқа ұқсату жасады. Болгариялық Теофилакт суретшінің контурді бояуымен, ал Аквиналық Томас бұл нәрсені ағаш ішіндегі тұқымға теңеді. Бұл көзқарас қабылданған Рим-католик позициясына айналды, бірақ протестанттық реформация кезінде сынға ұшырады. Мартин Лютер, Джон Кальвин және Гульдрих Цвингли сияқты жетекші протестанттар Исаның Заңға қосымша жасағаны туралы идеяны қабылдамады. Олар Исаның тек парызшылдар мен басқа да еврей көшбасшылары дұрыс түсінбеген, бірақ әрқашан болған нағыз Таурат заңын көрсеткенін айтты. Анабаптистер кері көзқарас білдірді және Исаның Заңды үлкен өзгеріске ұшыратқанын, ал Ескі Келісімнің қағидалары тек Исаның бекітуімен ғана дұрысталатынын сезінді. Э. П. Сандерс 1985 жылы жарық көрген «Иса және иудаизм» еңбегінде Исаның парызшыл болғанын, себебі ол күрт қарсылық білдіретін ешқандай маңызды нәрсе таба алмағанын айтты. Ол Исаның өзі Мұса заңының ешбір бөлігін бұзбағанын, оған қарсылық көрсетпегенін немесе оны қабылдамағанын, ал оның шәкірттері оны сақтауын жалғастырғанын, мысалы, Иродтың ғибадатханасында ғибадат етулерінен көрінеді. Сандерс сондай-ақ Исаның айтқандары ерте христиандардың мінез-құлқы мен көзқарасын толыққанды анықтамағанын, бұл Пауылдың ажырасу туралы пікірталасынан көрінеді, онда ол Исаның сөздерін («Мен емес, Раббым») келтіріп, содан кейін өзінің тәуелсіз ережелерін («Мен және Раббым емес») береді. (Сондай-ақ «Ұлы тайып кету», «Буфеттік христиандық» қараңыз).

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Глосса Ординария: Ол тыңдаушыларын әділдік үшін барлық қиындықтарға төзуге шақырғаннан кейін, алған нәрселерін жасырмауға, керісінше, басқаларға үйрету үшін одан да көп білім алуға үндіді, осылайша олар басқаларды да үйрете алады. Енді Ол оларға не үйрету керектігін түсіндіреді, бірақ бұл сөздерден кейін, оған сұрақ қойғандай: "Сен жасырмаған нәрсе не және оның аты үшін неге барлық қиындыққа төзуге дайынсың? Сендер Таурат пен Пайғамбарлардың кітаптарында жазылғаннан артық нәрсені айтасыңдар ма?" Сондықтан Ол: "Заңды немесе Пайғамбарларды жою үшін келдім деп ойламаңдар" дейді.