Чин мемлекеттік қайраткері Чжан Чжидун: Өмірбаяны мен реформалары
Zhang Zhidong
Жан Чжидун (1837-1909) – Қытай саяхатшысы, реформатор. Цинь әулетінің соңғы жылдары әскери модернизацияны жақтады, саяси реформалар жасады. Мавзолейі қиратылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайлық саяси қайраткер және реформатор (1837–1909)
интернет кәсіпкері
Chinese official and reformer (1837–1909)
the internet entrepreneur
Чжан Жидун (2 қыркүйек 1837 – 4 қазан 1909) – Қытайдың Цин әулетінің соңғы кезеңінде өмір сүрген саясаткер. Чжан Жидун, Цзэн Гуофан, Ли Хунчжан және Цзо Цзунтаңмен бірге, Цин әулетінің соңғы төрт ең танымал лауазымды тұлғасының бірі болды. Қытай әскерлерін бақыланатын реформалар мен жаңғыртуды қолдағаны үшін белгілі, ол Шанси провинциясының губернаторы және Хугуан, Лянгуан және Лянцзянның вице-королі, сондай-ақ Ұлы Кеңестің мүшесі қызметін атқарды. 1905 жылы Императорлық емтихан жүйесін жоюға белсенді қатысты. Мәдени революция кезінде 1966 жылы Қызыл гвардияшылар оның қабірін қиратты. Оның қалдықтары 2007 жылы қайта табылып, қайта жерленді.
Zhang Zhidong (2 September 18374 October 1909) was a Chinese politician who lived during the late Qing dynasty. Along with Zeng Guofan, Li Hongzhang and Zuo Zongtang, Zhang Zhidong was one of the four most famous officials of the late Qing dynasty. Known for advocating controlled reform and modernization of Chinese troops, he served as the governor of Shanxi Province and viceroy of Huguang, Liangguang and Liangjiang, and also as a member of the Grand Council. He took a leading role in the abolition of the Imperial examination system in 1905. The Red Guards destroyed his tomb in 1966 during the Cultural Revolution. His remains were rediscovered in 2007 and reburied.
Басқа атаулары
Жан Жидун басқа да есімдермен белгілі болды. Эски Уэйд-Джайлс жазуында Чан Чжихтун деп жазылған. Оның әдепті есімі Сяода немесе Сянтао болса, псевдонимдері Сянъян, Хугун, Уцзин Цзюйши және Баобин болды. Цинь үкіметі оған өлімнен кейін Вэньсян есімін берді.
Zhang Zhidong was also known by other names. An older Wade–Giles form was Chang Chih tung. His courtesy name was Xiaoda or Xiangtao His pseudonyms were Xiangyan , Hugong , Wujing Jushi and Baobing The posthumous name given to him by the Qing government was Wenxiang .
Ерте өмір
Чжан Гуйчжоу провинциясының Синьи префектурасында (興義府) дүниеге келген, бірақ оның әулеттік тамырлары Чжили провинциясының Тяньцзинь қаласындағы Нанпи қаласында болды. Ол Чжан Живанның туысы еді. 1852 жылы Шуньтиан префектурасында (қазіргі Бейжің) провинциялық деңгейдегі императорлық емтиханға қатысып, жюрендер класында жэйюань (解元) атағын алып, бірінші орынға ие болды. 1863 жылы сарай деңгейіндегі емтиханға қатысып, джинси класының үшінші орынындағы танхуа (探花) атанды. Содан кейін ол Ханлин академиясына биансиу (編修; редактор) ретінде қабылданды, кейін джаоси (教習), шиду (侍讀) және шицзян (侍講) сияқты басқа да лауазымдарды иеленді. 1882 жылы Шанси провинциясының xunfu (облыстық губернаторы) болып тағайындалды. 1889 жылдың тамыз айында Императрица Цыси оны Хугуанның вице-короліне көтерді. 