Кіріспе

Мароккодағы испандық отаршылдық армиясы (фр. The Army of Africa, الجيش الإسباني في أفريقيا), сондай-ақ Марокко армиясы корпусы (lang es') деп белгілі, 1912 жылдан бастап Мароккодағы испан протекторатын 1956 жылы Марокко тәуелсіздік алғанға дейін күзеткен испан армиясының далалық әскері болды. 20-ғасырдың басында Испания империясының Африкадағы отарлық иеліктері Марокко, Испан Сахарасы, Ифни, Кейп-Жюби және Испан Гвинеясын құрады.

Испанияның Мароккосы

Испанияның Мароккосы – Испанияның құрлыққа ең жақын колониялық аймағы және басқаруға ең қиын болған жері. 1921 жылы испан және француз отаршылдығына қарсы Мароккодағы ірі көтеріліс, испан армиясының Аннуал шайқасында талқандалуымен басталды. Риф тайпаларын бірнеше жылдық соғыстан кейін, бірлескен франко-испан күштері ғана қиындықпен бағындыра алды.

Бастапқы және шығу тегі

Испания XV ғасырдан бастап Мелилья және Сеута екі марокколық жағалау анклавында гарнизон сақтап келді (Сеута 1415 жылдан бері португалдық болғанына қарамастан, Португалия 1640 жылы тәуелсіздігін қайтарып алғаннан кейін Испания империясын қолдаған жалғыз португалдық аймаққа айналды – бұл 1580-1640 жылдардағы Иберия одағының нәтижесі болды). Әр түрлі уақытта олар теңізшілерден, тәртіптік роталардан, теңіз жаяу әскерінен, еркін роталардан және метрополиялық бөлімшелерден құралды. Испанияның Африка армиясы 1893 жылы Regimiento de África N° 1 (1-ші Африка жаяу әскер полкі) құрылғаннан бастап тұрақты мекеме ретінде қалыптасқан деп айтуға болады.

Марокко әскерлерін жалдау

1909–1910 жылдардағы Мелилья науқанынан кейін Испания өзінің бекінген жағалау аймақтарынан ішкі жерлерге қарай кеңейтіле бастады, сондай-ақ Марокко азаматтарынан құралған Policia Indigena (Жергілікті полиция) жасағы құрылды. Осы жергілікті жасақ 1911 жылы испан офицерлерімен бірге марокколық жаяу және атты әскер бөлімдерін құруға негіз болды.

Ифнидің шабуылшылары

Африкадағы испан армиясының құрамында еуропалық офицерлер басқаратын, жергілікті жеңіл жаяу әскерлерінен құралған бөлім болды, ол Тирадорес де Ифни деп аталды. 1934 жылдан 1969 жылға дейін болған бұл корпус, француз армиясының Солтүстік Африкалық тирайлерлерінің үлгісімен құрылған.

Испандық легион

Испания легионы 1920 жылғы 28 қаңтарда король Альфонсо XIII-нің патшалық жарлығымен шетелдіктер полкі ретінде құрылды. "Эль Терсио" француз шетелдік легионының үлгісімен жасалған. Оның мақсаты – Солтүстік Африкадағы Испанияның отарлық науқандарында тиімсіз болып шыққан шақыру арқылы жиналған әскер бөлімдерінің орнына, кәсіби әскерлер корпусын ұйымдастыру болды. Полктің алғашқы құрамы штаб және үш батальоннан – "Бандера" ("тулар") деп аталатын бөлімдерден тұрды, бұл 16 ғасырға тән ежелгі термин.

