Кіріспе

Сеанс түрі

Үстел бұру (сонымен қатар үстелге соққы беру, үстелді көтеру немесе үстелді қисайту деп те аталады) – қатысушылардың үстелдің айналасына отырып, қолдарын үстелге қойып, айналуын күтетін сеанс түрі. Үстел әруақтармен байланысу құралы ретінде пайдаланылған деп есептеледі; әліпби дыбысталып айтылып, үстел тиісті әріпке қарай қисайтылып, сөздер мен сөйлемдер құрастырылған. Бұл процесс Ouija тақтасына ұқсас. Ғалымдар мен күмәнданушылар үстел бұруды идеомоторлық эффектінің немесе саналы алдаудың нәтижесі деп санайды.

Тарих

Қазіргі спиритизм қозғалысы алғаш рет 1852–1853 жылдардың қысында Америкадан Еуропаға келген кезде, рухтармен кеңесудің ең танымал әдісі бірнеше адамның үстелдің айналасына отырып, қолдарын үстелге қойып, үстелдің қозғалуын күтуі болды. Егер тәжірибе сәтті болса, үстел айтарлықтай жылдамдықпен айналып, кейде ауаға көтеріліп, немесе басқа да қозғалыстар жасайтын. Англияда үстел бұру сәнге айналып, 1853 жылы бүкіл елде таралды. Джон Эллиотсон және оның ізбасарлары осы құбылысты мезмеризмге байланыстырды. Көпшілік рухтардың, жануарлар магнетизмінің, Оди күшінің, гальванизмнің, электр қуатының, тіпті жердің айналымының себебі болуы мүмкін деген түсінікке келді. Кейбір евангелистік дін қызметкерлері үстелдің қозғалысын тудыратын рухтардың шайтандық табиғатқа ие екенін айтты. Мишель Эжен Шевроль бұл сиқырлы қозғалыстың ерікті емес және санасыз бұлшықет реакцияларынан туындайтынын түсіндірді. Майкл Фарадей қарапайым құрылғы ойлап тапты, ол зерттеген қозғалыстардың бейсана бұлшықет әрекеттерінен туындайтынын нақты көрсетті. Құрылғы екі кішкентай тақтаны, олардың арасында шыны доңғалақтарды, және оларды резеңке таспалармен байланыстырып, жоғарғы тақтаның төменгі тақтаға шектеулі көлемде бүйірлік қысыммен жылғалуын қамтамасыз етті. Мұндай бүйірлік қозғалыс құрылғыға бекітілген тік шөп сабанымен бірден байқалатын болды. Осылайша тәжірибешілерге үстелді саусақтар қозғап жатыр екені түсіндірілгенде, құбылыс әдетте тоқтады. Фарадейдің жұмысын бір ғасырдан кейін клиникалық психолог Кеннет Батчелдор жалғастырды, ол тәжірибелік қатысушыларды толық қараңғыда бақылау үшін инфрақызыл бейнежазбаны қолдануды ұсынды.

Қалпына келтіру

Идеомоторлық әсерден басқа, саналы түрде арамдау арқылы дастарқанды қимылға келтіру деректері де анықталды. Кәсіби әдемістеушілер мен күмәнданушылар медиумдардың үстелдерді қимылға келтіру үшін қолданған көптеген әдістерін жария етті. Әдемістеуші Чунг Лиң Суо үстелге кіргізілген штырғы және медиум саусағындағы ойық бар сақинаны қолдану әдісін сипаттады. Штырғы ойыққа кіргеннен кейін үстелді көтеруге болатын. Тағы бір мысал – Эузапиа Палладино, ол үстелдерді көтеру үшін өкшесінен ұзартылған табандары бар арнайы жасалған аяқ киімдерді қолданды.