Кіріспе

Матай 5:18 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының он сегізінші аяты және Тау үстіндегі уағыздың бір бөлігі. Алдыңғы аятта Иса Мұсаның заңын жою үшін келгенім емес, оны толықтыру үшін келгенімді айтқан. Осы аятта бұл мәлімдеме қуаттанады.

Талдау

"Шын мәнінде, сендерге айтамын" деп басталатын сөзді "әмин" деп те аударуға болады. Евгений Боринг бұл сөз Евангелиеде тағы 32 рет кездеседі дейді. Швейцер бұл грек тілінде сөйлейтін еврейлер арасында кең таралған мәлімдеме болған, бірақ кейде Иса сияқты арамей тілінде сөйлейтіндер де қолданған болуы мүмкін. Бұл тармақта ағылшын тілінде екі кең таралған сөз тіркесі пайда болды. "Жотта" деп аударылған грек сөзі – иота, ал "бір иота" деген сөз тіпті ең кішкентай өзгеріссіз бір нәрсеге қатысты қолданылады. "Әр нәрсені ең ұсақ детальдарына дейін қарау" деген мағынаны беретін сөз тіркесі де осы тармақтан туындаған. Иса, мүмкін, арамей әліпбиі туралы айтқан болар, Исаның арамей тіліндегісіне қараңыз, және ғалымдар көптен бері бұл сөзбен бастапқыда не туралы айтылғандығын болжауға тырысып келеді. Иота – грек әліпбиінің ең кішкентай әрпі, көшірушілер оны жиі тастап кетеді, алайда грек Жаңа Ғилаяты жазылған кезде тек бас әріптер қолданылғандықтан (Ι), ол, мүмкін, арамей әліпбиінің ең кішкентай әрпі болған арамейлік йодты (י) білдіреді, және иота сияқты ол да жиі ұмытылады. Лакс бұл сөз тіркесі тек арамей әліпбиімен немесе шаршы жазумен жұмыс істейді, ал ежелгі еврей әліпбиімен емес дейді. Бұл тарихи тұрғыдан сәйкес келеді, өйткені арамей жазуы осы уақытқа дейін ежелгі жазуды алмастырды. Киелі кітапта "көк" деп аударылған грек сөзі – керая, ал оның немен байланысты екені туралы көп пікірлер бар. Керая сөзбе-сөз "мүйіз" деп аударылады. Бір ықтималдық, бұл кейбір еврей әріптерінің үстіне орнатылған сәндік тәждерге қатысты, бірақ бұл Исаға сәйкес келмейді, өйткені мұндай таңбалар тек бірінші ғасырдың соңғы бөлігінде ғана қолданыла бастады. Бёркитт бұл вав, ең кішкентай екінші әріп болған десе, Гандри бұл сөз кейбір әріптерді бөліп тұрған кішкентай шығыршықтарға да қатысты болуы мүмкін дейді. Бұл грек тіліндегі акценттерге, бірақ көбірек ықтимал арамей әріптеріндегі ілгектерге (ב) қарсы (כ) немесе еврей Библияларында кездесетін тәждерге (Вулгатадағы жоғарғы жағында) сияқты қосымша белгілерге сілтеме болуы мүмкін. Бұл тармақтың түсіндірілуіне байланысты негізгі пікірталас оның қаншалықты абсолютті екендігіне байланысты. Швейцер "аспан мен жердің жойылуы" деген Мұса заңының тек соңғы дәуірге дейін ғана созылатынын және мессиандық дәуірде жойылатынын білдіреді дейді. Ол "сендерге шын айтамын" деген сөздің "есхатологиялық мәлімдемелердің үлгісі" екенін айтады. Сондай-ақ ол бұл тармақтың Марк 13:31-дегі анық есхатологиялық тармақтың өзгертілген түрі деп санайды. "Барлығы орындалғанша" деген сөздер де дау туғызады. Бұл жерде не туралы айтылып жатқаны және оның қалай орындалатыны белгісіз. Франция үш түсіндіруді тізімдейді: әлемнің ақырына дейін, Заңның барлық талаптары орындалғанға дейін, мессияның келуіне дейін. Үш түсіндірудің барлығы қазіргі дәуірдегі мәсіхшілер үшін Мұса заңының қаншалықты абсолютті екендігі туралы әртүрлі түсініктерді білдіреді (сонымен қатар антиномиандыққа қараңыз).