Кіріспе
Паразиттік құрттармен зарарлануға арналған дәрі-дәрмек
Мебендазол (MBZ), басқа атауларының ішінде Vermox брендімен де сатылады, – түрлі паразиттік құрттармен зарарлануды емдеу үшін қолданылатын дәрі. Мебендазол көбінесе жақсы көтеріледі. Бұл дәрі Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының қажетті дәрілер тізіміне енген. Мебендазол генериктік препарат ретінде қолжетімді.
Медициналық қолдану
Мебендазол – өте тиімді, кең спектрлі антигельминтикалық препарат, ол нематодтардың, соның ішінде дөңгелек құрт, ілмек құрт, камшы құрт, жіп құрт (құтырғыш құрт) және трихиноздың ішек түрінің емдеуіне көрсетілген, бұл препарат паразиттердің ас қорыту жолдарының сыртындағы тіндерге таралуына дейін қолданылады. Мебендазол қанға нашар сіңірілетіндіктен, асқазан-ішек жүйесінен тыс жердегі құрт инфекцияларын емдеу үшін басқа препараттар қолданылады. Жеңіл және орташа ауырлықтағы инфекциясы бар науқастарға мебендазол жеке қолданылады. Ол паразиттерді салыстырмалы түрде баяу өлтіреді, сондықтан өте ауыр инфекциясы бар науқастарда паразиттердің бір бөлігі ас қорыту жүйесінен шығып, апендицитке, өт жолдарының проблемаларына немесе ішек перфорациясына алып келуі мүмкін. Мұндай жағдайды болдырмау үшін, ауыр инфекциясы бар науқастарды мебендазолмен бірге немесе одан бұрын пиперазинмен емдеуге болады. Пиперазин паразиттерді парализге түсіріп, нәжіспен шығаруға көмектеседі. Сонымен қатар, ол систикалық эхинококкозды, яғни гидатид ауруын емдеу үшін де сирек қолданылады. Алайда, бұл ауруға қарсы тиімділігін дәлелдейтін деректер жеткіліксіз. Мебендазол және басқа бензимидазол антигельминтикалары нематодтардың дерлік барлық сатыларына – личинкаларға да, ересек құрттарға да қарсы әсер етеді, ал дөңгелек құрт және камшы құрт жағдайында жұмыртқаларды да өлтіреді. Паразиттердің парализі мен өлімі баяу жүреді, нәжіспен шығару бірнеше күнге созылуы мүмкін, және сирек жағдайларда агранулоцитоз қаупі бар.
Дәрілік өзара әсерлесулер
Карбамазепин мен фенитоин мебендазолдың қан сарысуындағы деңгейін төмендетеді. Циметидин мебендазолдың қан сарысуындағы деңгейін айтарлықтай көтермейді (осыған ұқсас альбендазол дәрісінен өзгеше), бұл оның жүйелік сіңуінің нашар болуымен байланысты. Мебендазолды метронидазолдың жоғары дозаларымен бірге қолданғанда Стивенс-Джонсон синдромы және одан да ауыр токсикалық эпидермалық некролиз дамуы мүмкін.
Механизм
Мебендазол β-тубулиннің колхицинмен байланысатын орнына байланысу арқылы микротубулалардың синтезін селективті түрде тежейді, соның салдарынан паразиттердің ішек жасушаларында тубулин димерлерінің полимерленуі тоқтатылады. Цитоплазмалық микротубулалардың бұзылуы глюкоза және басқа да қоректік заттардың сіңуіне кедерес келтіреді, осының нәтижесінде гельминттердің бірте-бірте қозғалмай қалуы және соңында өлуіне әкеледі. Митоздық шпінделдің ыдырауы Bcl 2-нің дефосфорилирленуі арқылы апоптозға алып келеді, бұл проапоптоздық белок Bax-тың димеризациялануына және бағдарламаланған жасуша өлімін бастауына жағдай жасайды.
Қолжетімділік
Мебендазол жалпы қолданылатын дәрі ретінде қолжетімді.
Экономика
Америка Құрама Штаттарында мебендазол кейде басқа елдердегі осы дәрінің бағасынан 200 есеге қымбатқа сатылады.
Зерттеу
Бірнеше зерттеулер мебендазолдың күшті ісікке қарсы қасиеттері бар екенін көрсетті. Мебендазол адренокортикальды карциноманың қатерлі жасушаларының өсуін, қозғалуын және метастаздануын ин витро және ин виво жағдайында айтарлықтай тежеді. Өкпе қатерлі ісігі жасушаларының желілерін мебендазолмен емдеу митоздық тоқтатуға, одан кейін каспаза белсенділігі және цитохром c босатылуымен сипатталатын апоптоздық жасушалық өлімге әкелді. Мебендазол адамның өкпе қатерлі ісігі жасушаларында дозаға және уақытқа байланысты апоптоздық жауапты және химиорезистентті меланома жасушаларында Bcl 2 инактивациясы арқылы апоптозды күшейтті. Мебендазолдың ісікке қарсы әсері клиникалық алдын ала зерттеулер мен жағдайлар бойынша есептерден алынған.