Кіріспе
Американдық джаз саксофонист (1909–1959)
Лестер Уиллис Янг (27 тамыз 1909 – 15 наурыз 1959), "Прес" немесе "През" деген лақап атымен белгілі болған, американдық джаз тенор саксофонисі және кейде кларнетші. Конт Бази оркестрінің құрамында танымал болған Янг, өзінің аспабындағы ең ықпалды орындаушылардың бірі болды. Көптеген әріптестерінен өзгеше, Янг сергек, салқын үнмен ойнады және күрделі гармонияларды қолданды, бір сыншы оның стилін "еркін қалқып, шағала сияқты секіріп, бишілер мен тыңдаушыларды қуантқан төменгі, фанки рифтермен ойнайтын" деп сипаттады. Өзінің әсерлі, жабық мінезімен танымал болған ол музыкамен байланысты хипстер сөздерінің көп бөлігін ойлап тапты немесе танымал етті.
Ерте өмір және мансап
Лестер Янг 1909 жылғы 27 тамызда Миссисипи штатының Вудвилл қаласында Лизетта Янг (туған тегі Джонсон) мен Уиллис Хенди Янгтың отбасында дүниеге келді. Лестердің екі бауыры болды – ағасы Леонидас Реймонд, Ли Янг деп танымал, ол барабаншы болды, және әпкесі Ирма Корнелия. Ол музыкалық отбасында өсті. Әкесі мұғалім және оркестр жетекшісі болған. Ол Нью-Орлеанның Алжир ауданында өскен кезде, бес жасынан бастап отбасына ақша табу үшін жұмыс істеді. Газет сатты және аяқ киімдерін шырылдатып тазалады. Он жасқа келгенде труба, скрипка және барабанның негіздерін үйреніп, Оңтүстік-Батыс аймақтарындағы карнавалдармен гастрольдеп, аймақтық қалаларда концерт берген Young Family Band тобына қосылды. Янгтың алғашқы музыкалық ықпалында Луи Армстронг, Бикс Бейдербекке, Джимми Дорси және Фрэнки Трумбауэр болды. Жасөспірім шағында әкесімен келіспей, көбінесе ұзақ уақытқа үйден кететін. Янг 1927 жылы 18 жасында отбасылық тобынан кетіп қалды, себебі ол АҚШ-тың оңтүстігінде гастрольдеуден бас тартты, онда Джим Кроу заңдары қолданылып, қоғамдық орындарда нәсілдік сегрегация қатал талап етілді. Ол Арт Бронсон басқарған Bostonians тобының мүшесі болды және өзінің негізгі аспабы ретінде альт саксофонға қарағанда тенор саксофонды таңдады. Ол жұмыстан шығып, жұмыс істеп, үйіне қайтатын. 1932 жылы Уолтер Пейдж басқарған Blue Devils тобының мүшесі болғаннан кейін үйден түңғыш рет және соңғы рет кетіп қалды. Янг Флетчер Хендерсонның оркестрінде Хокинстің орнына Basie тобынан кетті. Бірақ көп ұзамай Хендерсонды тастап, Базиге оралғанға дейін Энди Кирк тобында ойнады (алты ай бойы). Basie-мен бірге болғанда Янг Милт Габлердің Commodore Records лейблі үшін The Kansas City Sessions атты шағын топтық жазбалар жасады. Олар Нью-Йоркте жазылған (1938 жылы, 1944 жылы қайта қосылған), олар Kansas City Seven тобының атымен аталады және құрамында Бак Клейтон, Дики Уэллс, Basie, Young, Фредди Грин, Родни Ричардсон және Джо Джонс болды. Бұл сеанстарда Янг тенормен қатар кларнетті де орындады. Янгтың кларнет ойнауы "сұйық, жүйкелі стильмен" сипатталады. Kansas City Sessions-тан басқа, оның 1938-1939 жылдардағы кларнет жұмысы Basie, Билли Холидей, Basie-дің шағын топтары және органшы Гленн Хардменмен бірге жазылған жазбаларда кездеседі. Билли мен Лестер 30-жылдардың басында Гарлемдегі джем-сессияда танысып, Count Basie тобында және Нью-Йорктің 52-ші көшесіндегі түнгі клубтарда бірге жұмыс істеді. Бір кезде Лестер Биллидің анасы Сейди Фаганмен бірге тұрған пәтерге көшіп келді. Холидей олардың қарым-қатынасы тек платоническая екенін әрдайым айтып отырды. Ол Лестерге президент Франклин Рузвельттің құрметіне "Prez" деген лақап ат берді, Биллидің ойынша ол "айналадағы ең ұлы адам" болған. Ол оның есімімен ойнап, оны "Lady Day" деп атады. Олардың Тедди Уилсонмен бірге жазған әйгілі, бір-біріне жақын сезіммен ойналған классикалық жазбалары осы кезеңге жатады. 1939 жылы Янгтың кларнеті ұрланғаннан кейін, ол 1957 жылға дейін аспапты тастап кетті. Сол жылы Норман Гранц оған жаңа кларнет сыйлап, оны ойнауға шақырды (бірақ Янгтың өміріндегі сол кезеңде нәтижелер мүлдем басқаша болды – төменде қараңыз).
