Кіріспе

Продеинотерий – Африка, Еуропа және Азияда ерте және орта миоценде өмір сүрген динотерийлер тұқымдасының жойылған туысы. "Қорқынышты аңнан бұрын" деген мағына беретін Продеинотерий алғаш рет 1930 жылы сипатталған, бірақ көп ұзамай оның жалғыз түрі – P. hungaricum – Динотерий туысына қайта жіберілді. Дегенмен, 1970 жылдары екі туыс қайта бөлінді, Продеинотерийге Deinotherium bavaricum (=P. hungaricum), Deinotherium hobleyi және Deinotherium pentapotamiae түрлері енгізілді, олардың жіктелуі географиялық орналасуына негізделді. Бұл үш түр тиісінше Еуропа, Африка және Азиядан табылған. Алайда, оларды ажырату үшін қолданылған белгілердің аздығына байланысты, тек бір түр – P. bavaricum ғана, немесе P. cuvieri, P. orlovii және P. sinense сияқты көптеген түрлер болуы мүмкін. Продеинотерий – Динотерийлер тұқымдасының үш туысының бірі, қалғандары – Африкадан шыққан Chilgatherium және Еуропа, Африка және Азияда таралған Deinotherium. Chilgatherium Продеинотерийден бұрын, ал Deinotherium одан кейін пайда болды. P. hobleyi – Продеинотерий туысының алғашқы түрі, ол Азия мен Еуропаға қоныс аударып, кейін P. pentapotamiae және P. bavaricum түрлеріне эволюциялады. Продеинотерий ерте және орта миоценде өмір сүрді, содан кейін оның орнын Динотерий басты. Динотеридтер – пробосцидтердің ерте тармағы, бірақ олар Barytherium және Moeritherium-нан көбірек дамыған. Барлық динотерлер ірі жануарлар болатын, тіпті одан да ірілеуге эволюциялады, және топтың көптеген ерекшеліктері ортақ. Продеинотерий мен Динотерийдің екеуінің де төменгі жақ сүйегінде үлкен, төмен қарай иілген тістері болған, ал жоғарғы жақ сүйегінде болмаған. Бұл тістер тамақты ұстауға, ал тістер бұтақтарды жолдан жылжытуға мүмкіндік берген. Продеинотерий Динотерийден сәл кішірек болған, бірақ примитивті пробосцидтерден әлдеқайда ірі. Барлық Продеинотерий түрлері шамамен бірдей мөлшерде болды, бойы және салмағы .

Сипаттама

Продеинотерий қазіргі Азия пілінің мөлшерінде, шамамен иығына дейін биік болған, бірақ пілдерден жоғары тістерінің болмауымен және керісінше, төмен қарай бағытталған төменгі тістерімен ерекшеленеді. Сыртқы түрі мен көптеген қасиеттері бойынша ол Динотериумға ұқсас болды, бірақ кішірек өлшемде, алдыңғы аяқтары қысқарақ және тістерінің пішіні мен құрылысы бойынша да айырмашылықтар болды. P. bavaricum-ның ересек әйел жеке данасының биіктігі шамамен және салмағы болғаны бағаланды, ал ересек еркек жеке данасының биіктігі және салмағы шамамен болды. Ең ерте түрі P. hobleyi де шамамен осындай биіктікте болды деп есептеледі, ал Prodeinotherium hobleyi олигоцендік ататегі Chilgatherium-нан ірі және арнайыланған. Ол бірнеше миллион жыл бойы өркендеді, бірақ орта миоценде одан әлдеқайда ірілеу Deinotherium оны ығыстырды. Продеинотерий сияқты динотерлерде мұрынға ұқсас құрылым үшін бұлшық еттердің бекітілу орындары бар. Алайда, пілдің мұрнына ұқсатудың орнына, бұл мүше бұлшық еттері көп және тапирдің мұрнына ұқсас болған. Deinotheriidae эволюциясында ертедегі Proboscideans-қа тән болған жұпталған "қысқыштар" – жоғарғы және төменгі кесу тістерінің орналасуы жойылды.

