Кіріспе

7 ғасырдағы Византиялық дәрігер Пауль Эгиналық немесе Паулюс Эгинета (Παῦλος Αἰγινήτης; Эгина, шамамен 625 – шамамен 690) – 7 ғасырдағы Византиялық грек дәрігері, ең белгілісі – «Жеті кітаптан тұратын медициналық жинақ» медициналық энциклопедиясын жазуымен танымал. Ол «Ерте медициналық жазудың әкесі» деп есептеледі. Византия империясында көп жылдар бойы оның еңбектері батыс медицинасының барлық білімін қамтыды және оның дәлдігі мен толықтығымен теңдессіз болды.

Өмір

Оның өмірі туралы ештеңе белгісіз, тек ол Эгина аралында туған және көп саяхаттап, Александрияны аралағандығы ғана мәлім. Оны кейде Iatrosophistes және Periodeutes деп атайды, бұл сөздің мағынасы, шамасы, мамандығы бойынша бір жерден екінші жерге саяхаттайтын дәрігерді білдіреді. Ол қандай дәуірде өмір сүргені нақты белгісіз; алайда, ол Траллдық Александрды сілтеме ретінде келтіргендігі және Яхья ибн Сарафюн (Серапион Егде) оны тікелей атағандықтан, Әбу әл-Фараж оны 7 ғасырдың екінші жартысына жатқызуы мүмкін.

Шығармалары

Суда бірнеше медициналық еңбек жазғанын айтады, оның ішіндегі ең бастысы бүгінге дейін сақталған, нақты атауы белгісіз, бірақ көбінесе «Жеті кітаптан тұратын медициналық жинақ» (Epitomes iatrikes biblia hepta) деп аталады. Бұл еңбек негізінен бұрынғы авторлардың еңбектерін жинақтап құрастырылған; шындығында, оның грекше атауы – «эпитома иатрикс» – медицинаның қысқаша мазмұны екенін көрсетеді. Уильям Александр Гринхилл оның ислам әлеміндегі беделінің өте жоғары болғанын жазды, сонымен қатар оған әсіресе босандыру шеберлері кеңес бергендіктен, ол Аль-Кавабели немесе «Аккушер» деген атқа ие болды. Араб авторлары оның «De Mulierum Morbis» және «De Puerulorum Vivendi Ratione atque Curatione» атты еңбектерді жазғанын айтады. Оның маңызды еңбегін Хунейн ибн Исхақ араб тіліне аударған. Әсіресе хирургияға арналған алтыншы кітабы орта ғасырлар бойы Еуропа мен араб әлемінде жиі сілтеме жасалып, хирургия тарихы үшін ерекше қызығушылық тудырды. Бұл еңбектің түпнұсқа грек тіліндегі толық нұсқасы 1528 жылы Венецияда, ал 1538 жылы Базельде жарық көрді. Латын тіліне бірнеше аударма жасалды. Оның алғашқы толық ағылшын тіліне аудармасын 1834 жылы Фрэнсис Адамс жасады. Осы еңбегінде ол қазіргі заманғы техникаға ұқсас жарық майын түзету операциясын былай сипаттайды: «Ісікке қарай үш саусақ енінен көлденең кесік жасап, мембраналар мен майды алып тастағаннан кейін, және перитонеум ортада ашылып, бір нүктеге дейін көтерілгенде, зондтың ұшын қолданып, ішекті тереңге қарай басыңыз. Содан кейін зондтың екі жағындағы перитонеумның шеттері тігістермен біріктіріледі, сосын зондты шығарып алыңыз, перитонеумды кеспей, ұрықты алып тастамай, немесе басқа да ештеңе жасамай, жаңа жараларға қолданылатын дәрілермен емдеңіз».

Құрметтер

1753 жылы ботаник Карл Линней Aeginetia туысын жариялады, ол Orobanchaceae тұқымдасына жататын және көбінесе тропикалық Азияға тән гүлді өсімдіктер туысы. Ол Пауль Аэгинаның құрметіне аталған.