Базиден кетіп бара жатырмын
1940 жылдың соңында Янг Бази тобынан кетіп қалды. Ол сол жылдың 13 желтоқсанында, жұма күні ырым-жырымдық себептермен топпен ойнаудан бас тартқан деген қауесет бар, бұл оның жұмыстан босатылуына себеп болды. Алабама штатындағы Макклеллан фортында орналасқан Янгтың мүліктерінен марихуана мен алкоголь табылған. Ол тез арада әскери сотқа берілді. Янг айыптауларға қарсы күреспеді және сотталды. Ол бір жыл бойы ауыр жағдайларда ұсталды және 1945 жылдың соңында артық қызметтен босатылды. Оның өткен тәжірибесі "D. B. Blues" шығармасына (D. B. - ұстау казармасы) шабыт берді.
Соғыстан кейінгі жазбалар
Янгтың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі мансабы, жазбалары, тікелей өнер көрсетулері және жылдық табысы тұрғысынан соғысқа дейінгі жылдардан гөрі әлдеқайда өнімді және табысты болды. 1946 жылы Янг Норман Гранцтың «Джаз филармониясы» труппасына қосылып, келесі 12 жыл бойы JATP есебінен үнемі гастрольдік сапарлар жасады. Ол Гранцтың жетекшілігімен, Нат Кинг Кольмен бірге жасаған трио жазбаларының ішінде көптеген студиялық жазбаларды да жасады. Янг 1940 жылдардың соңында «Аладдин рекордс» (1945-1947, ол 1942 жылы Кольдің жазбаларын жасаған) және «Савой» (1944, 1949 және 1950) үшін де кеңінен жазды, оның кейбір сессияларында Бази фортепианода орындады.
Күрес және қайта өрлеу
1951 жылдан бастап Янгтың ойнау деңгейі оның ішімдік ішуінің артуымен бірге күрт төмендеді. Оның ойнауында бірнеше клише фразаларға тәуелділік және шығармашылық пен жаңалықтың азаюы байқалды, өзінің «қайталау қарындаш» болғысы келмейтінін айтса да (Янг осы фразаны өзінің бұрынғы ойларын қайталау әрекетін сипаттау үшін өнертапқан). Янгтың ойнау қабілеті мен денсаулығы күрделі жағдайға жетті, нәтижесінде 1955 жылдың қараша айында жүйкелік құлаудан кейін ауруханаға түсті. Ол емнен кейін жақсарды. 1956 жылдың қаңтарында ол Granz өндірген екі жазу сессиясын жасады, онда пианист Тедди Уилсон, трубашы Рой Элдридж, тромбоншы Вик Диккенсон, басист Джин Рами және барабаншы Джо Джонс қатысты – олар «The Jazz Giants '56» және «Pres and Teddy» альбомдары ретінде шығарылды. 1956 жыл Лестер Янг үшін салыстырмалы түрде сәтті жыл болды, Майлз Дэвис және Modern Jazz Quartet еуропалық гастрольдік сапары мен Вашингтондағы Оливия Дэвистің Patio Lounge-ында Билл Поттс триосымен жемісті тұруын қамтыды. Кейіннен Вашингтондағы Янг пен Поттстың тікелей эфирдегі жазбалары жарық көрді. 1940 және 50-жылдары Янг кейде Count Basie Orchestra оркестрімен арнайы қонақ ретінде өнер көрсетті. Бұл өнер көрсетулердің ең танымалсы – 1957 жылдың шілде айындағы Newport Jazz Festival фестиваліндегі өнернамасы, онда оның 1940-жылдардағы көптеген әріптестері қатысты: Джо Джонс, Рой Элдридж, Иллинойс Жакет және Джимми Рашинг. 1952 жылы ол 1954 жылы Norgran лейблында шыққан «Lester Young with the Oscar Peterson Trio» атты бағдарламада өнер көрсетті. 1956 жылы ол 1930-жылдардағы әріптестері Тедди Уилсон және Джо Джонспен бірге екі LP жазды. Allmusic-тің Скотт Яноу «Pres and Teddy» альбомын қарап тұрып, мынадай пікір білдірді:
Лестер Янгтың 40-жылдардың ортасынан бастап жылдам құлдырауы туралы жиі жазылғанмен, шындығында, ол дені сау болғанда, Янг 50-жылдары өзінің ең жақсы деңгейінде ойнады, оның дыбысына 30-жылдардың беймаза күндерінде болмаған эмоционалдық күш қосты. Бұл классикалық жазу сессиясы ұлы тенорды ерекше көркемдік жағдайда ұсынады.
Although it has been written much too often that Lester Young declined rapidly from the mid '40s on, the truth is that when he was healthy, Young played at his very best during the '50s, adding an emotional intensity to his sound that had not been present during the more carefree days of the '30s. This classic session finds the great tenor in particularly expressive form.
Отбасылық өмір
Лестер үш рет үйленді. Оның бірінші әйелі Беатрис Толливер болды, олар 1930 жылдың 23 ақпанында Альбукеркиде үйленді. Екінші әйелі Мэри Дейл болды. Үшінші әйелі Мэри Беркли болды, олардың екі баласы бар.
Соңғы жылдар
1957 жылы 8 желтоқсанда Янг Билли Холидей, Коулман Хоукинс, Бен Вебстер, Рой Элдридж және Джерри Маллиганмен бірге CBS телеарнасында "Джаздың үні" атты арнайы бағдарламада өнер көрсетті, Холидейдің "Жақсы және нұрлы" әнін орындады. Бұл Холидеймен жылдар бойы байланысы үзілгеннен кейінгі қайта кездесу еді. Ол да денсаулығы нашарлап, мансабының соңына жақындаған кезде еді, бірақ екеуі де тебірендіретін өнер көрсетті. Янгтың солосы тамаша болды, кейбір сарапшылар оны ең керемет экономика, фразировка және терең сезімділік ретінде бағалады; бағдарламаның продюсерлерінің бірі Нат Хентофф кейіннен: "Лестер тұрып, мен бақылау бөлмесінде естіген ең таза блюзді орындады, бәріміз жылап жаттық" деді. Янг 1959 жылдың наурыз айында Парижде барабаншы Кенни Кларкпен бірге соңғы студиялық жазбаларын жасады және қысқартылған еуропалық турнесінің соңында тікелей концерттер берді, ол турне барысында жаппай тамақтанбады және көп ішті. Нью-Йоркке ұшып бара жатқанда, ол ішімдіктің салдарынан ішкі қан кетуден зардап шекті және 1959 жылдың 15 наурызында таңертең, Нью-Йоркке келгеннен кейін бірнеше сағаттан соң 49 жасында қайтыс болды. Джаз сыншысы Леонард Федер, Холидеймен бірге Янгтың жерлеуіне таксиде барғанда, ол қызметтен кейін: "Мен келесі болармын" деді. Ол төрт айдан кейін, 1959 жылдың 17 шілдесінде 44 жасында қайтыс болды.
Басқа музыканттарға әсері
Янгтың ойнау стилі көптеген музыканттарға әсер етті, оның ішінде Джон Колтрейн, Стэн Гетц, Б. Б. Кинг, Джон Льюис, Зут Симс, Ал Кохн, Уорн Марш, Джерри Маллиган, Ли Кониц және Пол Десмонд. Пауль Квинишетт өзінің стилін Янгтың стиліне настолько жақын етуге тырысты, кейде оны "Вице-през" (sic) деп атап кетті. Сонни Стит тенор саксофонға ауысқанда Лестер Янгтың ойнау әдістерінен элементтерді қолдана бастады. Лестер Янгтың жас Чарли Паркерге де тікелей әсері болды, осылайша ол бүкіл бибоп қозғалысына ықпал етті.
