Кіріспе

Калифорния жағалауындағы теңіз қорғалған аймағы, АҚШ

Корделл Банкі ұлттық теңіз қорығы – Калифорния жағалауында орналасқан теңіз қорығы. Ол 3331 шаршы километр теңіз жануарларын қорғайды. Қорықтың әкімшілік орталығы Калифорнияның құрлықтық сөресінде, 12 шаршы километр және 25 шаршы километр көлеміндегі жағалаудағы граниттік шыршада орналасқан. Бұл жерлер ең жақын жерде (Пойнт Рейес) қорықтан 10 шақырым қашықтықта жатыр. Корделл Банкі – АҚШ-тың 13 ұлттық теңіз қорығының бірі. Корделл Банкі – Сан-Францискодан солтүстік-батысқа қарай шамамен 80 шақырым жерде орналасқан, теңіз түбінің 35 метрге дейін көтерілген теңіз асты тауы. Теңіз асты тауын 1853 жылы АҚШ-тың жағалауды зерттеу қызметі ашқан, ал оны 1869 жылы осы аймақты жан-жақты зерттеген Эдвард Корделлдің есімімен атаған. Оны 1978–1986 жылдары Роберт Шмидер кеңінен зерттеп, сипаттаған және осы туралы монография жариялаған [Шмидер, 1991]. 1989 жылдан бері ол қорғауға алынған. Қорғалған аймақ 1347 шаршы километр мұхитты қамтиды. Мұхит жағдайы мен су асты топографиясының ерекше үйлесімі бай және әртүрлі су асты экожүйесін құрайды. Құрлықтық шельфті жауып тұрған жұмсақ шөгінділерден жер асты арал пайда болған. Жоғарғы шыңдары жер бетінен 35 метрге дейін жетеді, ал орташа тереңдігі 122 метр (400 фут). Бұл қорық көшіп-қонушы теңіз сүтқоректілері, құстар мен балықтардың көбейетін жері болып табылады. Калифорния ағымы жағалау бойымен оңтүстікке қарай ағып, қоректік заттарға бай судың көтерілуіне себеп болады, бұл аймақтың теңіз экожүйесінің негізін құрайды. 20 000 – 15 000 жыл бұрын осы аймақта теңіз деңгейі қазіргі деңгейден 110 метр (360 фут) төмен болған, соның салдарынан Корделл Банкінің көп бөлігі ашыққа шығып, нағыз аралға айналған. Бүгінде банк жағалау эрозиясының нәтижесінде жақында жағалауға жиналған жұмсақ шөгінділерден көтеріледі. Корделл Банкінен 11 шақырымдай жерде құрлықтық шельф 2 шақырымнан астам тереңдікке жетеді. 1800 жылдардың соңғы жартысында теңіз қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында Калифорния жағалауын зерттеуге үлкен мән берілді. Корделл Банкін 1853 жылы АҚШ-тың жағалауды зерттеу жөніндегі Джордж Дэвидсон Калифорнияның солтүстік жағалауында карта жасау экспедициясы кезінде ашқан. 1869 жылы Эдвард Корделл (қорықтың құрметіне аталған) "Пойнт Рейестің батысындағы саздық" туралы қосымша ақпарат жинау үшін жіберілді. Ол көптеген құстар мен теңіз сүтқоректілерін байқап, осы аймақты тапты. Тереңдікті өлшеу үшін Корделл судың түбіне жеткенше қорғасын салмағын суға түсірді, содан кейін оның бетке қайтуының ұзындығын өлшеді. 2012 жылы Ұлттық мұхит және атмосфералық басқармасы қорықтың шекарасын кеңейтуді, сондай-ақ Фарлонес ұлттық теңіз қорығының шығанағын кеңейтуді ұсынды, бұл Point Arena-ға дейін жететін қосымша 2700 шаршы километрді қамтиды. Кеңейту 2015 жылдың наурызында мақұлданды.

Биология

Мұражайдың суларында киттер, дельфиндер, тюлендер және теңіз арыстандары бар 26 түр теңіз сүтқоректілері кездеседі. Сонымен қатар, Корделл Банкі – жойылып бара жатқан көк және дөңкірекі киттердің әлемдегі ең маңызды қоректену орындарының бірі; бұл түрлер Мексика мен Орталық Американың жағалауындағы көбейту орындарынан крилге қоректену үшін, банк маңында жиналатын крилге дейін барлық жолды жүреді. Тағы бір ерекше түр – Тынық мұхитының ақ бүйірлі дельфині (Sagmatias obliquidens), оны көптеп кездестіруге болады. Басқа да келушілердің ішінде Калифорния теңіз арыстандары (Zalophus californianus), солтүстік теңіз пилдері (Mirounga angustirostris), солтүстік теңіз түлкілері (Callorhinus ursinus) және Стеллер теңіз арыстандары (Eumetopias jubatus) бар, олардың барлығы крилдің, кальмардың және жас балықтың көптігіне тартылады. Теңіз тасбақалары да мұражай суларында тіршілік етеді. Корделл Банкі – теңіз құстарының да маңызды қоректену орны. "Әлемнің альбатростар астанасы" деп аталатын бұл жерде альбатростардың 14 негізгі түрінің 5-і тіркелген. Ең көп кездесетін екі түрі – қара аяқты альбатрос (Phoebastria nigripes) және күйелі қанақай (Puffinus griseus). Бұл жерде өте сирек кездесетін қысқа құйрықты альбатросты (Phoebastria albatrus) көруге болатын сирек орындардың бірі; бұл түр Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жойылып кеткен деп есептелді. Қазіргі уақытта әлемдегі саны шамамен 1000 жеке басты құрайды. Жаздың соңы мен күздің басында терең суларды қоздыратын жағалау желдері басылып, солтүстікке қарай ағатын Дэвидсон ағымы күшейеді, оңтүстіктен жылы, бірақ қоректік заттарға кедей су әкеледі. Қысқы дауылды айларда теңіз ауа райымен сипатталады, ол терең суды үстіңгі сумен араластырады. Континенттік шельфтің үстіңгі қабатындағы температура араласады, температура, тұздылық және ондағы қоректік заттардың концентрациясы теңдеседі.