Кіріспе

Швед ханшайымы Екатерина (Katarina; 10 қараша 1584 – 13 желтоқсан 1638) – швед ханшайымы және Цвайбриккен графтығының палатин графинясы, оның екінші туысы Иоанн Казимир Цвайбриккеннің әйелі. Ол Швеция королевасы Кристинаның уақытша тәрбиешісі және Швеция королі Карл X-тің анасы ретінде танымал.

Ерте өмір

Екатерина Швеция королі Карл IX мен оның бірінші әйелі Марияның қызы еді. Оның мінезі "әкесінің күш-қуаты мен даналығы және анасының мейірімді қарапайымдылығының үйлесімді бірігісі" деп сипатталды. 1589 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін, оны неміс Евфрозина Хельдина фон Диффнау тәрбиеледі, ол туралы ол өмірінің кейінгі жылдарында көп мақтады. 1592 жылы әкесі Гольштейн-Готторптан Кристинаға қайта үйленді. Ол өгей анасымен жақсы қарым-қатынаста болды және жақын туыстарымен, әсіресе болашақ король Густав Адольфпен тығыз байланыста болды, ол оған қатты әуес екені белгілі. Алайда, кейінірек күйеуіне жазған хаттарында ол өгей анасымен әрқашан келіспегенін көрсетеді. Әкесі 1598 жылы регент болып, 1607 жылы король тағына отырды. 1611 жылы оның ағасы Густав Адольф король болды. Ағасы оны епті және ақылды деп санады, және ол бірнеше рет оның сенімді серігі және кеңесшісі болды. Екатерина өз заманындағы ханшайым үшін кеш үйленді. Ол үлкен мұрагер болғанымен, әкесінің өзінің немере інісі Сигизмундтан тақты тартып алғаннан кейін Швециядағы саяси жағдай оның халықаралық неке нарығындағы мәртебесін күмәнді етті. Оның ата-анасының некесі Германиядағы Габсбургтерге қарсы партиямен одақтастық болды, ол өз кезегінде Франция королі Генрих IV және француз гугеноттарымен байланыста болды, ал 1599–1600 жылдары оны француз гугеноттарының басшысы, протестант князі Генри, Дюке де Роханмен үйлендіру жоспарлары болды. Генрих 1603 жылы Маргарита де Бетюнге үйленді. 1613 жылғы Кнеред шартынан кейін оның мәртебесі нығайды. Ежелгі патшайымның інісі, Бремен архиепископы Иоанн Фредерик, Екатеринаның өгей анасы патшайым Кристинаның қолдауымен Екатерина мен оның туысы (Палатин графы) Цвайбрюккен Палатин Иоанн Казимирдің некелерін ұйымдастырды. Ол салыстырмалы түрде кедей болғанымен, Швеция үшін құнды байланыстарға ие болды, бірақ граф Аксель Оксенстерна бұл некеге қарсы болды. Неке 1615 жылдың 11 маусымында Стокгольмде өтті. Әкесі мен анасының өсиетімен, сондай-ақ швед ханшайымдарының қалыңдықтарына қатысты заң бойынша Екатерина Швециядағы ең бай мұрагерлердің бірі болды. Сол кездегі экономикалық жағдайдың қиындығына байланысты ол некеден кейінгі алғашқы жылдары өз мүдделерін қорғау үшін Швецияда қалды. 1618 жылдың қаңтарында ол Германияға аттанды. Мұнда жұбайлар Солтүстік Эльзастағы Клебург қамалын мекен етті. Келесі жылы Иоанн Казимир Клебургке жақын орналасқан Катариненбург сарайын салуға кірісті. 1620 жылы Отыз жылдық соғыс оларды Страсбургке қашуға мәжбүр етті.