Музыкалық емес мұра
Янг музыкант емес адамдарға да әсер етті, мысалы, Аллен Гинзберг пен Джек Керуак. Ол "cool" сөзін "сәнді" деген мағынада танымал етуге көмектескен деседі. Сонымен қатар, ол "bread" сөзін ақшаны білдіру үшін танымал еткен деген әңгіме бар. Концерттен қанша төленетінін сұрағанда, ол: "Нанның иісі қалай?" деп сұрайтын.
Өлгеннен кейін арналған
Чарльз Мингус Янгтың қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң, "Goodbye Pork Pie Hat" атты жоқтауын жазды және оны 1959 жылғы "Mingus Ah Um" альбомында жариялады. Мингус "Goodbye Pork Pie Hat" әнін "Theme for Lester Young" деген атаумен 1964 жылғы "Mingus Mingus Mingus Mingus Mingus" альбомында қайта жариялады. Мингустың тілегі бойынша Джони Митчелл "Goodbye Pork Pie Hat" әніне сөз жазды, онда Митчеллға Янг туралы айтқан әңгімелері кірді; ән Митчеллдің 1979 жылғы "Mingus" альбомында орын алды, бұл Мингустың өмірінің соңғы жылында ALS ауруымен күрескен кезде бастаған бірлескен жұмыс болды. Соның нәтижесінде шыққан ән Янгқа арналған жоқтауға айналды, сонымен қатар, Мингусқа да. Уэйн Шортер, сол кезде Арт Блэкидің "Jazz Messengers" тобында болған, "Lester Left Town" атты құрмет әнін жазды, ол "Jazz Messengers" тобының 1960 жылғы "The Big Beat" альбомында жарық көрді. 1981 жылы Оямо (Чарльз Ф. Гордон) "Леди Лестердің қайта тірілуі" атты кітабын жариялады, кітапшаның тақырыбы "Лестер Янгтың аңызына негізделген поэтикалық көңіл-күй" деп аталды. Бұл туынды кейін театрға бейімделді және сол жылдың қараша айында Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен театр клубында Дуайт Эндрюстің жетекшілігімен төрт музыканттан тұратын джаз тобы қойды. 1986 жылғы "Түн ортасында" фильмінде Декстер Гордон сомдаған басты кейіпкер Дейл Тернердің образы Янгқа негізделген, оның армиядағы тәжірибесіне сілтемелер жасалып, Париждегі және қайтыс болғанға дейін Нью-Йоркке оралған уақыты суреттелген. Янг - ағылшын жазушысы Джефф Дайердің 1991 жылғы джаз туралы "Бірақ әдемі" атты көркем кітабының басты кейіпкері. Нью-Йорктегі джаз музыканттарының 1958 жылғы "Эсквайр" журналының "Харлемдегі керемет күн" суреті туралы 1994 жылғы деректі фильмде Янг туралы көптеген естеліктер айтылды. Көптеген қатысушылар үшін фотосессия оның тірі көрінуі болды; ол әйгілі суреттегі алғашқы қайтыс болған музыкант еді. Дон Байрон Лестер Янгтың шығармаларын зерттеуден алған біліміне алғыс айту үшін "Ivey Divey" альбомын жазды, ол 1946 жылғы Бадди Рич пен Нат Кинг Кольмен трионың ойнаған кезінен үлгі алды. "Ivey Divey" Лестер Янгтың жиі қолданатын ерекше сөз тіркестерінің бірі болды. Янг "Prez" туындысының тақырыбы және шабыт көзі болды. Лестер Янгқа арналған құрмет (1993), Ванкуверлік жазушы Джейми Ридтің поэзия кітабы. Янг Бернард Кэш пен Алан Плэтер жазған "Prez: A Jazz Opera" операсының тақырыбы болды, ол 1985 жылы BBC телеарнасында көрсетілді. Питер Штраубтың "Magic Terror" (2000) атты әңгімелер жинағында Лестер Янгтың өмірі туралы "Pork Pie Hat" атты әңгіме бар. Штрауб 1957 жылы CBS телеарнасының "The Sound of Jazz" бағдарламасында Янгтың өнерін көргеннен шабыттанды, ол оның генийі қалай "қазіргі қираған, ойнай алмайтын адам қираған жеріне" айналуы мүмкін деп ойланып, қайта-қайта қарады. 2003 жылдың 17 наурызында Янг Сидни Бечет, Ал Кохн, Нат "Кинг" Коул, Пегги Ли және Тедди Уилсонмен бірге ASCAP Джазз Даңқ залына енгізілді. Ол рәсімде оның балалары Лестер Янг-младший және Иветт Янг өкілдік етті.
