Жилина тарихы: 17 ғасырда өндіріс, сауда, білім орталығы болған. 1848 жылғы төңкеріс, теміржол құрылысы, Словакия үкіметінің орны және автономия жариялау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XVII ғасырда Жилина өндіріс, сауда және білім орталығы ретінде маңызға ие болды. Барокко дәуірінде көптеген монастырлар мен шіркеулер, сондай-ақ Будатин қамалы салынды. 1848 жылғы төңкерістерде Империя армиясының құрамындағы словак еріктілері қала маңындағы шайқаста венгрлер мен гвардияшыларын жеңді. Қала 19 ғасырдың екінші жартысында жаңа теміржолдардың салынуымен дамыды: Касса-Одерберг теміржолы 1872 жылы, ал Братиславаға (венгр тілінде Позони) теміржолы 1883 жылы аяқталды. Осы кезде Словена драпировка фабрикасы (1891) және Поважие химия зауыты (1892) сияқты жаңа зауыттар ашылды. Жилина Мартин декларациясына (30 қазан 1918) қол қойған алғашқы муниципалитеттердің бірі болды және 1919 жылдың наурызына дейін Словакия үкіметінің орналасқан жері болды. 1938 жылдың 6 қазанында, Мюнхен келісімінен кейін Жилинада Чехословакия құрамындағы Словакияның автономиясы жарияланды. Словакиядағы Холокост кезінде ондаған мың еврейлер Жилинадан депортацияланды. 1945 жылдың 30 сәуірінде Жилина Чехословакия және 4-ші Украина майданының совет әскерлері тарапынан басып алынды, содан кейін ол қайтадан Чехословакияның құрамына кірді. Соғыстан кейін қала жаңа зауыттар, мектептер мен тұрғын үйлердің салынуымен дамуын жалғастырды. 1949 жылдан 1960 жылға дейін және 1996 жылдан бері Жилина облысының орталығы болып табылады. Бүгінде Жилина Словакиядағы төртінші ірі қала, үшінші маңызды өнеркәсіптік орталық және Žilinská univerzita (1953 жылы құрылған) университетінің орналасқан жері. 1990 жылдан бері қаланың тарихи орталығы толығымен қайта жаңартылды және қала троллейбус желілерін салды.
During the 17th century, Žilina gained position as a center of manufacturing, trade, and education, and, during the Baroque age, many monasteries and churches, as well as the Budatín Castle, were built. In the Revolutions of 1848, Slovak volunteers, part of the Imperial Army, won a battle near the city against Hungarian honveds and gardists. The city boomed in the second half of the 19th century as new railway tracks were built: the Kassa Oderberg Railway was finished in 1872 and the railway to Bratislava (Pozsony in Hungarian) in 1883, and new factories started to spring up, such as the drapery factory Slovena (1891) and the Považie chemical works (1892). It was one of the first municipalities to sign the Martin Declaration (30 October 1918), and until March 1919, it was the seat of the Slovak government. On 6 October 1938, shortly after the Munich Agreement, the autonomy of Slovakia within Czechoslovakia was declared in Žilina. During the Holocaust in Slovakia, tens of thousands of Jews were deported from Žilina. Žilina was captured on 30 April 1945 by Czechoslovak and Soviet troops of the 4th Ukrainian Front, after which it again became part of Czechoslovakia. After the war, the city continued its development with many new factories, schools and housing projects being built. It was the seat of the Žilina Region from 1949 to 1960 and again since 1996. Today, Žilina is the fourth largest city in Slovakia, the third most important industrial center and the seat of a university, the Žilinská univerzita (founded in 1953). Since 1990 the historical center of the city has been largely restored and the city has built trolleybus lines.