1862–1877 жылдардағы дунган көтерілісі кезінде Ресей империясы Шыңжаңдағы Или аймағын басып алды. Цин императорлық әскерлері дунган көтерілісін сәтті басып жанғаннан кейін, орыстардың Илиден кетуін талап етті, бұл Или дағдарысына әкелді. Орыстармен параға батқан, Цин үкіметінің рұқсатынсыз, білімі жетпейтін келіссөзші Чоньху Ресейге экстерриториялық құқықтар, консулдықтар, сауданы бақылау және өтемақы төлеу туралы келісімге қол қойғаннан кейін, қытай ғалымдары арасында үлкен наразылық туды, олардың кейбіреулері Чоньхудың өлімін жазалауды талап етті. Чжан Чоньхудың өлім жазасына кесілуін талап етіп, Цин үкіметін Ресейге қарсы тұрып, келісімді жарамсыз деп жариялауға шақырды. Ол: «Орыстар талаптарын қоюда өте ашкөз және қатыгез, ал Чоньху оларды қабылдауда өте ақымақ және абсурдты болған. Егер біз келісімді өзгертуді талап етсек, мәселе туындамауы мүмкін; әйтпесе, мемлекет деп аталуға лайық емеспіз», – деді. Қытай ғалымдары Цин үкіметінен орыстарға қарсы қарулы күштерін жұмылдыруды талап етті. Цин үкіметі Сиан армиясының офицерлеріне маңызды лауазымдарды берді, ал британдық әскери офицер Чарльз Джордж Гордон қытайлықтарға кеңес берді.
Zhang was born in Xingyi Prefecture (興義府), Guizhou Province, but his ancestral roots were in Nanpi, Tianjin, Zhili Province. He was the cousin of Zhang Zhiwan. In 1852, he sat for the provincial level imperial examination in Shuntian Prefecture (present day Beijing) and achieved the top position as jieyuan (解元) in the juren class. In 1863, he sat for the palace level examination and emerged as tanhua (探花), the third highest ranked candidate of the jinshi class. He was then admitted to the Hanlin Academy as a bianxiu (編修; editor) before taking up other positions, including jiaoxi (教習), shidu (侍讀) and shijiang (侍講). In 1882, he was transferred as the xunfu (provincial governor) of Shanxi Province. Empress Dowager Cixi promoted him to Viceroy of Huguang in August 1889. During the Dungan Revolt of 1862–1877, the Russian Empire occupied the Ili region in Xinjiang. After Qing imperial forces successfully crushed the Dungan Revolt, they demanded that the Russians withdraw from Ili, which led to the Ili Crisis. After the incompetent negotiator Chonghou, who was bribed by the Russians, without permission from the Qing government, signed a treaty granting Russia extraterritorial rights, consulates, control over trade, and an indemnity, a massive uproar by the Chinese literati ensued, some of them calling for Chonghou's death. Zhang demanded for Chonghou's execution and urged the Qing government to stand up to Russia and declare the treaty invalid. He said, "The Russians must be considered extremely covetous and truculent in making the demands and Chonghou extremely stupid and absurd in accepting them If we insist on changing the treaty, there may not be trouble; if we do not, we are unworthy to be called a state." The Chinese literati demanded the Qing government mobilize their armed forces against the Russians. The Qing government allocated important posts to officers from the Xiang Army, while British military officer Charles George Gordon advised the Chinese.
Бірінші қытай-жапон соғысы
Жан бірінші қытай-жапон соғысына қатысты, бірақ тікелей майдан шебінде емес. Бастапқыда ол Тяньцзинь маңындағы еуропалық күштерден жапондықтарға қарсы күреске көмек беруді жақтады. 1894 жылдың қазан айында Чжили вице-королі Ли Хунцзяңға телеграмма жіберіп, теңіздік жабдық сатып алу және шетелдік банктерден қарыз алуды ұсынды. Ол мұнымен қатар қару-жарақ сатып алуды, еуропалық державалармен одақ құруды және әскерлерге "сыйлық пен жазаны нақты бөлуді" қолдады, япондар қазан айының соңында Ялу өзенінен Қытайға өтіп, солтүстік-шығыс провинцияларына қауіп келтірген кезде. 1895 жылдың басында жапондықтар Шандоңға шабуыл жасады, сол кезде Чжан губернатор Ли Бинхенге шұғыл хабар жіберіп, азаматтық жұмысқа жылдам шақыруды, мықты бекіністер салуды және жапондықтардың одан әрі ілгерілеуіне жол бермеу үшін жер миналарын пайдалануды ұсынды. Ол сонымен қатар науқанға көмектесу үшін қару-жарақ пен оқ-дәрілерді де жіберді.
