Хомс әкімі Абд ар-Рахман ибн Халид туралы

Кіріспе

Хомс араб губернаторы (шамамен 616-666)

Абд әл-Рахман ибн Халид ибн әл-Уәлид (عَبْدُ الرَّحْمَن بْنِ خَالِد بْنِ الْوَلِيد; 616–666) – Халифалар Осман мен Муавия I кезінде Хомс губернаторы болған. Муавияның Сириядағы губернаторлығы кезінде (639–661) Абд әл-Рахман Византия империясына қарсы бірнеше жорықтарға басшылық етті және Жоғарғы Месопотамия шекарасын Ирактағы Халифа Әли әскерлерінен қорғады. Ол 657 жылы Сиффин шайқасында Әлиге қарсы ерлікпен шайқасты және 661 жылы Муавия халифа болғаннан кейін Хомс губернаторы қызметін жалғастырды, сондай-ақ Византияға қарсы жорықтарды ұйымдастырды. Оның жауынгерлік беделі және әкесі, көрнекті генерал Халид ибн әл-Уәлидтен тарағандығы оны Сирия арабтары арасында ерекше танымал етті. Муавия оны өзінің ұлы Язидтің ықтимал қарсыласы деп санады, оны мұрагер етіп дайындап жатқан еді. Сондықтан, халифтің бұйрығымен 666 жылы Абд әл-Рахман уланды деген қауесет тарады.

Өмір

Абд әл-Рахман шамамен 616 жылы туған, ол көрнекті мұсылман генералы және Бану Махзум тайпасының Құрайыш руының мүшесі Халид ибн әл-Валидтің ұлы еді. Абд әл-Рахманның анасы Халидтің әйелі Асма, Анас ибн Мүдриктың қызы, ол Хатам тайпасының көрнекті басшысы және ақыны болды. Ол исламнан бұрынғы кезеңде белсенді болып, 620 жылдары исламның пайда болуынан кейін бірнеше жыл өткен соң қайтыс болды. Абд әл-Рахман Осман халифаты тұсында әскерге қабылданған болуы мүмкін. Османның билігінде ол Сирия провинциясының жалпы губернаторы Муавия ибн Әби Суфянның бұйрығымен Джунд Химс (Хомстың әскери округі) губернаторы болып тағайындалды. Муавия Абд әл-Рахманды Анатолиядағы Византияға қарсы бірнеше әскери наурындарға басшылық етуге жіберді және грек деректерінде ол "Абдерахман" деп аталды. 657 жылы халифа Әлидің ирактық әскерлері Джазирада (Жоғарғы Месопотамияда) Муавияның аумағына шабуыл жасады. Сол жылы Абд әл-Рахман Сирия армиясының құрамында Сифин шайқасында Әлиге қарсы соғысып, Сирияның туын ұстады. Оның інісі Мұхажир де сол шайқаста Әлидің жағынан соғысып қаза тапты. 658 немесе 659 жылдары Әли мен Муавияның өкілдері Адхрух немесе Думат әл-Жандалда арбитраж келіссөздерін жүргізген кезде Абд әл-Рахман арбитраж туралы құжатқа куә болғандардың қатарында болды. Абд әл-Рахман 661 жылы басталған Муавия халифаты кезінде Джунд Химс губернаторы қызметін жалғастырды. 664/665 және 665/666 жылдары ол Анатолия майданында Византияға қарсы қысқы наурындарға басшылық етті. Мұсылман дәстүрлі деректеріне сәйкес, Абд әл-Рахман Муавияның өзінің ұлы Язидті мұрагер етіп тағайындау ниетіне қауіп төндірді және халифа оны жоюға шешім қабылдады. Ол сол кезде Халид ибн әл-Валидтің соңғы тірі баласы болды. Оның беделді генералдан тарағандығы, сондай-ақ Византияға қарсы күрестегі батылдығы мен тиімділігі оны сириялық арабтардың құрметіне бөледі. Осы мақсатта Муавия 666 жылы Византия майданынан Хомсқа оралғаннан кейін Абд әл-Рахманды христиан дәрігері Ибн Уталдың уымен улаттырды деген сөз бар. Кейін дәрігер Абд әл-Рахманның туысы Халидпен өлтірілді, ол оның ұлы немесе інісі Мұхажирдің ұлы болуы мүмкін. Осы Халидті Муавия Ибн Уталдың қаны үшін төленген құнына айыппұл салып, оны жазадан қорғады. Хиджаз (Батыс Арабия) аймағында шоғырланған ықпалды Бану Махзум тайпасы мен Муавия арасындағы қарым-қатынас Абд әл-Рахманның улануы салдарынан нашарлады. Шығыстанушы тарихшы Анри Ламменс оқиғаның сенімділігіне күмән келтіреді, оны сол кездегі Хомстағы христианға қарсы зорлық-зомбылықпен байланыстырады. Абд әл-Рахманның ұлы Халид 668 немесе 669 жылы Византияға қарсы теңіз науқанына басшылық етті. Халид ибн әл-Валидтің ұрпақтары Абд әл-Рахманның қырыққа жуық еркек баласының Умайя дәуірінің соңында (661-750) Сирияда болған обадан қаза болуымен тоқтатылды. Абд әл-Рахман Хомста әкесімен және оның әйелі Фаддамен бірге жерленген. 1908 жылы Сирияның Осман билеушілері кем дегенде 12 ғасырдан бері олардың қабірлері сақталған жердің үстіне Халид ибн әл-Валид мешітін салды.

