Тіс эмалінің астындағы дентиннің қалыптасуы, оның түрлері (мантиялық, біріншілік, екіншілік, үшіншілік) және осы процестегі одонтобласттар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дентингенез – тістердің басым бөлігін құрайтын дентиннің қалыптасуы. Дентингенезді тіс пульпасының сыртқы қабырғасында орналасқан, ерекше биологиялық жасушалар – одонтобластар жасайды. Бұл процесс тіс дамуының соңғы қоңырау сатысынан басталады. Жасушаның дифференциациялануынан кейін дентиннің қалыптасу кезеңдері әртүрлі дентин түрлеріне алып келеді: мантиялық дентин, бастапқы дентин, екіншілік дентин және үшіншілік дентин.
Dentinogenesis is the formation of dentin, a substance that forms the majority of teeth. Dentinogenesis is performed by odontoblasts, which are a special type of biological cell on the outer wall of dental pulps, and it begins at the late bell stage of a tooth development. The different stages of dentin formation after differentiation of the cell result in different types of dentin: mantle dentin, primary dentin, secondary dentin, and tertiary dentin.
Одонтобластардың дифференциациясы
Одонтобластар тіс қабыршағының жасушаларынан дамиды. Бұл ішкі эмаль эпителийінің (IEE) сигналдық молекулалары мен өсу факторларының әсерінен болады.
Odontoblasts differentiate from cells of the dental papilla. This is an expression of signaling molecules and growth factors of the inner enamel epithelium (IEE).
Мантия дентинінің түзілуі
Олар тістің болашақ ұшындағы аймаққа жақын, ИЭЭ-мен тікелей жанасатын аймақтың айналасында органикалық матрица бөліп шығарады. Органикалық матрицада диаметрі 0,1-0,2 мкм болатын ірі коллаген талшықтары бар. Одонтобластар тістің ортасына қарай жылжи бастайды, осылайша одонтобласт процесі деп аталатын өсінді пайда болады. Дентин қалыптасу тістің ішкі жағына қарай жүреді. Одонтобласт процесі гидроксиапатит кристалдарының секрециясын және матрицаның минералдануын (минералдану матрицалық везикулалардың әсерінен жүзеге асады) қамтамасыз етеді. Бұл минералдану аймағы мантия дентині деп аталады және әдетте 20-150 мкм қалыңдықтағы қабат болып табылады.
They begin secreting an organic matrix around the area directly adjacent to the IEE, closest to the area of the future cusp of a tooth. The organic matrix contains collagen fibers with large diameters (0.1 0.2 μm in diameter). The odontoblasts begin to move toward the center of the tooth, forming an extension called the odontoblast process. Thus, dentin formation proceeds toward the inside of the tooth. The odontoblast process causes the secretion of hydroxyapatite crystals and mineralization of the matrix (mineralisation occurs due to matrix vesicles). This area of mineralization is known as mantle dentin and is a layer usually about 20 150 μm thick.
Бастапқы дентиннің түзілуі
Мантия дентині тіс қабыршағының бұрыннан бар негізгі заттарынан қалыптасса, ал бастапқы дентин басқа процесс арқылы пайда болады. Одонтобластардың мөлшері артып, минералдану үшін органикалық матрицаға үлес қосуға болатын клеткадан тыс ресурстардың барлығын жояды. Сонымен қатар, үлкен одонтобластар коллагенді аз мөлшерде бөліп шығарады, нәтижесінде минералдану үшін пайдаланылатын тығыз орналасқан, әртүрлі ядро пайда болады. Басқа материалдар (липидтер, фосфопротеиндер және фосфолипидтер сияқты) да бөлінеді. Дентиногенез кезінде минералдануды бақылау мәселесінде пікір таластар бар. Тіс түбірінің дентині тек Гертвиг эпителийлік түбір қабығының (HERS) тіс эмаль органының мойындық контурының жанында пайда болғаннан кейін ғана қалыптасады. Түйірдің дентині, тістің тәжінен (корональды дентин деп аталады) өзгеше болып саналады, себебі коллаген талшықтарының бағыты әртүрлі, сондай-ақ фосфорин деңгейінің төмендеуі және минералдану деңгейінің азайуы мүмкін. Дентиннің жетілуі немесе предентиннің минералдануы оның қалыптасуынан кейін көп ұзамай жүзеге асады, бұл процесс екі кезеңде өтеді: бастапқы және екіншілік. Алғашқыда кальций гидроксиапатит кристалдары предентиннің коллаген талшықтарында тамшылар немесе калькосфералар түрінде пайда болады, бұл бастапқы минералдану кезеңінде кеңеюге және бірігуге мүмкіндік береді. Кейіннен, екіншілік минералдану кезеңінде, жаңа минералдану аймақтары ішінара минералданған предентинде тамшылар пайда болғанда пайда болады. Бұл жаңа кристалл түзілу аймақтары бастапқы кристалдарға көбінесе реттелген қабаттар түрінде орналасады, бұл олардың толық біріспесе де кеңеюіне мүмкіндік береді. Бастапқы және екіншілік минералдану толық кристалдық бірігумен жүрген жерлерде, олар дентиннің боялған кесіндісінде ақшыл, дөңгелек аймақтар ретінде көрінеді және олар шар тәрізді дентин деп аталады. Ал дентиннің боялған кесіндісіндегі доға тәрізді қараңғы аймақтар интерглобулярлық дентин деп саналады. Бұл аймақтарда тек предентин ішінде бастапқы минералдану ғана жүреді, ал дентин тамшылары толық біріспейді. Осылайша, интерглобулярлық дентин шар тәрізді дентинге қарағанда сәл аз минералданған. Интерглобулярлық дентин, әсіресе, корональды дентинде, ДЭЖ-ге жақын және дентин дисплазиясы сияқты тіс аномалияларында жақсы көрінеді.
