Кіріспе

Джон Брэхам (1774 жыл шамасында – 17 ақпан 1856) – лондонда туған ағылшын тенор опера әншісі. Оның ұзақ мансабы оны Еуропаның алдың қатарлы опера жұлдыздарының біріне айналдырды. Ол бірқатар әндер де жазды, олардың маңызы шамалы болғанымен, "Нельсонның қазасы" әлі есімдерде сақталып келеді. Оның және оның балаларының британдық аристократияға үйлену арқылы қол жеткізген табысы, сондай-ақ 19 ғасырдың басындағы еврейлердің әлеуметтік жағдайының өзгеруінің көрнекті мысалы болып табылады.

Шығу тегі

Брахамның нақты тегі белгісіз. Заманауи дереккөздердегі қазіргі кездегі танымал (бірақ негізсіз) пікір бойынша, ол 1779 жылы қайтыс болған Дрюри Лейн театрындағы жұмысшы Джон Абрахамның немесе Абрахамстың ұлы болуы мүмкін, ал оның әйелі Эстер болған, ол Лондонның Ұлы синагогасындағы хаззан Майер Лионның қарындасы болуы ықтимал. Брахм Абрахамс тегімен басқа да лондондық музыканттармен туыс екені де айтылады. Дегенмен, осы болжамдардың ешқайсысын растайтын құжаттамалық дәлел жоқ. Бірақ Брахамның ерте жасында жетім қалғаны белгілі. Ол көшеде қарындаш сатқандығы туралы әңгімелер бар (сол кезде еврей кедейлері үшін бұл жиі кездесетін кәсіп еді). Брахм Ұлы синагогада мешоррер (демонстративті әнші) болды, және оның қабілеттерін Лион байқады, ол Ковент-Гарден театрында Микаэле Леони есімімен опералық тенор ретінде екінші өмір сүрді.

Ерте мансап

Брамның алғашқы сахналық өнері 1787 жылы Леонидің «Ковент-Гардендегі» қайырымдылық шарасында болды, онда ол Томас Арнның «Соғыс дабылынан шаршаған сарбаз» әнін орындады. Келесі маусымда ол Леонимен бірге «Роялти» театрында қайтадан өнер көрсетті. Алайда, 1788 жылдан кейін Брамның 1794 жылы Бат қаласында ұстазы, сопрано Венанцио Рауццинидің қолдауымен сахнаға шыққанға дейін, ешқандай қоғамдық өнер туралы хабар болған жоқ. Бұл үзіліс Леонидің кетіп қалған кезімен және Брахамның дауысының өзгеруімен бірге болды. Сондықтан, ол 1777 жыл емес, 1774 немесе 1775 жылдары туған болуы мүмкін, өйткені дерлік барлық қазіргі дереккөздер 1777 жылды көрсетеді. Осы кезеңде оны Голдсмидтер отбасы қолдады. Голдсмидтер – Браммен достығын сақтап, оның мансабының кейінгі кезеңдерінде кештерінде оны көңіл көтеруге шақырған ықпалды қаржыгерлер еді. Олардың көршісі және кейде қонағы – Хорацио Нельсон болды, оның болашақ тағдыры Брахамның ең үлкен жетістігіне – «Нельсонның өлімі» әнін жазуға себеп болды. Ән алғаш рет 1811 жылы «Лицей» театрындағы «Америкалықтар» операсында орындалды. Леди Гамильтон, жеке ложадан тамашалаған, осы оқиғадан соншалықты әсерленгендіктен, гистерияға ұшырап, театрды тастап кетуге мәжбүр болды. Брахамды Рауццини 1794 жылдан 1796 жылға дейін оқытты. Голдсмидтердің Баттың музыкалық қоғамының жетекшісі Рауцциниге Брахамның білім алуы үшін төлем жасағаны әбден мүмкін. Рауццинидің басқа да шәкірттерінің ішінде Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсындағы Дон Базилио рөлін сомдаған атақты ирланд теноры Майкл Келли де болды. Брахам Рауццинидің ықпалы мен насихатынан үлкен пайда көрді, одан ескі итальян мектебінің негізгі принциптерін және кейбіреулер тек сопрано Анжелика Каталани ғана басып өте алатын виртуоздық техниканы үйренді. 1794 жылы Батта алғашқы өнер көрсеткеннен кейін, «Бат Хроникасы» оны «Израильдің тәтті әншісі» деп мақтады және ол «синагогтан шыққан, бірақ атының басындағы «А» әрпін жою арқылы патриархалдық тегінен құтылып, христиан дініне өтті» деп түсіндірді. Осы тұста, мақаладағы мәлімдемеге қарамастан, Брахам дінге өтуге ешқандай қадам жасаған жоқ, бірақ сол кездегі әлеуметтік әдет-ғұрыптарға сәйкес, шіркеуге баруы мүмкін.