Норгран жазбалары
Каталог № Альбом туралы ескертулер Жазылған Шығарылған MGN 5Лестер Янг Оскар Петерсон триосымен #110'19521954MGN 6Лестер Янг Оскар Петерсон триосымен #210'19521954MGN 1005Президент1950 19521954MGN 1022It Don't Mean a Thing 19541955MGN 1054Президент Оскар Петерсон триосымен ойнайды, Оскар Петерсонпен 19521955MGN 1043Pres және Sweets, Гарри Эдисонмен 19551956MGN 1056Джаз гиганттары '56 19561956MGN 1071Лестер келді 1951 19531956MGN 1072Pres 1950 19511956?MGN 1074Лестер Янг Бадди Рич триосы, Бадди Ричпен 19461956MGN 1093Лестер қайтадан шұмыңқылайды MGN 1005 нұсқасының қайта шығарылуы 1950 19521956MGN 1100It Don't Mean a Thing MGN 1022 нұсқасының қайта шығарылуы 19541956?
Верв рекордтары
Каталог № Альбом жазбалары Жазылған Шығарылған
MGV 8134 Пресс және тәттілер Норгран MGN 1043 1955 1957
MGV 8144 Президент Оскар Петерсон триосымен ойнайды Норгран MGN 1054 1952 1957
MGV 8161 Лестер мұнда Норгран MGN 1071 1951 1953 1957
MGV 8162 Пресс Норгран MGN 1072 1950 1951 1957?
MGV 8164 Лестер Янг Бадди Рич триосы Норгран MGN 1074 1946 1957?
MGV 8181 Лестер қайта сермеледі Норгран MGN 1005 1950 1952 1957?
MGV 8187 Ол ештеңе білдірмейді Норгран MGN 1022 1954 1957
MGV 8205 Пресс және Тедди Тедди Уилсонмен бірге 1956 1957
MGV 8298 Өзім үшін тырысамын Гарри Эдисонмен бірге 1957 1958 1958
MGV 8308 Лестер Янг туралы әңгіме Жинақ 1950 1956 1959
MGV 8316 Жылап-жарылып күлу Рой Элдридж және Гарри Эдисонмен бірге 1958 1959?
MGV 8378 Лестер Янг Парижде Тікелей эфирде 1959 1959
MGV 8398 Лестер Янгтың ең кереметі Жинақ 1949 1957 1959
Чарли Паркер рекордс (компания)
Каталог № Альбом туралы ескертулер Жазылған Шығарылған402PresLive. Алғашқы "жеке кездесу" жазбалары. Үйдегі диктофонда жазылған. Юнгтың топ жетекшісі ретіндегі алғашқы коммерциялық жинағы. Көп жылдар1961405Pres is Blue (Савой балулындағы тікелей орындау)19501963409Сенің ғана, менің ғана1948 19491961504Савойдағы тікелей орындау (немесе The Pres)Тікелей орындау?1981828Чарли Паркермен саммиттегі тарихи кездесу?1961
Пабло рекордс
Каталог № Альбом туралы ескертулер Жазылған Шығарылған2308219Pres, In Washington, DC 1956, 1-томТікелей эфир195619802308225Prez, In Washington, DC 1956, 2-томТікелей эфир195619802308228Prez, In Washington, DC 1956, 3-томТікелей эфир195619812308230Pres, In Washington, DC 1956, 4-томТікелей эфир19561981