1920-1936 жылдар

1920-ші жылдардағы Риф соғысына қарай Африка армиясы негізінен испан легионы мен Регулярдан; сонымен қатар казадорес (испан жаяу әскері), артиллерия, инженерлер және қолдау бөлімшелерінен құралды. Барлығы 30 000 сарбаздан тұратын бұл бөлім 1920-30 жылдары 100 000 адамнан тұратын испан армиясының ең кәсіби және тиімді күрес күштері болды. 1934 жылдан бастап Ифни анклавында (Ифни тирадоресі) жалдаған жергілікті жаяу әскерлер де Африка армиясының құрамына кірді. Жергілікті тұрғындардан жалданып алынған жандармерия, Мехалас де ла Мехалла Джалифиана, шамамен 5000 адамнан тұратын және Африканың француз армиясына қосылған Марокконың Гомиерлері үлгісінде құрылған, 1923 жылы құрылды және Африка армиясының тұрақты бөлімшелеріне қолдау көрсетті. Риф соғысы аяқталғаннан кейін испан Мароккосының гарнизоны жоғарыда аталған бөлімшелерге дейін қысқартылды; сондай-ақ жеті жаяу әскер батальоны, алты атты әскер эскадрильясы және материктік Испаниядан алты артиллерия батареясы Африка қызметіне ротациялық тәртіппен тағайындалды. Испан легионы мен Марокконың отаршылдық күштері 1934 жылы Астурия шахтерлерінің ереуілін басуға қатысты. Үкімет тәжірибесіз материктік әскерлердің орнына оларды жөнелтті, себебі әскери қызметшілердің қаза болуының қоғамдық пікірге кері әсерін қорқады, сонымен қатар көтеріліске қатысқан офицерлердің арасында үлкен алаңдаушылық тудырды. 1936 жылдың 29 шілдесі мен 5 тамызы аралығында Африка армиясының 1500 мүшесі нацистік Германия ұсынған Junkers Ju 52 көлік ұшақтарымен батыл әуе көпірі арқылы Испанияға жеткізілді. Италия Корольдігінің фашистік режимі 5 тамызда Мароккодан 3000 сарбаз бен жабдықтар тасымалдайтын сауда кемелерін әуеден қорғау үшін Savoia Marchetti SM.81 бомбалаушыларын ұсынды. Содан кейін күнделікті рейстер Севильяда 8000-ге жуық марокколықтар мен легионерлер, сондай-ақ қолдау артиллериясы жиналғанға дейін жалғасты. Испанияға қонғаннан кейін Африка армиясы екі колоннаға бөлінді, біреуін генерал Хуан Ягуэ, екіншісін полковник Хосе Энрике Варела басқарды. Ягуэ әскері солтүстікке қарай жылдам ілгеріледі, одан кейін Мадрид пен Толедоға қарай солтүстік-шығысқа бұрылды. Варела әскері Андалусияға кірді және Севилья, Гранада және Кордова сияқты маңызды қалаларды бақылауға алды. Африка армиясының ілгерілеуінің нәтижесінде 1936 жылдың қыркүйек айының соңына қарай Испанияның батыс бөлігінің көп бөлігі Франконың ұлтшылдарының қолына өтті. 1937 жылдың басында Африка армиясының саны 60 000 адамға дейін артты. Легион мен Регулярлар соғыстың қалған бөлігінде ұлтшылдардың операцияларын жетекшілік етті және Франконың жеңісінде маңызды рөл атқарды.

1940-1956 жылдар

Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Африка армиясы бейбіт кезеңдегі штаттық құрамына дейін азайтылды. Бірақ Франко билігінде ол Испанияда монархия мен республика кезіндегіден гөрі жоғары мәртебеге ие болды. 1940 жылдары Ифни атқыштарының бөлімдері Канар аралдарында гарнизонға орналасты, ал атты Гвардия Мора ("Мавр гвардиясы") Мадридте салтанатты рәсімдерге қатысты. 1944 жылдың қазан айында Легион мен Регуляр әскерлері Франциядан келген испан макилерінің Валь-д'Аран аймағына басып кіруіне қарсы тұру үшін жіберілді.

Марокконың тәуелсіздігінен кейінгі кезең

1956 жылы Марокко тәуелсіздік алғаннан кейін, жергілікті жұмылдырылған Регулярлардың көп бөлігі жаңа Марокко Корольдік Армиясына өтті. Мелилья және Сеута қалалары, сондай-ақ кішігірім plaza de soberanía да испандық болып қалды және олар әлі күнге дейін Легион мен Регулярлар бөлімшелерімен гарнизондық қызметте. Ифни 1969 жылдың маусымына дейін испандық басқаруда болды. Дегенмен, 1956 жылы аумақта болған кең ауқымды тәртіпсіздіктер мен 1957-1958 жылдардағы Ифни соғысы Тирадоре де Ифнидің жергілікті сапындағы әскерлердің көптеп дезертирлеуіне әкелді. Сәйкесінше, осы күш құрамындағы төрт табор "еуропалықтандыру" процесінен өтті, онда олардың көп бөлігі Испаниядан тартылды.

Сыртқы көздер

Бивор, Антоний. Испания азамат соғысы. Нью-Йорк: Penguin Books, 2001.