Zhang became involved in the First Sino Japanese War, although not on the frontline. He initially advocated foreign aid from European forces near Tianjin in fighting the Japanese. In October 1894, he telegraphed Li Hongzhang, the Viceroy of Zhili, proposing the purchase of naval equipment, and loans from foreign banks. He further advocated this, and in addition the purchase of arms, alliance with European powers, and the "clear division of rewards and punishments" for troops, once the Japanese crossed the Yalu River into China in late October, threatening the northeastern provinces. In early 1895, the Japanese had begun an assault on Shandong, and Zhang telegraphed the governor Li Bingheng in an emergency that suggested fast civil recruitments, the building of strong forts, and the use of landmines, to prevent further Japanese advance. He had also sent arms and munitions to aid the campaign.
Тайвань
Жаң 1895 жылғы Шимоносеки шарты бойынша Тайваньды жапондарға беру мәселесінде қатаң пікірде болды, бұл шарт Бірінші Қытай-Жапон соғысын аяқтады. 1895 жылдың ақпан айының соңында ол Цин үкіметіне өз ұстанымын нақты жеткізді және Тайваньды жоғалтудың алдын қалай алуға болатыны туралы идеялар ұсынды. Ол британдықтардан ірі көлемде қарыз алуды ұсынды, олар өз кезегінде Тайваньды жапондардан қорғау үшін әскер-теңіз күштерін жіберуге келісер еді. Бұдан өзге, ол британдықтарға Тайваньда 10-20 жылға кен өндіру құқығын беруді ұсынды. 1895 жылдың мамыр айында Цин үкіметі барлық әскери және азаматтық қызметкерлерге Тайваньдан кетуге бұйрық берді. Жаң Тайваньдағы қалған Цин әскерлеріне көмек көрсетуден бас тартты, әсіресе Килунг түскеннен кейін және Тайбэй Тайваньдағы Циннің соңғы бекінісі болған кезде. 1895 жылдың 19 қазанында Лю Ёнфу басқаратын Тайваньдағы Цин әскерлерінің соңғысы Сяменге көшті.
Zhang held on a strong opinion on the issue of ceding Taiwan to the Japanese, per the 1895 Treaty of Shimonoseki that ended the First Sino Japanese War. In late February 1895, he made his stance clear to the Qing government, and even offered ideas on how to prevent the loss of Taiwan. He suggested that they take huge loans from the British, who would in turn send their navy to defend Taiwan from the Japanese. In addition, he proposed giving mining rights to the British on Taiwan for about 10 to 20 years. In May 1895, the Qing government ordered all civil and military officials to evacuate Taiwan. Zhang also refused to provide aid to the remaining Qing forces in Taiwan, especially after the fall of Keelung and with Taipei as the sole remaining Qing stronghold in Taiwan. On 19 October 1895, the last of the Qing forces in Taiwan, led by Liu Yongfu, withdrew to Xiamen.
