Кре́мница: Алтын кендері мен ежелгі монета орталығы

Кіріспе

Кремница (Кремниц, Кёрмёчбаня) – Словакияның орталық бөлігінде орналасқан қала. Халық саны шамамен 5300 адамды құрайды. Маңызды алтын кендерінің үстінде салынған және жақсы сақталған ортағасырлық қала әлемдегі ең көне, әлі жұмыс істеп тұрған монета соғу орталығы болып табылады.

Атауы

Атауы словак тіліндегі kremeň, kremenina (кварц) сөзінен туындаған, әйелдік жұрнақ ica арқылы жергілікті атаулар жасауға қолданылады.

Тарих

Кремница орта ғасырларда және қазіргі заманда Кремница тауларындағы мол алтын кендерінің арқасында әлемдегі ірі тау-кен қалаларының бірі болды. Дегенмен, жер асты тау-кен жұмыстарының алғашқы куәліктері 9 ғасырға дейін жетеді. 13 ғасырда осы аймақтың тұрғындары моңғол шапқындығына ұшырады. Осы қиын кезеңнен кейін венгр патшалары қазіргі Германиядан (әсіресе Карпат немістерінен/Зипсер немістерінен) жаңа қоныс аударушыларды шақырып, аймаққа қоныстандыруға ұмтылды. Олардың инновациялық технологиялары мен білімі қаладағы тау-кен өндірісін жаңартты. Қала туралы алғашқы жазба 1328 жылға дейін сақталып қалған, осы жылы Венгрия королі Карл I қалаға патшалық құқықтар берді. Қаланың монетаханасы патшалық құқықтар берілген кезде-ақ жұмыс істеп тұрған. 1335 жылдан бастап монетахана алтын флориндерді, ал кейіннен әйгілі "Кремница дукаттарын" шығара бастады, олардың тұрақты түрде жоғары алтын тазалығының нәтижесінде халықаралық төлем құралы ретінде кеңінен қолданылды. Бұл Венгрия Корольдігінде, Чехословакияда және қазіргі Словакиядағы ең маңызды, кейіннен жалғыз монетахана болды; қалаға келген өркендеу оған "Алтын Кремница" деген лақап ат беруге себеп болды. 1331 жылы Кремница Венгрия Корольдігінің ең маңызды тау-кен және монета жасау палатасын басқарған Камерграфтың (Kammergraf) резиденциясына айналды. Орта ғасырларда граф корольдіктің он екі округіндегі барлық кендерді және монетаханаларды басқарды. 14 ғасырдың соңында Кремница Орталық Үстіңгі Венгриядағы тау-кен қалаларының астанасы болды. Алтын мен күмістің тұрақты жылдық өндірісі қаланың гүлденуіне кепілдік берді. 15 ғасырда Кремница Венгрия Корольдігінің екінші маңызды қаласы болды. Қалаға үнемі жаңа құқықтар беріліп отырды, ал қаланың өкілдері Венгрия диетасында (парламентінде) екінші орынды иеленді (бірінші орын корольдіктің астанасы Буданың өкілдеріне берілді). Кремницадағы алтын өндіру және монета жасау 14 және 15 ғасырлардағы ең жоғары деңгейіне жетті. Елдегі протестанттық реформацияның маңызды орталықтарының бірі ретінде қала Банска Бела, Банска Бистрица, Банска Штиавница, Любиетова, Нова Баня және Пуканец қалаларымен бірге "Жеті тау-кен қаласының лигасына" кірді. 16 ғасырда қала, әсіресе Иоахим Дешлердің еңбектері арқасында, (көбінесе діни) медальдарды өндірудің маңызды орталығы болды. Алайда, кеншілер жаңа кен орындарына жету үшін барған сайын тереңге қазуға мәжбүр болды, ал шахталардағы жер асты суларының болуы тау-кен жұмысының жағдайын нашарлатты. Тау-кен өндірісінің құны артты және пайдалылығы төмендеді. Кремницадағы соңғы алтын 1970 жылы өндірілді, одан кейін барлық кендер жабылды. Қала мен оның айналасындағы неміс халқы 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы Чехословакия үкіметі тарапынан жаза ретінде қуылды.

