Кіріспе

Кенгуру тышқандары тұқымдасына (Dipodomyinae) жататын кеміргіштердің бір туысы – кенгуру тышқандары, кенгуру егесіктер және қапшықты егесіктер.

Кенгуру тышқаны – АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы шөлдерде, негізінен Невада штатында кездесетін секіруші тышқанның (Microdipodops туысы) екі түрінің бірі. "Кенгуру тышқаны" атауы оның ерекше секіру қабілетімен, сондай-ақ екі аяқпен қозғалу әдетімен байланысты. Оның екі түрі бар:
Қараңғы кенгуру тышқаны – Microdipodops megacephalus
Ақшыл кенгуру тышқаны – Microdipodops pallidus

Кенгуру тышқандарының екі түрі де құмды шөлдік экожүйелерде тіршілік етеді және өздерінің туған жерлеріндегі бұталар арасында тұқымдар мен өсімдіктерді іздейді. Қараңғы кенгуру тышқаны кейде жәндіктермен және өліктермен қоректенеді. Тышқан суды сирек ішеді, оның орнына жеген тағамынан метаболизм арқылы алады. Кенгуру тышқандары тамақ жинап, 1-ден 2,5 метрге дейін қазылған иінде үлкен қоймалар жасайды. Иін, кіреберісін күндізгі уақытта тышқан жабатын, 2-ден 7-ге дейін жас ұрпақтарды өсіру үшін де пайдаланылады. Ақшыл кенгуру тышқаны тек ұсақ құмға иін жасайды, ал қараңғы кенгуру тышқаны ұсақ, қиыршықты топырақтарды артық көреді, бірақ құмға немесе құмды топыраққа да иін жасай алады. Кенгуру тышқандары түнгі жануарлар, күн батқаннан кейінгі екі сағатта ең белсенді болады. Суық ауа райында қыстайды деп есептеледі. Митохондриялық деректер көрсеткендей, кладтар шамамен генетикалық тепе-теңдікте және уақыт өте келе ешқандай үлкен қиындықтарға тап болмаған, бірақ Ұлы Аймақ шөліндегі тіршілік ортасына қауіп төнгендіктен, кішірек және осал Microdipodops популяцияларының тағдырына қатысты алаңдаушылық әлі де бар. Кенгуру тышқандары кенгуру егесіктермен жақын туыс, олардың екеуі де Dipodomyinae кіші туысына жатады.

Айырмалы белгілері

Ақ және қара кенгуру тышқандарының арасындағы айырмашылық – олардың жүнінің түсі, бұл олардың аттарында көрсетілген. Қара кенгуру тышқанның жүні қара қоңыр және қара түсті болса, ақ кенгуру тышқанның жүні ақшыл қоңыр түсті болады. Микродиподопстың ақ және қара түрлерінің екеуі де бірдей ерекшеліктерге ие: кең көздер, ұзын және жібектей жұмсақ жүн, қысқа алдыңғы аяқтар, ұзын артқы аяқтар және ұзын, жіңішке құйрық, соңында тепе-теңдік сақтауға арналған жұн болады. Орташа құйрықтың ұзындығы 84 мм (68 мм-ден 103 мм-ге дейінгі диапазонды қамтиды). Олардың артқы аяқтары пропорционалды түрде үлкен, бүйірлері мен табандарының астыңғы жағындағы қатайған қылдар құмды шөлде жылжуға көмектеседі. Ересек кенгуру тышқанының орташа салмағы 13,5 г (10 г-дан 17 г-ға дейінгі диапазонды қамтиды), ал орташа жалпы ұзындығы 158,5 мм (140 мм-ден 177 мм-ге дейінгі диапазонды қамтиды), ал орташа артқы аяғының ұзындығы 25 мм. Бас сүйектерінің жоғары жағында кеңейтілген, өте үлкен естілу қабықшалары мен ірі құлақ құрылымының болуына байланысты, кенгуру тышқандарының бас сүйектері олардың денесіне қарағанда салыстырмалы түрде үлкен болады, бұл олардың жыртқыштарды анықтауға көмектесетін керемет есту қабілетіне ықпал етеді.

Диета

Қара және ақшыл кенгуру тышқандары шөппен қоректенетін, негізінен дәнді жейтін жануарлар. Олардың тағамы тұқымдар, астық және жаңғақтардан, ал жазда жәндіктерден де құралады. Кенгуру тышқандары тістерінің алғы жағымен тұқымдарды қабығынан айырып, содан кейін оларды терісімен қапталған екі жақ қалтасына салып, иінге апарып, жер қазған үйлеріне жеткізеді. Кенгуру тышқандары сияқты кейбір гетеромидтердің ерекше қасиеті – олар су ішпей көп уақыт бойы, тіпті өмір бойы да өмір сүре алады. Бұл олардың тиімді бүйректерге және тағамнан жеткілікті мөлшерде су алу қабілетіне байланысты, және шөлді аймақтарда тірі қалу үшін маңызды. Олар тағамнан алған майын құйрықтарында жинақтайды.