Abd al Rahman was born in c. 616, the son of the prominent Muslim general and member of the Qurayshi clan of Banu Makhzum, Khalid ibn al Walid. Abd al Rahman's mother was Khalid's wife Asma, the daughter of Anas ibn Mudrik, a prominent chieftain and poet of the Khath'am tribe who was active during the pre Islamic period and died several years after the advent of Islam in the 620s. Abd al Rahman likely entered military service during the caliphate of Uthman During Uthman's reign, he was appointed the governor of Jund Hims (military district of Homs) by Mu'awiya ibn Abi Sufyan, the overall governor of the province of Syria. Abd al Rahman was dispatched by Mu'awiya to command a number of military campaigns against the Byzantines in Anatolia and was referred to in the Greek sources "Abderachman". He fended off a raid against Mu'awiya's territory in the Jazira (Upper Mesopotamia) by the Iraqi forces of Caliph Ali in 657. Later that year, Abd al Rahman served as a commander in the Syrian army of Mu'awiya against Ali at the Battle of Siffin, where he fought with distinction and held the banner of the Syrians. His brother Muhajir fought for Ali's side in the same battle and was killed. During the subsequent arbitration talks in Adhruh or Dumat al Jandal in 658 or 659 between the representatives of Ali and Mu'awiya, Abd al Rahman was among those in the latter's faction to witness the arbitration document. Abd al Rahman continued as governor of Jund Hims during the caliphate of Mu'awiya beginning in 661. In 664/665 and 665/666, he led the winter campaigns against the Byzantines along the Anatolian front. According to the Muslim traditional sources, Abd al Rahman posed a threat to Mu'awiya's ambitions to appoint his own Yazid as his successor and the caliph resolved to eliminate him. At the time, he was the last surviving son of Khalid ibn al Walid and his descent from the reputable general, as well as his own valor and effectiveness fighting the Byzantines, had endeared him to the Syrian Arabs. To that end, Mu'awiya allegedly had his Christian physician, Ibn Uthal, poison Abd al Rahman upon the latter's return to Homs from the Byzantine front in 666. The physician was later killed by a kinsman of Abd al Rahman called Khalid, who was either his son or the son of his brother Muhajir. This Khalid was consequently imprisoned and fined Ibn Uthal's blood money by Mu'awiya to protect him from potential retaliation. Relations between the influential Banu Makhzum, who were mostly concentrated in the Hejaz (western Arabia), and Mu'awiya deteriorated as a result of Abd al Rahman's alleged poisoning. The Orientalist historian Henri Lammens doubts the reliability of the narrative, which he relates to the anti Christian violence in Homs around that time. Abd al Rahman's son Khalid was a commander of a naval campaign against the Byzantines in 668 or 669. The line of Khalid ibn al Walid died out with the deaths of Abd al Rahman's roughly forty male descendants as a result of a plague in Syria toward the end of the Umayyad period (661–750). Abd al Rahman is buried alongside his father and one of his father's wives, Fadda, in Homs. In 1908, the Ottoman rulers of Syria built the Khalid ibn al Walid Mosque around the site claimed since at least the 12th century to contain their graves.