Whereas mantle dentin forms from the preexisting ground substance of the dental papilla, primary dentin forms through a different process. Odontoblasts increase in size, eliminating the availability of any extracellular resources to contribute to an organic matrix for mineralization. Additionally, the larger odontoblasts cause collagen to be secreted in smaller amounts, which results in more tightly arranged, heterogeneous nucleation that is used for mineralization. Other materials (such as lipids, phosphoproteins, and phospholipids) are also secreted. There is some dispute about the control of mineralization during dentinogenesis. The dentin in the root of a tooth forms only after the presence of Hertwig epithelial root sheath (HERS), near the cervical loop of the enamel organ. Root dentin is considered different from dentin found in the crown of the tooth (known as coronal dentin) because of the different orientation of collagen fibers, as well as the possible decrease of phosphophoryn levels and less mineralization. Maturation of dentin or mineralization of predentin occurs soon after its apposition, which takes place two phases: primary and secondary. Initially, the calcium hydroxyapatite crystals form as globules, or calcospherules, in the collagen fibers of the predentin, which allows for both the expansion and fusion during the primary mineralization phase. Later, new areas of mineralization occur as globules form in the partially mineralized predentin during the secondary mineralization phase. These new areas of crystal formation are more or less regularly layered on the initial crystals, allowing them to expand, although they fuse incompletely. In areas where both primary and secondary mineralization have occurred with complete crystalline fusion, these appear as lighter rounded areas on a stained section of dentin and are considered globular dentin. In contrast, the darker arclike areas in a stained section of dentin are considered interglobular dentin. In these areas, only primary mineralization has occurred within the predentin, and the globules of dentin do not fuse completely. Thus, interglobular dentin is slightly less mineralized than globular dentin. Interglobular dentin is especially evident in coronal dentin, near the DEJ, and in certain dental anomalies, such as in dentin dysplasia.
Екіншілік дентиннің пайда болуы
Екіншілік дентин тамырдың қалыптасуы аяқталғаннан кейін пайда болады және оның өсуі әлдеқайда баяу болады. Дентин тіс бойымен бірқалыпты қалыптаспайды, керісінше, тістің жоғары бөлігіне жақын учаскелерде жылдамдатылып өседі. Бұл процесс өмір бойы жалғасады және ересек жастағы адамдарда ми тіндік қуысының көлемінің кішіреюіне себеп болады.
Secondary dentin is formed after root formation is finished and occurs at a much slower rate. It is not formed at a uniform rate along the tooth, but instead forms faster along sections closer to the crown of a tooth. This development continues throughout life and accounts for the smaller areas of pulp found in older individuals.
Үшінші дәрежелі дентиннің түзілуі
Терциарлы дентин тіс пульпасының дентобластары немесе алмастырушы дентобластары жарақаттанған жағдайда, жарақаттың ауырлығына байланысты белгілі бір жерлерде түзіледі. Терциарлы дентин реакциялық немесе репаративтік дентинге бөлінеді. Реакциялық дентин жарақат дентобласт қабатына зақым келтірмеген кезде дентобластармен түзіледі. Репаративтік дентин жарақат дентобласт қабатының бір бөлігін зақымдайтындай ауыр болғанда, алмастырушы дентобластармен түзіледі. Осылайша, тіс тозуы немесе тіс кариесі сияқты тітіркендіргіштерге жауап ретінде үшінші дентин түрі пайда болады.
Tertiary dentin is deposited at specific sites in response to injury by odontoblasts or replacement odontoblasts from the pulp depending on the severity of the injury. Tertiary dentin can be divided into reactionary or reparative dentin. Reactionary dentin is formed by odontoblasts when the injury does not damage the odontoblast layer. Reparative dentin is formed by replacement odontoblasts when the injury is so severe that it damages a part of the primary odontoblast layer. Thus a type of tertiary dentin forms in reaction to stimuli, such as attrition or dental caries.