Қытайдың әскери күшін жаңғырту
1885 жылы Қытай-Франция соғысында Қытай жеңілгеннен кейін, Чжан соғыстағы оқиғалар туралы ой жүгіртті және таққа арналған меморандумда Батыс күштеріне тең келетін заманауи әскер құруға деген ниетін білдірді. Чжанның ойларынан кейін дәстүрлі қытай әскерлерінің кемшіліктері анықталды, олардың Батыс әскерлерімен салыстырғанда оттық күші, жылдамдығы және жеке жауынгерлік қабілеттері нашар болды. Гуандун әскери академиясын, Гуандун әскери-теңіз академиясын және Гуандун Жеңіс армиясын (廣勝軍) құрғанда, Чжан қабылдау стандарттарын жоғары қойды және қытай әскерлерінің кемшіліктерін жою үшін неміс офицерлерін инструкторлар ретінде тартты. 1896 жылы Чжан Хубэй әскери академиясын (湖北學堂) құрды, онда Гуандун академиясының инструкторларын жұмысқа алды. Штаттың көп бөлігі қытайлықтардан тұрды. Ол сондай-ақ бірнеше неміс офицерлерін инструкторлар ретінде шақырды. 1894 жылы Нанкинде губернатор болып қызмет еткенде, Чжан 12 офицер мен 24 старшинадан тұратын неміс оқу полкін жергілікті гарнизонды заманауи әскери күшке оқыту үшін шақырды. 1896 жылы императорлық бұйрық бойынша Чжан Хугаңның вице-королі болып тағайындалып, Вучаңға көшті. Чжан Нанкиндегі тәжірибесіне сүйене отырып, Хугаңдағы өзінің бағынышты әскерлерін жаңғыртты. Ол сондай-ақ Ханкоудан Бейжіңге дейінгі темір жол құрылысын ұсынды және оның басшылығына тағайындалды. Аталған темір жол 1906 жылға дейін аяқталмады. Қытайдың индустриализациясын қолдау мақсатында, ол монета айналымын, былғары өңдеу, плитка және жібек фабрикаларын, сондай-ақ қағаз, мақта және жүн өндіріс орындарын құрды. Вучаңда Чжан саперлер, инженерлер, атты әскер, полиция, артиллерия және жаяу әскердің заманауи бөлімшелерін тиімді оқытып, жарақтандырды. Оның бағыныштылығындағы 60 000 сарбаздың 20 000-ы тікелей шетелдік офицерлермен оқытылды, ал болашақ сарбаздарды даярлау үшін Вучаңда әскери академия ашылды. Чжан әскерлерді неміс Mauser мылтықтарымен және басқа да заманауи жабдықтармен қаруландырды. Сыртқы бақылаушылар олардың оқуын аяқтағаннан кейін Вучаң гарнизонындағы әскерлердің қазіргі Еуропа әскерлерімен тең деңгейде екенін хабарлады. Боксерлер көтерілісі кезінде Чжан, сондай-ақ үлкен жаңғыртылған әскерлерге қолбасшылық еткен басқа да аймақтық губернаторлар, Сегіз ел альянсына қарсы соғыс жариялау туралы орталық үкіметтің шешіміне қатысудан бас тартты. Чжан келіссөздер кезінде шетелдіктерге орталық үкіметке көмектесу үшін ештеңе жасамаса екенін уәде берді. Ол бұл туралы Эверард Фрейзерге айтты. Бұл топ "Оңтүстік-Шығыс Қытайдың өзара қорғанысы" деп аталды. Кейін Чжанның әскерлері саясатқа араласты. 1911 жылы Вучаң гарнизоны Вучаң көтерілісін бастады, ол жергілікті үкіметке қарсы жасалған төңкеріс болды және бүкіл елде Синхай революциясын тудырды. Синхай революциясы Цинь әулетінің құлауына және оның Қытай Республикасымен ауыстырылуына әкелді.
