Балобеду халықтарының Нақты Жаңбыр Патшайымы және мұрагерлік дау

Кіріспе

Балобеду халқының мұрагерлік патшайымы Моджаджи патшайымы, немесе Жаңбыр патшайымы – Оңтүстік Африканың Лимпопо провинциясындағы Балобеду халқының мұрагерлік патшайымы. Жаңбыр патшайымының ерекше күші бар, оның ішінде бұлттар мен жаңбырды басқару қабілеті бар деп саналады. Ол өзінің одақтастарына жаңбыр, ал жауларына құрғақшылық әкелген мистикалық және тарихи тұлға ретінде танымал. Ол билеуші емес, күшті жаңбыр шақырушы және дәстүрлі емші (нгака). 2024 жылдың наурыз айына қарай, атаққа екі талапкер дауласып жатыр:

Балобеду патшасы ретінде принц Лекукела Моджаджидің салтанатты түрде тағайындалуы Лимпоподағы Цзанееннен тыс, Моджаджисклуфтағы Кхетлакони патша сарайында өтті. Келесі Жаңбыр патшайымы болуға үміткер Масаланабо ханшайымды, оны тағайындаған Моджаджи патшалық кеңесінің тобы, енді оған арналған лауазымға отырып, Балобеду халқының қадірлі әйелі (кхадикхоло) болуына ниетті. Мұрагерлік мәселесі қазір Оңтүстік Африка соттарында қаралып жатыр.

Тарих

Балобедудың Жаңбыр ханышаларының пайда болуы мен тарихы туралы бірнеше әртүрлі әңгімелер бар. Бір әңгімеде 16 ғасырдағы Мономотапа (Оңтүстік-шығыс Зимбабве) есімді бір ескі басшыға оның ата-бабалары қызы Дзугундиниді жүкті ету арқылы оның жаңбыр жаудыру қабілетіне ие болатынын айтқан. Тағы бір оқиға сол басшының үйінде болған бір даулы жағдайды қамтиды, онда басшының ұлы Дзугундиниді жүкті еткен. Дзугундини кінәлі деп танылып, ауылдан қашуға мәжбүр болды. Дзугудини қазіргі Балобеду Корольдігі орналасқан Молотоци аңғарында қоныстанды. Ол адал ізбасарларымен бірге құрған ауылды Мокото, ер адам басшы басқарды, бірақ ауылдағы бейбітшілік пен үйлесімді әртүрлі отбасылар арасындағы бәсекелестік бұзды; сондықтан, жерді тыныштандыру үшін Мокото тайпаның аналық шежірелік дәстүрін қайта орнату үшін өз қызын жүкті етті. Тағы бір нұсқада Мокото аналық әулет құру үшін қызымен үйлену керектігін түсінде көрді. Жаңбыр ханышасы қызығушылық тудырды, ол және корольдік институты Оңтүстік Африка экономикасына үлес қосатын маңызды туристік орталыққа айналды. Жаңбыр ханышасына жыл сайынғы мемлекеттік қаржылай көмек ұсынылды. Бұл қаражат сонымен қатар Жаңбыр ханышасының бағында өсетін цикад ағаштарын сақтауға кеткен шығындарды өтеуге жәрдемдесетіні күтілді.

Макобо Моджаджи

Жаңбыр патшайымы Макобо Каролина Моджаджи VI (22 шілде 1978 – 12 маусым 2005) – Балобеду халқының Жаңбыр патшайымдары әулетінің алтыншы мүшесі. Макобо 2003 жылғы 16 сәуірде, 25 жасында, оның ізашары және әжесі Жаңбыр патшайымы Мокопе Моджаджи V қайтыс болғаннан кейін тәж киді. Бұл оны Балобеду тарихындағы ең жас патшайым етті. Макобо 2005 жылғы 10 маусымда белгісіз ауруға шалдығып, Лимпопо Меди клиникасына түсті және екі күннен кейін, 27 жасында қайтыс болды. Өлімнің ресми себебі созылмалы менингит деп жазылды. Оның ұлы, ханзада Лекукела Хекс (1997 ж.т.), және қызы Масаланабо Моджаджи VII (20 қаңтар 2005 ж.т.) оның орнын 2023 жылы, 18 жасқа толғанда басады.

