Кіріспе
Schistosoma intercalatum түрі – Батыс және Орталық Африканың кейбір аймақтарында кездесетін паразиттік құрт. Оның екі штаммы бар: Төменгі Гвинея штаммы және Заир штаммы. S. intercalatum шистосомоздың ректальді түрінің маңызды себепшілерінің бірі, сонымен қатар билихарзия деп те аталады. Бұл трематода, және Schistosoma туысына жататындықтан, ересектері қан тамырларында тіршілік ететіндіктен, көбінесе қан сорғыш деп аталады. Адамдар – түпкілікті иесі, ал тұщы су шаяндары – аралық иесі, олардың ішінде Төменгі Гвинея штаммы үшін Bulinus forskalii және Заир штаммы үшін Bulinus africanus түрлері кездеседі.
Schistosoma intercalatum is a parasitic worm found in parts of western and central Africa. There are two strains: the Lower Guinea strain and the Zaire strain. S. intercalatum is one of the major agents of the rectal form of schistosomiasis, also called bilharzia. It is a trematode, and being part of the genus Schistosoma, it is commonly referred to as a blood fluke since the adult resides in blood vessels. Humans are the definitive host and two species of freshwater snail make up the intermediate host, Bulinus forskalii for the Lower Guinea strain and Bulinus africanus for the Zaire strain.
Морфология
Шистосомалардың клиникалық анықталатын ерекшелігі – олардың жұмыртқаларының мөлшері мен пішіні. Schistosoma intercalatum жұмыртқаларында терминалды тікені болады және олар S. haematobium жұмыртқаларынан шамалы ірілеу (шамамен 130 × 75 мкм). "Intercalatum" атауының шығу тегі – олардың жұмыртқалары кішкентай S. haematobium және ірі S. bovis арасындағы аралық диапазонды құрайтыны байқалғандықтан. Бұл жұмыртқалардың ерекшелігі – Зиль-Нильсен әдісімен өңделгенде қызыл түске боялатыны, бұл оларды анықтауға көмектеседі. Сканирлеуші электронды микроскоппен қарағанда, S. intercalatum жұмыртқасының бетінде S. mansoni жұмыртқасына қарағанда тегменттік көтеріңкілер немесе дөңгелектер әлдеқайда аз екені көрінеді. Бұл ерекшелік басқа терминалды тікені бар шистосомалардың тегументінің сыртқы түрімен сәйкес келеді.
Өмірлік цикл
Schistosoma intercalatum тіршілік циклы S. haematobium тіршілік циклына өте ұқсас, бірақ кейбір маңызды айырмашылықтары бар. Тіршілік циклын бастау үшін адам организмі нәжісімен жұмыртқаларды шығарады. Суда жұмыртқалардан мирацидиялар шығып, тұщы су шаянының аралық иесіне еніп өтеді. S. intercalatum екі негізгі штаммына ие, олардың әрқайсысы өзінің таңдаған булинид иесін пайдаланады. Заир штаммы Bulinus africanus, ал Төменгі Гвинея штаммы кең таралған B. forskalii түрін аралық ие ретінде пайдаланады. Мирацидиялар шаян тіндеріне еніп, ішінде спороцистаға айналып көбейеді. Содан кейін спороцисталар шаян иесінің ішінде церкарияға жетіліп, шығуға дайын болады. Церкариялар айналадағы суда өздерінің түпкі иесін – адамды тапқанша еркін жүзеді. Егер температураның шамалы өзгеруі болса, S. intercalatum церкариялары су бетінде шоғырланған жиынтықтарды құрайды. Бұл механизм потенциалды иенің дене температурасын анықтауға арналған, сондықтан тірі церкариялардың пайда болуы кішкентай арналармен және жай ағатын су қоймаларымен шектеледі, олардың жоғары сезімталдығынан туындайды.
Эпидемиология
S. intercalatum-ның жойылу қаупі, көбінесе оның табиғи ортасына жат түрлердің кіргізілуіне байланысты. 1973 жылдан бері S. mansoni және S. haematobium түрлері S. intercalatum дәстүрлі түрде қоныстанған жерлерде табылған. Бұл, осы аймақтардағы көлік инфрақұрылымының дамуымен және орман шаруашылығындағы жұмыс орындарының көбеюімен байланысты деп саналады. 1999 жылы S. intercalatum жұқтырудың тіркелген саны 1,73 миллионды құрады.
Тарату
S. intercalatum-ның екі негізгі штаммы бар, екеуі де Африканың орманды аймақтарында тіршілік етеді. Бір штамм Конго аймағында, әсіресе Заирде, ал екінші штамм Төменгі Гвинея аймағында, негізінен Камерунда кездеседі. Камерун ғылыми тұрғыдан қызығушылық тудырады, себебі онда адамдарды қоздыратын шистосомалардың үш түрі таралған. S. intercalatum адамдарды инфекциялайтын басқа шистосомаларға қарағанда аурудың нашар дамуымен байланысты. Батыс Африкадағы Сан-Томе және Принсипи Республикасындағы мектеп оқушылары арасында жүргізілген зерттеуде, S. intercalatum және S. haematobium эндемикалық аймақта, алынған үлгіде тек S. intercalatum табылды, оның жалпы таралу деңгейі 10,9 пайызды құрады. Құрылысқа қабілетті түрлерден өзгеше, S. intercalatum инфекциясы көбінесе тек қанды нәжіспен және кейде көкбауырдың үлкеюімен байланысты. Созылмалы шистосомоз салдарынан мезентериялық қантамырлардағы жұмыртқалардың айналасында грануломалар пайда болады. Серологиялық тестілеулерде қанда ересек шистосомаға қарсы антиденелердің болуы анықталады. Бұл, паразиттің ересек сатысына жеткеніне және иммундық жүйенің оған қарсы антиденелерді өндіруіне мүмкіндік беру үшін, бастапқы инфекциядан кейін 6-8 аптадан кейін ғана мүмкін болады. Дегенмен, серологиялық тестілеу бұрын инфекция жұқтырған науқастар үшін тиімсіз.
Емдеу
Празиквантел – адамдарды қоздыратын шистосоманың барлық түрлеріне қарсы тиімді ем. Емді дұрыс уақытта қолдану маңызды, себебі препарат тек ересек құртқа әсер етеді және иммундық жүйеден күшті антидене жауабы болуы қажет. Сондықтан, жұқтырылған күдігі туғаннан кейін (зарапсыған тұщы сумен байланысқаннан кейін) 6-8 аптадан соң қолдану керек. Шистосомалардың дәріге төзімділігі туралы деректер шектеулі, себебі емделу көрсеткіштерінің төмендігі туралы хабарлар бар. Оксаминикин – шистосомозды емдеудің тағы бір түрі, бірақ ол кеңінен қолжетімді емес және қалыпты жағдайда қолданылмайды.