География
Жилина теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және 1,5 км² аумақты құрайды. Ол Жоғарғы Вах аймағында, үш өзеннің – шығыстан оңтүстік-батысқа қарай ағатын Вах, солтүстіктен Кисуца және оңтүстіктен Райчанка өзендерінің қосылған жерінде, Жилина алабында орналасқан. Қала Мала-Фатра, Сулевске-врхи, Яворники және Кисуцка-врховина тауларымен қоршалған. Жақын жерде Стражов тауларының қорғалған ландшафт аймағы, Кисуце қорғалған ландшафт аймағы және Мала-Фатра ұлттық паркі орналасқан. Жилина маңында Вах өзенінде екі гидроэлектр стансасы бар: шығысында Жилина суқоймасы және батысында Хричов суқоймасы.
Žilina lies at an altitude of above sea level and covers an area of It is located in the Upper Váh region at the confluence of three rivers: Váh, flowing from the east into the south west, Kysuca, flowing from the north and Rajčanka rivers from the south, in the Žilina Basin. The city is surrounded by these mountain ranges: Malá Fatra, Súľovské vrchy, Javorníky and Kysucká vrchovina. Protected areas nearby include the Strážov Mountains Protected Landscape Area, the Kysuce Protected Landscape Area, and the Malá Fatra National Park. There are two hydroelectric dams on the Váh river around Žilina: the Žilina dam in the east and the Hričov dam in the west.
Климат
Жилина солтүстік умерен аймақта орналасқан және төрт айқын маусымға ие континенталды климатқа тоң. Ол ыстық жаздар мен суық, қарлы қыстар арасындағы айқын айырмашылықпен сипатталады. Шілдедегі орташа температура 18 °C (64 °F), қаңтарда 4 °C (25 °F). Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – ; жауын-шашынның көп бөлігі маусым айында және шілде айының бірінші жартысында жауады. Қар жамылғысы жылына 60-80 күнге дейін сақталады.
Žilina lies in the north temperate zone and has a continental climate with four distinct seasons. It is characterized by a significant variation between hot summers and cold, snowy winters. The average temperature in July is 18 °C (64 °F), in January, 4 °C (25 °F). The average annual rainfall is ; most of the rainfall occurs in June and in the first half of July. Snow cover lasts from 60 to 80 days per year.
Символ
Жилина қаласының гербі – зәйтүн жасыл түсті фонда алтын түсті қос крест (Лотарингия кресті деп аталады), тамырлары мен екі алтын жұлдыз бейнеленген. Бұл қос крест Византиядан шыққан және кірілі әдістемелік дәстүрінен бастау алады. Бұл – Словакия ғана емес, Еуропаның өзіндегі ең көне қалалық гербтердің бірі. Ол 1378 жылдан бері қаланың символы ретінде пайдаланылып келеді.
The coat of arms of Žilina is a golden double cross (so called cross of Lorraine) with roots and two golden stars on an olive green background. The double cross is of Byzantine origin and stems from Cyrillic methodic tradition. This is one of the oldest municipal coat of arms, not only in Slovakia, but in Europe. It has been used as the city's symbol since 1378.
Спорт
Футбол клубы МШК Жилина жоғары словак дивизионындағы Fortuna лигасында ойнайды және соңғы жылдары ең табысты командалардың бірі болып табылады, бес рет отандық титул жеңіп, 2001 мен 2010 жылдар аралығында үш рет күміс жүлдеге ие болды. Команданың түстері – сары және жасыл, бұл түстер қаланың туынан алынған. Үй матчтары қала орталығының шетінде, мұз хоккей стадионының жанында орналасқан Под Дубном стадионында өтеді. Олар 2010/11 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасында топтық кезеңге алғаш рет қатысты. Мұз хоккей клубы MsHK Жилина Словакия Экстралигасында ойнайды. Олар әзірге бір отандық титул жеңіп алды. 1990 жылы Жилинада дүниеге келген үш дүркін әлем чемпионы, World Tour командасы Бора Хансгрохе үшін кәсіби велосипедші Питер Саган, велосипед спортының ең перспективті жас дағдыларының бірі саналады және жиырма жасында көптеген беделді жеңістерге қол жеткізді. Ол 2012 жылдан 2016 жылға дейін "Тур де Франс" жарысының ұпайлық есебінде жеңіске жетті; осының нәтижесінде Саган бұл көрсеткіш бойынша алғашқы бес рет қатысқан жүргізушілердің ішінде бірінші болды. 2015 жылы ол UCI жол чемпионатында жеңіске жеткен алғашқы словак велосипедшісі атанды.