Таксономия және эволюция

Продеинотерий ерте миоцен және орта миоцен кезеңінде өмір сүрді, шамамен 19,0 - 18,0 миллион жыл бұрын (Мя). Продеинотерий, әлдебір Чильгатерийден немесе екі туыстың ортақ ата-тегінен пайда болған болуы мүмкін. Динотерлер жүйелемелік тұрғысынан қатты даулы. Көптеген түрлер аталған, бірақ Харрис пен Хаттуненнің маңызды зерттеулері таралуы мен ұсақ ерекшеліктеріне сүйене отырып, әр туыста тек үш түр ғана жарамды екенін көрсетті. Prodeinotherium ішінде осы авторлар жарамды деп санайтын түрлерге P. bavaricum, P. pentapotamiae және P. hobleyi кіреді. Динотерлердің жаңа түрлерінің көптеген сипаттамалары, түрлердің өте аз санымен салыстырғанда, шектеулі материалға негізделген. Сондықтан, динотерлердің көптеген түрлері енді жарамсыз. P. sinense,

Ашу тарихы

Диенотерий баварикум алғаш рет 1831 жылы Кристиан Эрих Герман фон Мейердің мақаласында еске алынды. Дегенмен, оның материалды алғашқы сипаттауы 1833 жылы жарық көрді, онда ол жаңа түрді – Динотерий bavaricum құрды, түр атауының кездейсоқ өзгеруі lapsus calami болып саналды. Қазіргі таңдағы белгілі материал – Бавариядан алынған үлгілер тобынан таңдалған Бавария мемлекеттік палеонтология және тарихи геология жинағындағы P3 лектотипі. Мейер тісті Deinotherium gigantium материалымен салыстырып, оны жеке түр ретінде ажыратуға жеткілікті ерекшеліктер тапты. Көптеген динотерлер Харрис жүргізген зерттеулерге дейін Deinotherium тұқымдасқа біріктірілді, ол морфологиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып, оларды екі тұқымға – Prodeinotherium және Deinotherium бөлді. Еуропадағы ең ерте сақталған шағын динотер сипаттамасы ретінде P. bavaricum Prodeinotherium-ның типтік түріне айналды. Кейіннен бұл түр D. indicum-нан өзгеше Prodeinotherium тұқымдасына қайта жіктелді. Бұл түр кейіннен Африкадан табылған жалғыз түр ретінде Prodeinotherium деп қайта тағайындалды. 2010 жылы Вергиев пен Марков жүргізген зерттеуде тістердің Deinotherium тістеріне өте ұқсас екендігі көрсетілді. Осы ерекшеліктерге және жасына байланысты бұл түр Prodeinotherium мен Deinotherium арасындағы түр немесе соңғы тұқымдасқа жататын түр деп саналды. Prodeinotherium сияқты динотерлердің ертедегі бейнелері ғылыми тұрғыдан дұрыс емес еді. Бас сүйегінен кейінгі материалдар белгілі болғанға дейін, оларды носорогтар, алып тапирлер, сирендар, киттер және сумкалы жануарлар деп санайтын. Алайда, бас сүйегінен кейінгі материалдардың пайда болуы филмен байланысты екенін көрсетеді. Дегенмен, динотерлердің ертедегі бейнелері тым филге ұқсас, тек төменгі тістері қосылғандай болды. Бұл қалпына келтірулер дұрыс емес еді, себебі олар төменгі еріндің ішек астында орналасқан және тістердің "бауырынан" шығып тұрған бейнесін көрсетті. 2001 жылғы зерттеуге сәйкес, тістер иекке қарағанда жоғарырақ орналасқан және жауырының қисығын бойлай түсетін болған. Тағы бір қателік – мүйіздің ұзындығы. Көптеген авторлар, соның ішінде Харрис пен 2001 жылғы зерттеуде, фил сияқты ұзын мүйіздің болуы күмәнді деп санайды. Мүйіздің кең ашылуынан басқа, бас сүйектің жалпы құрылымы мүйіздің ұзартылуын мүмкін етпейді. Барлық дамыған сопақшаларда сақталған жоғарғы тістер жоғалған болуы мүмкін, сондықтан жоғарғы ерін Prodeinotherium-ның тамағын тікелей өңдей алатын болған. Олардың тамақты шайнау әдісі қазіргі тапирлерге ұқсас болған, алдыңғы тістері тамақты ұрып-соғу үшін, ал екінші және үшінші молярлары тік қию әрекетімен, жақтан жаққа қозғалыссыз шайнау үшін пайдаланылған. Бұл шайнау әдісі гомфотерлердің (жатық ұнтақтау) және пілдердің (көлденең қию) шайнау әдістерінен ерекшеленеді. Динотерлердің молярлары аз тозығып, жұмсақ, құмсыз орман өсімдіктерімен қоректенгенін көрсетеді, ал төменгі мүйіздер қабық немесе басқа өсімдіктерді жұлу үшін пайдаланылған. Тамақ беру кезінде мүйіздердің қолдауы жас жануарлардың мүйіздерінің морфологиялық ерекшеліктеріне негізделген, олардың сәл өзгеше тамақтану немесе тамақтану стратегиясы болғанын көрсетеді. Динотерлердің мүйіздері тапирлерге ұқсас болған, оларды өсімдіктерді ұстап, тілмен қолға алатын жерге жылжыту үшін пайдаланған.