Кіріспе
Тиабендазол (INN, BAN), сондай-ақ тиабендазол (AAN, USAN) немесе TBZ, саудалық атаулары Минтезол, Тресадерм және Арботек – сақтағыш, зеңге қарсы және паразитке қарсы зат.
Tiabendazole (INN, BAN), also known as thiabendazole (AAN, USAN) or TBZ and the trade names Mintezol, Tresaderm, and Arbotect, is a preservative, an antifungal agent, and an antiparasitic agent.
Консервант
Тиабендазол негізінен жемістерде (мысалы, апельсин) және көкөністерде қыстық, көкпек және басқа да саңырауқұлақтық ауруларды бақылау үшін қолданылады; сонымен қатар ол голландтық шаған ауруын алдын алу емдеу ретінде қолданылады. Тиабендазол сонымен қатар тағамдық қоспа ретінде, E233 нөмірі (INS нөмірі 233) консерванты ретінде қолданылады. Мысалы, бананның сақталу мерзімін ұзарту үшін қолданылады және цитрус жемістерінің қабығына жағылатын балауыздардың құрамына кіреді. Ол Еуроодақта, Австралияда және Жаңа Зеландияда тағамдық қоспа ретінде мақұлданбаған. Аспергиллезді емдеуде қолданылуы туралы мәлімделген. Сондай-ақ, ол азоксистробин қосылған саңырауқұлаққа қарсы қабырға панельдерінде қолданылады.
Паразиттерге қарсы препарат
Тиабендазол паразиттерге қарсы препарат ретінде дөңгелек құрттарды (мысалы, стронгилоидиоз ауруын қоздыратын құрттарды), ілгек құрттарын және жабайы жануарларды, малдарды және адамдарды зарарлайтын басқа да гельминттер түрлерін бақылай алады. 1961 жылы қойларда, ал 1962 жылы жылқыларда қолдануға бекітілген. Осы препаратқа төзімділік алғаш рет 1964 жылы Haemonchus contortus-та, содан кейін екі маңызды кіші қара мал нематодалық паразиті – Teladorsagia circumcincta және Trichostrongylus colubriformis-те анықталды.
Грибке қарсы препарат
Тиабендазол саңырауқұлақ тубулинімен байланысу арқылы фунгицидтік әрекет көрсетеді. Резистентті Aspergillus nidulans штаммдарында β-тубулинді кодтайтын генде мутация табылды, бұл мутация α-тубулин геніндегі мутация арқылы қайта алынып тасталды. Осыдан тиабендазолдың α және β тубулиніне де байланысатыны анықталды.
Басқа
Иттер мен мысықтарда тиабендазол құлақ инфекцияларын емдеу үшін қолданылады. Тиабендазол сонымен қатар хелаттаушы агент, яғни ол металл улануының, мысалы, қорғасын, сынап немесе антимон улануының жағдайында металдарды байланыстыру үшін медициналық түрде қолданылады.
Зерттеу
Ашытқыда жасуша қабырғаларын сақтауға жауапты гендер омыртқалылардағы ангиогенез процесіне жауапты екені көрсетілді. Тиабендазол бақа эмбриондарында да, адам жасушаларында да ангиогенезді тоқтатуға көмектеседі. Сонымен қатар, ол жаңа пайда болған қан тамырларын азайту үшін қан тамырларын бұзатын агент ретінде де әрекет етеді. Тиабендазолдың бұл қасиеті кейбір қатерлі жасушаларда тиімді екені анықталды.
Фармакодинамика
Тиабендазол митохондриялық, құрттарға тән фермент – фумарат редуктазаның қызметін тежеу арқылы әрекет етеді, сондай-ақ организмдегі хинонмен өзара әрекеттесуі мүмкін.
Қауіпсіздік
Бұл зат жоғары дозада аздап уытты болып көрінеді, сынау кезінде жануарларда жоғары концентрацияда (дәлелдеме деңгейінен төмен) бауыр мен ішек аурулары сияқты әсерлер байқалды. Сонымен қатар, жоғары концентрацияда кейбір репродуктивтік бұзылыстар мен баланың емшектен айырғандағы салмағының төмендеуі анықталды. Дәрі ретінде қолданғанда адамдарда көңіл ауруы, құсу, тәбет жоғалту, диарея, бас айну, ұйқышаңдық немесе бас ауруы сияқты әсерлер пайда болуы мүмкін; өте сирек жағдайда құлақтағы шу, көру қабілетінің өзгеруі, асқазан ауруы, көз бен терінің сарғаюы, зәрдің қараюы, қызба, шаршау, су ішуге құштарлық және зәр мөлшерінің өзгеруі де кездеседі. Жоғары дозаларда қатерлі ісік тудырушы әсерлері анықталған.
Синтез
Аралық ариламидин 2 алюминий трихлориді катализделген анилинді 4 цианотиазол нитриліне (1) қосу арқылы дайындалады. Амидин (2) натрий гипохлориті (NaOCl) арқылы N-хлор туындысына (3) айналдырылады. Базамен өңделген кезде, ол нитрен енгізу реакциясына (4) түсіп, тиабендазол (5) түзеді. Балама синтез 4 тиазолькарбоксамидті полифосфор қышқылында о-фенилендиаминмен реакцияға түсіруді қамтиды.