Kremnica was among the major mining towns of the world during the Middle Ages and in the modern era due to the abundant gold ore deposits in the Kremnica Mountains. However, the first evidence of sub surface mining activities comes from the 9th century. In the 13th century the inhabitants of this area were affected by the invasion of the Mongols. Following that difficult period, Hungarian kings invited new colonists from present day Germany (more specifically Carpathian Germans/Zipser Germans) to settle in the region to help replenish the decimated population. Their innovative technology and knowledge restored the mining activities in the town. The first written reference to the town dates back to 1328, when it was granted royal town privileges by King Charles I of Hungary. The town's mint was already in existence at the time of the granting of royal privileges. Starting in 1335 the mint produced golden florins and later the famous "Kremnica ducats", which were used as an international means of payment as a result of their consistently high purity of gold. It was the most important mint, and later the only one, in the Kingdom of Hungary, in Czechoslovakia and nowadays in Slovakia; the prosperity brought to the town led to it being given the nickname "Golden Kremnica". In 1331, Kremnica became the seat of the Chamber Count (Kammergraf) who was the head of the most important mining and minting chamber of the Kingdom of Hungary. The Count administered all the mines and mints in twelve counties of the kingdom in the Middle Ages. At the end of the 14th century, Kremnica became the capital of the mining towns in central Upper Hungary. The steady annual production of gold and silver guaranteed the prosperous development of the town. In the 15th century Kreminca was the second most important city in the Kingdom of Hungary. The town was continuously being granted new privileges and the deputies of the town occupied the second place in the Hungarian Diet (the first place was reserved for the representatives of Buda, the capital of the Kingdom). Gold mining and coin production in Kremnica culminated in the 14th and 15th centuries. As one of the most important centers of Protestant Reformation in the country, the town belonged to the Protestant "League of Seven Mining Towns" together with Banská Belá, Banská Bystrica, Banská Štiavnica, Ľubietová, Nová Baňa, and Pukanec. In the 16th century, the town was a major centre of production of (mostly religious) medals, especially by Joachim Deschler. At the same time however, the miners had to dig deeper and deeper to reach new deposits and the mining conditions deteriorated because of underground water in the shafts. The cost of mining increased and the mining was becoming less profitable. The last gold was extracted in Kremnica in 1970, at which time all the mines were closed. The German population of the town and its surroundings was expelled in 1945 as the consequential punishment by the former Czechoslovak government after World War II.

География

Кремница теңіз деңгейінен жоғарыда жатыр және ауданы шамамен құрайды. Ол Кремница тауларында, Хрон өзенінің саласы – Кремнички поток шағын өзені бойында орналасқан. Банска-Быстрицадан шамамен батысқа қарай (түзу сызық бойынша), Мартиннен оңтүстікке және Братиславадан шамамен қашықтықта жатыр.

Негізгі көрікті жерлер

13-15 ғасырларда салынған қамал қаланың үстінде биік тұр. 14 ғасырдың бірінші жартысында ол палата графтарының резиденциясына айналды. Қала бірден бірнеше бекіністер мен мұнаралары бар қос қабырғамен қоршалды. Бұл қамал Орталық Еуропадағы ең жақсы сақталған бекініс жүйесінің бірегей мысалы болып табылады. 14 ғасырда ол көп функциялы ғимараттар кешеніне дамыды, соның нәтижесінде жергілікті басқару, діни өмір және қорғаныс орталығына айналды. 15 ғасырдың соңында палата графы жаңа салынған, ерекше алмаз күмбезді үйге көшті. Одан кейін қамал ішіндегі графтың резиденциясы Киелі Екатерина шіркеуіне айналдырылды. Басқа да қызықты орындарға монеталар мен медальдар мұражайы, шаңғы спорты мұражайы және монументалды барокко стиліндегі обалы жотасы бар тарихи бас алаң кіреді. Готикалық Киелі Екатерина шіркеуі танымал Еуропалық орган фестиваліне қонақ шалады. 15 ғасырда салынған 20 шақырымдық су құбыры бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп, үш гидроэлектр стансасын (олардың бірі жер астында 245 метр тереңдікте орналасқан) қамтамасыз етеді. Қала төңірегіндегі орманды таулар жаяу серуендеуге және жарысқа шаңғы тебуге көптеген мүмкіндіктер ұсынады. Еуропаның географиялық орталығы жақын орналасқан Крауле ауылында екендігі айтылады.