Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Матай 5:18 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының он сегізінші аяты және Тау үстіндегі уағыздың бір бөлігі. Алдыңғы аятта Иса Мұсаның заңын жою үшін келгенім емес, оны толықтыру үшін келгенімді айтқан. Осы аятта бұл мәлімдеме қуаттанады.
Matthew 5:18 is the eighteenth verse of the fifth chapter of the Gospel of Matthew in the New Testament and is part of the Sermon on the Mount. In the previous verse, Jesus has stated that he came not to destroy the law, but fulfill it. In this verse, this claim is reinforced.
Талдау
"Шын мәнінде, сендерге айтамын" деп басталатын сөзді "әмин" деп те аударуға болады. Евгений Боринг бұл сөз Евангелиеде тағы 32 рет кездеседі дейді. Швейцер бұл грек тілінде сөйлейтін еврейлер арасында кең таралған мәлімдеме болған, бірақ кейде Иса сияқты арамей тілінде сөйлейтіндер де қолданған болуы мүмкін. Бұл тармақта ағылшын тілінде екі кең таралған сөз тіркесі пайда болды. "Жотта" деп аударылған грек сөзі – иота, ал "бір иота" деген сөз тіпті ең кішкентай өзгеріссіз бір нәрсеге қатысты қолданылады. "Әр нәрсені ең ұсақ детальдарына дейін қарау" деген мағынаны беретін сөз тіркесі де осы тармақтан туындаған. Иса, мүмкін, арамей әліпбиі туралы айтқан болар, Исаның арамей тіліндегісіне қараңыз, және ғалымдар көптен бері бұл сөзбен бастапқыда не туралы айтылғандығын болжауға тырысып келеді. Иота – грек әліпбиінің ең кішкентай әрпі, көшірушілер оны жиі тастап кетеді, алайда грек Жаңа Ғилаяты жазылған кезде тек бас әріптер қолданылғандықтан (Ι), ол, мүмкін, арамей әліпбиінің ең кішкентай әрпі болған арамейлік йодты (י) білдіреді, және иота сияқты ол да жиі ұмытылады. Лакс бұл сөз тіркесі тек арамей әліпбиімен немесе шаршы жазумен жұмыс істейді, ал ежелгі еврей әліпбиімен емес дейді. Бұл тарихи тұрғыдан сәйкес келеді, өйткені арамей жазуы осы уақытқа дейін ежелгі жазуды алмастырды. Киелі кітапта "көк" деп аударылған грек сөзі – керая, ал оның немен байланысты екені туралы көп пікірлер бар. Керая сөзбе-сөз "мүйіз" деп аударылады. Бір ықтималдық, бұл кейбір еврей әріптерінің үстіне орнатылған сәндік тәждерге қатысты, бірақ бұл Исаға сәйкес келмейді, өйткені мұндай таңбалар тек бірінші ғасырдың соңғы бөлігінде ғана қолданыла бастады. Бёркитт бұл вав, ең кішкентай екінші әріп болған десе, Гандри бұл сөз кейбір әріптерді бөліп тұрған кішкентай шығыршықтарға да қатысты болуы мүмкін дейді. Бұл грек тіліндегі акценттерге, бірақ көбірек ықтимал арамей әріптеріндегі ілгектерге (ב) қарсы (כ) немесе еврей Библияларында кездесетін тәждерге (Вулгатадағы жоғарғы жағында) сияқты қосымша белгілерге сілтеме болуы мүмкін. Бұл тармақтың түсіндірілуіне байланысты негізгі пікірталас оның қаншалықты абсолютті екендігіне байланысты. Швейцер "аспан мен жердің жойылуы" деген Мұса заңының тек соңғы дәуірге дейін ғана созылатынын және мессиандық дәуірде жойылатынын білдіреді дейді. Ол "сендерге шын айтамын" деген сөздің "есхатологиялық мәлімдемелердің үлгісі" екенін айтады. Сондай-ақ ол бұл тармақтың Марк 13:31-дегі анық есхатологиялық тармақтың өзгертілген түрі деп санайды. "Барлығы орындалғанша" деген сөздер де дау туғызады. Бұл жерде не туралы айтылып жатқаны және оның қалай орындалатыны белгісіз. Франция үш түсіндіруді тізімдейді: әлемнің ақырына дейін, Заңның барлық талаптары орындалғанға дейін, мессияның келуіне дейін. Үш түсіндірудің барлығы қазіргі дәуірдегі мәсіхшілер үшін Мұса заңының қаншалықты абсолютті екендігі туралы әртүрлі түсініктерді білдіреді (сонымен қатар антиномиандыққа қараңыз).
The opening "for truly I say to you", which can also be translated as "amen I say to you", is the first occurrence of one of the author of Matthew's favourite turns of phrase. Eugene Boring notes that it occurs thirty two more times in the Gospel. Schweizer states that it was a typical statement among Koine Greek speaking Jews, but could also have sometimes been used by Aramaic speakers like Jesus. This verse is the origin of two common English expressions. In Greek the word translated as jot in the KJV is iota, and "not one iota" is used to refer to something with not even the smallest change. The expression "dotting the Is and crossing the Ts", meaning paying attention to detail or putting the final touches on something, also has its origin in this verse. Jesus probably would have been speaking about the Aramaic alphabet, see Aramaic of Jesus, and scholars have long tried to guess what would originally have been referred to by this phrase. Iota is the smallest letter of the Greek alphabet, and was often left out by transcribers, however, since only capitals were used at the time the Greek New Testament was written (Ι), it probably represents the Aramaic yodh (י) which is the smallest letter of the Aramaic alphabet, and like iota it was frequently forgotten. Lachs notes that this expression only works with the Aramaic alphabet or square script, and not the Ancient Hebrew alphabet. This is historically consistent as the Aramaic script had largely displaced the ancient one by this period. The word translated as tittle in the KJV in Greek is keraia, and there is much debate as to what it might have referred to. The word keraia literally translates as horns. One possibility is that it refers to the decorative crowns placed atop some Hebrew letters, this would not work for Jesus, however, as such markings only began to be used in the later part of the first century. Burkitt feels it would have been waw, the second smallest letter. Gundry notes that it could also have referred to the small projections that separate certain letters. It could refer to accents in Greek but more likely hooks on Aramaic letters, (ב) versus (כ), or additional marks such as crowns (as Vulgate apex) found in Jewish Bibles. The main debate over the interpretation of this verse is just how absolute it is. Schweizer feels that "until heaven and earth pass away" means that the Mosaic Law will only last until the end times, and will be superseded in the messianic age. He argues that the opening "for truly I say to you" is "typical of statements concerning the eschaton". He also believes that this verse is a modification of the clearly eschatological one at Mark 13:31. "Until all things are accomplished" is also the subject of controversy. It is uncertain what all is referring to and how it will be accomplished. France lists three interpretations: until the end of the world, until all the requirements of the Law are met, until the arrival of the messiah. The three interpretations all imply very different understandings of how absolute Mosaic law is for Christians in the current era (see also antinomianism).