Брахам және Сторасес отбасы

1794 жылы өткен бұл қойылым Брэхамның Сторас отбасымен алғашқы танысуын қалыптастырды. Стивен Сторас (1762–1796), Дублинде тұратын итальяндық музыканттың ұлы, өте талантты композитор болды; ал оның қарындасы Анна, Нэнси (1765–1817) деп белгілі, бұрын Рауццинидің де шәкірті болған, дарынды сопрано болды. Олар Италияда және Венада көп тәжірибе жинаған, 1786 жылы Нэнси Моцарттың «Фигаро» операсындағы алғашқы Сусанна рөлін сомдады, екеуі де композитормен дос болды. Венада Нэнси психопат ағылшын композиторы Джон Абрахам Фишерге тұрмысқа шығып, көп ұзамай одан ажырасты. Брэхамның Бат қаласындағы маусымның алғашқы қойылымында Нэнси де жеке және онымен дуэт ретінде өнер көрсетті. Бұл жиырма жылдан астамға созылған қарым-қатынастың бастауы болды, оның барысында Нэнси Брэхамнан Спенсер есімді ұл туды. Стивен 1796 жылы Брэхамды өзінің жаңа «Махмуд» операсындағы басты рөлге шақырды; Брэхам премьерада жеңіске жетті. Сол жылы ол Лондондағы итальяндық опера театрында да басты рөлдерде өнер көрсетіп, зор табысқа ие болды, бұл британдық әнші үшін ерекше жетістік еді. 1797 жылы ол өзінің ұстазы Леони үшін жазылған рөлде, Шериданның «Ковент-Гардендегі Дуэна» пьесасында Карлос рөлінде ойнады. Брэхамның мансабының ұзақ және сәтті кезеңі басталды, оның алғашқы жылдарында ол мен Нэнси Ұлыбританиядағы және Еуропаның ірі театрларында ән шырқады, олардың тыңдаушыларының арасында Париж (1797) қаласында Наполеон, Ливорно (1799) қаласында Нельсон және басқа да танымал тұлғалар болды. Брэхам еуропалық атаққа ие болған алғашқы ағылшын әншісі атанды. 1809 жылы ол Дублинде он бес концертке 2000 гинея гонорар алды, бұл оның даңқы мен танымалдылығының, сондай-ақ осы кезеңде музыка мен ойын-сауық индустриясының өсуінің айқын белгісі болды.