Швецияға оралу

1622 жылы оның ағасы Швеция королі Густав Адольф оны отбасымен бірге Швецияға қайтаруды сұрады. Швецияда оның кіші інісінің қазасы, сондай-ақ швед тағына мұрагердің болмауы монархты оны Отыз жылдық соғыстан қауіпсіз жерге көшіруге жетеледі. Екатерина шақыруды қабылдап, 1622 жылдың маусым айында отбасымен бірге Швецияға келді. Ол келгеннен кейін, ұлы Чарльздың дүниеге келуі оның беделін бірден нығайтты. Швецияда оған және оның күйеуіне Стегеборг қамалы мен Эстергётландтағы графтық берілді, бұл олардың феоды және тұрақты мекені болды, сонымен қатар оның құдайына төленген ақы төлемі де еді: Екатерина Стегеборг гравинясы деп аталды. Екатерина мен Джон Казимир Стегеборгта жақсы қоныстанды, патшалық деңгейде өмір сүрді: олар алпыс ресми қызметкер мен сарай адамынан және ресми дастарханнан тұратын сарай ұстады. Екатерина активті түрде иеліктерді басқаруға қатысты және 1626 жылы Скенас патшалық иелігін жеке феоды ретінде алды. Екатерина ағасы Густав Адольфпен жақсы қарым-қатынаста болды, ол одан кеңес сұраған. Сапарлары барысында ол одан әйелі Мария Элеонораны жұбатуға және бақылауға көмектесуін жиі сұрады. Екатерина патша сарайындағы кейбір интригаларға тап болды, олардың мақсаты патша жұбының алдында оның абыройын түсіру болды, бірақ ол осы жоспарлардан құтыла алды. Ол Пфальц және Бранденбург үйлерімен жақсы қарым-қатынаста болды, олармен хат алмасып тұрды және олар оны ақылды және дұрыс шешімдер қабылдайтын адам деп есептеді. 1631 жылы Екатерина немере қызы, тақтың мұрагері ханшайым Кристинаның қамқорлығын алды, осы кезде королева Германиядағы Отыз жылдық соғысқа қатысқан короліне қосылуға рұқсат алды. Мария Элеонора 1632 жылы Густав Адольф қайтыс болғаннан кейін Швецияға оралғанға дейін Кристина оның қамқорлығында болды. Король Густав Адольф қайтыс болғаннан кейін, жұбайлар королева Кристинаның регенттік үкіметімен олардың орны және Стегеборгқа құқықтары үшін қақтығысқа түсті. 1633 жылы Джон Казимир патша кеңесімен келіспей, жұбайлар Стегеборгқа зейнетке шықты. Екатерина мемлекеттік істерге қатысуға қызығушылық танытпады. Алайда, 1636 жылы жесір Мария Элеонора жас монархқа қамқорлық жасауға жарамсыз деп танылды және оның қамқорлығынан айырылды, ал Екатерина жас королеваның тәрбиесіне жауапты ресми қамқоршы және асырап алушы ана болып тағайындалды. Тағайындау граф Аксель Оксенстернаның ұсынысы бойынша жасалды және ол тапсырманы тартыншақпен қабылдады деп хабарланды. Бұл тағайындау оның Мария Элеонорамен қарым-қатынасын қиратты. Кристина Екатеринаның қамқорлығындағы жылдарды бақытты деп сипаттайды. Екатерина ханшайым Швецияда патша үйінің мүшесі және монархтың асырап алушы анасы ретінде зор құрмет пен танымалдылыққа ие болды, бірақ бұл құрмет оның күйеуін қамтымады, оған сарайда ешқандай міндет немесе лауазым берілмеді. Джон Казимир өзінің корольдік ханшайымдық дәрежесін атап өтуге ұқыпты болды, бірақ оның дәрежесінің айырмашылығынан кейбір қорлықтарға ұшырады. Мысалы, 1633 жылы Парламент ашылғанда Екатерина Корольдік Кеңестің тілегі бойынша королева Кристинадан кейін шеруге қатысты, ал Джон Казимирге терезенің алдынан тұрып, рәсімді көруге немесе мүлдем қатыспауға мүмкіндік берілді. Екатерина Стокгольмдегі обадан патша сарайы қашқан Вестеросте қайтыс болды. Оның өлімінде Аксель Оксенстерна «осы асыл ханшайымның ерте қазасын» тағы бір рет көруден гөрі өз анасын екі рет жерлеуді жөн көретінін айтты. Оның өлімінен кейін патша кеңесі королеваның орнына екі асырап алушы ананы тағайындады: графша Эбба Лейжонхуфвуд және Кристина Натт оч Даг. Стокгольмдегі Катарина шіркеуі оның құрметіне аталған.