Мұрагерлік

Жаңбыр патшайымының ресми жұбайларын Патшалық кеңес таңдайды, осылайша оның барлық балалары династиялық мәртебеге ие болады, соның нәтижесінде болашақ Жаңбыр патшайымдары пайда болуы мүмкін. Алайда, Жаңбыр патшайымдары осы серіктестермен ғана қарым-қатынаста болады деп күтілмейді. Бұрын Жаңбыр патшайымы тек жақын туыстарынан ғана бала көре алатын. Ерекшелігі, Балобеду тажы аналық желі бойынша мұраға өтеді: оның үлкен қызы әрқашан оның мұрагері болады, сондықтан Жаңбыр патшайымы атағы әдетте анадан қызға беріледі. Ол өлім жақындағанда у ішеді, осылайша оның қызы патша тағына тезірек отыруы мүмкін болады. Бірақ соңғы кезде христиан миссионерлерінің әсерімен көптеген дәстүрлер тасталып кетті. Оңтүстік Африка үкіметі 2016 жылы принцесса Масаланабоны болашақ Жаңбыр патшайымы деп мойындады және ол 18 жасқа толғанда, 2021 жылы куәлігін ресми түрде алуы күтілді, себебі кәмелетке толмағандарға дәстүрлі басшы болуға рұқсат жоқ. Макобоның інісі, принц Мпапатала, принцесса Масаланабоның регенті болып тағайындалды. Алайда, Мпапаталаның өзінің туған інісінен, Моджаджи патшалық әулетінен шыққан қызы бар. Мпапатала, әпкесі Масаналабоның қызы 18 жасқа толғанда патшалық таққа отырылатынын қатыстырып айтты. Бірақ 2021 жылдың мамыр айында Моджаджи патшалық кеңесі Масаналабоның үлкен ағасы, принц Лекукеланы Балобеду ұлтының патшасы етіп тағайындады, Жаңбыр патшайымдары дәстүрлі түрде қабылдаған рухани рәсімдерге Масаналабоның дайын еместігін атап өтті. Мпапатала 2006 жылы Балобеду тағына Лекукеланы мұрагер етіп тағайындаған Корольдік кеңестің шешімі бар екенін, ол қауіпсіздік мәселелеріне байланысты құпия сақталғанын мәлімдеді. Лекукела 2022 жылдың қазан айында Моджаджи патшалық кеңесімен патша болып тағайындалды, бірақ оның тағына отыруы әлі де соттың мақұлдауынан кейін күтілуде, себебі принцесса Масаланабоның заңгерлері Корольдік кеңестің шешімін, оны Дәстүрлі басшылық және басқару аясының заңына қайшы деп есептейді және Президент Сирил Рамапосаның Масаланабоны Жаңбыр патшайымы деп мойындауын елемегенін шағымдап сотқа жүгінді. 2021 жылдың мамыр айында Лекукеланың тағайындалуына қарсы онлайн петиция басталды, тіпті Корольдік кеңес шешімнің өзгертілмейтінін мәлімдеді. Сонымен қатар, патшалық әулеттің еркек тармағы Оңтүстік Африка президентіне 1800 жылға дейін билік еткен Балобеду патшалық үйінің еркек желісін қалпына келтіру туралы өтініш жасады. Бұл өтініштің қанағаттандырылмауы мүмкін, өйткені Жаңбыр патшайымының мұрасы ұлттық мәдени мұра ретінде танылған және оған қызығушылық туризмді едәуір дамытқан. Бұл еркек тармақ кейбір адамдар тарапынан Балобеду халқының патшалық әулетінде араздық тудыратын топ ретінде қарастырылады.

The Rain Queen's official mates are chosen by the Royal Council, so that all of her children will be of dynastic status, from which future Rain Queens may descend. However, the Rain Queens are not expected to remain in exclusive relations with these partners. In the past, the Rain Queen was allowed to have children only by her close relatives. Perhaps uniquely, the Balobedu crown descends according to matrilineal primogeniture: her eldest daughter is always her successor, so the title of Rain Queen is normally passed from mother to daughter. It is said that she ingests poison when she is near death so that her daughter will assume the crown more quickly. Lately, however, many traditions have been abandoned, influenced by Christian missionaries. The government of South Africa recognized Princess Masalanabo as the future Rain Queen in a 2016 memorandum and she was expected to officially receive her certificate in 2021, when she turned 18, as minors are not allowed to be traditional leaders. Makobo's brother Prince Mpapatla was designated regent for Princess Masalanabo. However, Mpapatla himself has a daughter by his cousin, a woman from the royal Modjadji line. Mpapatla, however, has insisted that his late sister's daughter, Princess Masalanabo, will be enthroned as the queen when she turns 18. However, in May 2021, the Modjadji Royal Council appointed Masalanabo's older brother, Prince Lekukela, as king of the Balobedu nation with the support of Prince Regent Mpapatla, citing Masalanabo's lack of preparation on divine processes traditionally assumed by Rain Queens, as she lives in Gauteng with the family of Mathole Motshekga, a former advisor to the Balobedu Royal Council. Mpapatla claims there is a 2006 Royal Council resolution appointing Lekukela as heir to the Balobedu throne, which was allegedly kept secret due to security concerns. Lekukela was installed as King elect by the Modjadji royal council in October 2022, although his coronation is still pending judicial approval after a court application was submitted by Princess Masalanabo's legal team in order to challenge the Royal Council's decision, which they claim to be illegal under the Traditional Leadership and Governance Framework Act and to ignore the recognition of Masalanabo as Rain Queen by President Cyril Ramaphosa. An online petition against Lekukela's appointment was launched in May 2021, even though the Royal Council has stated the decision is irreversible. A male branch of the extended royal clan has also petitioned the South African president to restore the male line of the Balobedu royal house, which reigned before 1800. This request is considered unlikely to be granted, since the Rain Queen heritage is recognised as a national cultural legacy and interest in it has stimulated significant tourist trade. This male branch is reportedly considered by some to be a faction that promotes division within the royal clan of the Balobedu people.

Танымал мәдениетте

Екінші Жаңбыр патшайымы Масаланабо Моджаджи, Х. Райдер Хаггардтың "Ол: Авантюра тарихы" романына шабыт көзі болған деседі. Marvel Comics кейіпкері Storm, Гибориан дәуіріндегі Жоғарғы сиқыршы Айшаның ұрпақтары арқылы Жаңбыр патшайымдарын тудыратын әулеттің ойдан шығарылған түлегі. Мұджаджи – сонымен қатар, Уаканда пантеонындағы Ориша құдайы, тіршілік көзінің иесі. Уакандада Storm-ды Хадари Яо ("Бұлттарда серуендеуші" ежелгі алкамит тілінде) деп атайды, ол табиғаттың тепе-теңдігін сақтайтын құдай.