Брахманың үйлену тойы

Лэмб бұған дейін Брахамға жеке шабуыл жасаған, сондай-ақ "Актерлердің діні" атты эссесінде, кейін "Элия" сериясына енбеген, кеңінен тоқталып өткен. Белгілі бір актер өзінің сенімін жария етуге бел буды; немесе, Бр–дың ДРАМАТИКАЛЫҚ ДІНІ. Осы господин, өзіне тағылған яһудилік айыбын жоюға тырысып, жаңадан сенген адамның құлшынысымен, тым көп дәлелдеуге ұмтылып, көптеген адамдар пікірінше, жеткіліксіз дәлелдеді. Оның христиандығын жай ғана айту жеткілікті болған еді, бірақ, таңғажайып, оның кешірім сұрауында мұндай сөз жоқ. [ .] Біз осындай ерекше адамның христиандыққа келуіне байланысты бүкіл христиан әлемін құттықтаймыз. Лэмб осы үзіндіде Брахамның қай сөзіне сілтеме жасағаны белгісіз; Брахамның діні туралы жазған ешқандай құжат немесе жарияланым табылмады. Лэмбтің айтуынша, Брахамның шын мәнінде дінге келгеніне де ешқандай дәлел жоқ. Дегенмен, бұл үзінді, сөзсіз, 1816 жылы Брахамның Манчестерлік (жұрттық емес) Мисс Болтонға үйленуімен байланысты. Бұл Брахам үшін жеке өмірі жиі жұрт көз алдында болған, қиын кезеңнен кейін болды. Нэнси Стораспен ұрысып, оны тастап кеткен соң, ол 1815 жылы миссис Райтпен бірге Францияға сапар шекті, оның күйеуі оны артық әңгіме айтқандығы үшін сотқа берді (және соңында 1000 фунт стерлинг өндіріп алды). Сот ісі кезінде Брахам Генделдің "Израиль Мысырда" операсын орындау кезінде (Лэмб 1821 жылғы эссесінде дәл осы шығарманы келтірген) ерекше жағдайға тап болды – оған ысқырылды. Ол алға шығып, көрермендерге былай деді:
Қазір мен сіздердің алдарыңызда қоғамдық тұлға ретінде тұрмын. Егер осы салада сіздерді ренжіткен болсам, кешірім немесе қорғаныс сұрауға толық құқығыңыз бар; бірақ егер мен жеке адам ретінде қателескен болсам, бұл қателік сіздердің назарыңызға енбеуі керек. Бұл мәселе сотта қаралуы мүмкін, ол айыптаушы мен айыпталушыны тыңдайтын және тек сонда ғана әділдік орнатылатын орган.

Брахамның кейінгі мансабы

Үйленгеннен кейін Брахм еврей қауымымен ашық байланысын үзіп, олардан қол үзген сияқты. Осы күннен бастап еврей қайырымдылық қорына немесе шараларына қатыспады. Бұл бас тарту Байрон мен Натанның «Еврей мелодияларын» жариялағаннан кейін болды, ол оларға атын берген (бірақ оларды жазуға қатысы болмаған), ал оның орнына табыстың бір бөлігін алған. Брахм әндерді насияттауға ниеттенгенімен, оларды орындағаны туралы ешқандай жазба қалмаған. Оның үйленуі және Байрон поэзиясына еврейлерге қарсы болған қатал сын-ескертпелер осыған себеп болуы мүмкін. Натанның «Мелодиялар» атты алғашқы басылымы табысты болғанмен, Брахм 1824 жылы екінші басылымға атын беруден бас тартты. Осылайша, 1816 жыл Брахмның өзін еврей ретінде тануына қатысты өзгерістің басталуын білдірді. Ли Хант 1850 жылы жазғанда, Брахмның ағылшын мәдениетіне бейімделуіне ирониялық нұсқау жасайды, оның еврейлік мінез-қалпының көп бөлігінен бас тартқанын көрсетеді: Байрон Брахмның «көңіл көтеруді» энтузиазм деп айтатындығын әзілде көрсеткен, және ол сол бір сөзді аузынан шығаратын жеңілдік, асығыс, бейжайлық және құлшыныстың ерекше үйлесімінде, сәйкес келетін қимылмен бірге, сізге әншінің (сол кездегі) сахналық диалогтарының ең көрнекті үзінділерін көрсететін. Ол Брахмның әншілік және диалог өнеріндегі ерекшелігін көруге үлкермеді. Стораспен қарым-қатынасын үзген кезде көпшілік қолдауы төмендегеніне қарамастан, Брахмның беделі кем дегенде 1820 жылдардың ортасына дейін сақталды. Ол Лондонда Вебердің «Оберон» операсындағы Хуон рөлін ойнады және көп ұзамай Вебердің қосылуында Моцарттың «Реквиемін» орындады (1826 жылдың маусымы). 1830 жылдары сыншылар оның дауысының бұрынғыдай күшті емес екенін таластыра бастады, сондықтан ол тенор рөлін баритон рөліне ауыстырды. 1835 жылы салған Сент-Джеймс театрындағы театрлық кәсіпкерлікке жасаған сәтсіз әрекеттері, соның ішінде нашар инвестициялар оның дауысы оны ақтағаннан кейін де беделін пайдалануға мәжбүр етті, кейде банкроттықтан қашу үшін шетелге кететін. 1840 жылы ол Бермингемде композитордың жетекшілігімен Мендельсонның «Lobgesang» (Екінші симфония) операсында ән шырқады, содан кейін ұлы Чарльз Брахмпен Америкаға гастрольдік сапар жасады. Оның соңғы қоғамдық өнері 1852 жылдың наурыз айында Лондонда болды (сол кезде ол шамамен 78 жаста болған), ал ол 1856 жылдың 16 ақпанында қайтыс болды. Ол сонымен қатар ән оқытушысы ретінде де жұмыс істеді. Оның екі белгілі шәкірттері меццо-сопрано Аделаида Кембл және сопрано Фанни Корри Палтони болды. Брахмды Стораспен болған даудың салдары, әсіресе Сторастың ұлы Спенсердің (жеке жауларының ықпалымен) қарсылығы мазалады. Спенсер Медоуз тегін алып, Кентербери соборында канон болды.