Football (soccer) club MŠK Žilina plays in the top Slovak division Fortuna liga and is one of the most successful teams in recent years, having won five domestic titles and been runners up three times between 2001 and 2010. The team's colors are the yellow and green, taken from the city's flag. Home games are played at the Stadium Pod Dubňom which is situated at the edge of city center in the neighborhood of the ice hockey stadium. They played in the 2010 11 UEFA Champions League in the group stage for the first time in their history. Ice hockey club MsHK Žilina plays in the Slovak Extraliga. They have won one domestic title so far. Slovak professional road bicycle racer for World Tour team Bora Hansgrohe, three time world champion Peter Sagan, was born in Žilina in 1990, and is considered one of cycling's most promising young talents, having earned many prestigious victories in his early twenties. He was the winner of the points classification in the Tour de France in 2012 through 2016; as a result, Sagan became the first rider to win the classification in his first five attempts. In 2015, he was also the first Slovak cyclist to win the UCI Road World Championships.
Білім
Қалада Желіна университеті орналасқан, онда жеті факультет пен 12 402 студент оқиды, оның ішінде 625 докторант бар. 18 мемлекеттік бастауыш мектеп, бір жеке бастауыш мектеп және үш шіркеу мектебі бар. Барлығында 7 484 оқушы білім алады. Сондай-ақ, 10 мамандандырылған орта мектепте 3 696 оқушы, ал 9 кәсіптік-техникалық училищенің құрамында 4 870 оқушы бар.
The city is home to the University of Žilina, which has seven faculties and 12,402 students, including 625 doctoral students. There are 18 public primary schools, one private primary school, and three church primary schools. Overall, they enroll 7,484 pupils. ten specialized high schools with 3,696 students, and nine vocational schools with 4,870 students.
Көлік
Қала маңызды халықаралық жолдар торабы болып табылады, ал Жилина теміржол станциясы – ірі теміржол торабы. Жолдар мен теміржолдар қаланы оңтүстікте Братислава және Приевидзамен, солтүстікте Чадцамен және шығыста Мартинмен байланыстырады. D1 және D3 тас жолдарының құрылысы және оларға қосылатын жолдар Жилина бағытында жалғасуда. Қалаға халықаралық Жилина әуежайы да қызмет көрсетеді, ол қала орталығынан шамалы алыс орналасқан. Қала ішіндегі қоғамдық көлікті DPMZ жүзеге асырады, ол автобустардан (1949 жылдан бері) және троллейбустардан (1994 жылдан бері) тұрады. Жилинада түнгі автобус қызметі 1970 жылы бір маршрут – 50 маршрутымен басталды, ол қаладағы жалғыз түнгі автобус ретінде 22:55-тен 04:22-ге дейін жұмыс істейді. 50 маршруты барлық маңызды тұрғын аудандарды айналып өтеді және негізгі теміржол станциясы – Železničná stanica-да тоқтайды.
The city is an important international road junction, and Žilina railway station is a major rail junction. Roads and railways connect the city with Bratislava and Prievidza in the south, Čadca in the north, and Martin in the east. The construction of the D1, and D3 motorways and their feeders continues towards Žilina. The city is also served by international Žilina Airport, which is about away from the city center. Public transport within the city is operated by DPMZ and consists of buses (since 1949) and trolleybuses (since 1994). Night bus services started in Žilina in 1970 with the introduction of one route, the 50, which continues to operate as the sole night bus in the city, operating from 22:55 to 04:22. Route 50 makes a circuitous route of all major residential areas, and includes a stop at Železničná stanica, the principal railway station.