Брахамның отбасы

Балаларының ең көрнектісі – оның үлкен қызы Франсис (1821–1879) болды. Ол төрт керемет некеден кейін 6-шы граф Уолдегрейвтің үлкен, бірақ заңсыз ұлына, содан кейін оның ағасы, 7-ші графқа, қарт, бай және жақсы байланыстары бар саясаткер Джордж Харкортқа (1785–1861) және, ақырында, саяси амбициялары бар Чичестер Фортескьюге, кейін Лорд Карлингфордқа тұрмысқа шықты. (Бір күні аптаның қай күні тұрмысқа шыққанын сұрағанда, ол: «Ой, жаным, мен аптаның көбісінде тұрмысқа шықтым» деп жауап берді дегенді айтады). Харкортпен бірге ол Уолдегрейвтерден мұрагерлік алған Горас Уолполдің Strawberry Hill есімін қалпына келтіріп, өз дәуірінің жетекші қоғамдық және саяси үй иесіне айналды. Глэдстон, Дизраэли, Уэльс ханзадасы және ханзадасы, сондай-ақ Людовик Филипптің кіші ұлы, герцог д’Омале оның жиі қонақтары болды. Ол сонымен қатар, абсурд өнерін қадағалаған Эдвард Лирдің досы және демеушісі болды. Оның байлығы әкесі мен әртүрлі бауырларын бірнеше рет құтқаруға мүмкіндік берді. Бірақ Франсистің некелері отбасының жалғыз әлеуметтік жетістігі емес еді. Чарльз Брахамның қызы Констанс танасының көмегімен Эдвард Страчиге, кейін бірінші барон Страчиге тұрмысқа шықты. Бір ұрпақ ішінде қол жеткізген әлеуметтік өзгерістер, оның негізі Брахамның музыкант ретіндегі беделі мен жетістіктері болды, бұл айқын.

Әнші ретінде мұрасы

1826 жылы Брэхаммен ұзақ кәсіби байланыста болған тенор Майкл Келли: «Ол өз заманындағы ең көрнекті вокалист» деді. Джон Брэхам концерттік және оратория сахнасындағы жетекші британдық тенорлар әулетінің негізін қалаушы деп есептелді (кейінірек). Оның тікелей ізбасары – 1880 жылдарға дейін өнер көрсеткен ағылшын Джон Симс Ривз. Ривзден кейін Эдвард Ллойд келді, ол 1874 жылдан 1900 жылғы зейнеткерлікке дейін Кристалл сарайындағы Хендельдің үшжылдық фестивальдерінің барлығына қатысты. Брэхамның «Нельсонның қасіреті» Ллойдтің репертуарында 1900 жылдарға дейін сақталды: Ллойдтың декламациялық стилі, қуатты әрі аз вибратолы, Брахамның өзінің күшті дауыстық стилінің көрінісі болуы мүмкін. ХХ ғасырдың басында Уолтер Виддоп және Джозеф Хислоп сияқтылар Хендель музыкасындағы декламациялық орындауды сақтап қалды.