After China's defeat in the Sino French War in 1885, Zhang was said to reflect on the events of the war and expressed his desire to establish a modern military to match up to that of the Western forces in a memorial to the throne. Upon Zhang's reflection, the weaknesses of traditional Chinese troops were identified in comparison with the Western troops, which had better firepower, mobility, and individual combat capability. When Zhang created the Guangdong Military Academy, also known as Guangdong Naval and Military Officers Academy, and the Guangdong Victorious Army (廣勝軍), he set physical admission standards high and hired German officers as instructors to address the weaknesses of the Chinese troops. Zhang also established the Hubei Military Academy (湖北學堂) in 1896, where he employed instructors from the Guangdong Academy. The majority of the staff were Chinese. He also hired some German officers as instructors. While serving as the governor of Nanjing in 1894, Zhang invited a German training regiment of 12 officers and 24 warrant officers to train the local garrison into a modern military force. In 1896, acting under an imperial decree, Zhang moved to Wuchang to serve as the Viceroy of Huguang, an area comprising Hubei and Hunan provinces. Zhang drew on his experience in Nanjing to modernize the military forces under his command in Huguang. He additionally proposed construction of a railway from Hankou to near Beijing, of which he was appointed in charge of. The railway was not completed until 1906. Further advocating for the industrialization of China, he founded a mint, tanneries, tile and silk factories, as well as paper, cotton, and woolen mills, among other industries. In Wuchang, Zhang effectively trained and equipped modern units of sappers, engineers, cavalry, police, artillery and infantry. Of the 60,000 men under his command, 20,000 men were directly trained by foreign officers, and a military academy was established in Wuchang in order to train future generations of soldiers. Zhang armed the troops with German Mauser rifles and other modern equipment. Foreign observers reported that, when their training was complete, the troops stationed in the Wuchang garrison were the equal of contemporary European forces. During the Boxer Rebellion, Zhang, along with some other regional governors who commanded substantial modernized armies, refused to participate in the central government's declaration of war against the Eight Nation Alliance. Zhang assured the foreigners during negotiations that he would do nothing to help the central government. He told this to Everard Fraser. This clique was known as The Mutual Protection of Southeast China. Zhang's troops later became involved in politics. In 1911, the Wuchang garrison led the Wuchang Uprising, a coup against the local government that catalyzed the nationwide Xinhai Revolution. The Xinhai Revolution led to the collapse of the Qing dynasty and its replacement by the Republic of China.
Реформаға қатысу
Цзин әулетінің соңғы кезеңінде Чжан Жидунның реформашыл фракциясы өте ықпалды болды. Алты шейіттен бірі Ян Руй, 1898 жылғы Жүз күндік реформа кезінде Чжанның нұсқауларын орындаған Пекиндегі саяси хабаршысы болды. Чэн Баочжэнь – Чжанның академиялық көзқарастарын бөліскен тағы бір бағыныштысы, ол Чжанмен бірге сотқа реформа ұсынысын жасады. Чжан реформалардың барысын жақсы білді, себебі оның басқа аймақтардан уақытша сенімді адамдары мен хабаршылары болды. 1898 жылдың үшінші айында Чжан өзінің «Оқуға шақыру» (勸學篇) атты еңбегін жариялады, онда білім беру реформасының мәселелері көтерілді. Ол салыстырмалы түрде консервативті реформа әдісін ұсынды, оны «Қытай білімі – негіз, батыс білімі – қолдану» (中學為體，西學為用) деген сөз тіркесімен түйіндеді. «Оқуға шақыру» (勸學篇) еңбегінде Чжан буддалық және даостық монастырлар есебінен жаңа мектептер ашудың реформалық әдістемесін ұсынды. Сонымен қатар, монастырлардың 30 пайызын сақтап қалу және конфуцийшілдік принциптерін енгізу – екі діннің сақталуына көмектесетін әдістеменің бір бөлігі болды. Чжан Жидунның білім беру реформасы діни мекемелерді жою мақсатын қоймаған, ал ресурстарды тиімдірек бөлуді көздеген деп есептеледі. Тарихшылар Чжан Жидунның реформасын қазіргі заман мен Қытайдың қолданыстағы әлеуметтік құрылымын үйлестіруге жасалған тытыру деп санайды.
Zhang Zhidong's reformist faction in the late Qing court was extremely influential. Yang Rui, one of the Six Martyrs, was Zhang's political informant in Beijing who carried out Zhang's instructions during Hundred Days' Reform of 1898. Chen Baozhen is another subordinate who shared Zhang's academic visions, and Chen coauthored a memorial to the court with Zhang to suggest the reform of Civil Service Exam. Zhang had a strong grasp of the progress of reforms as he had more temporary confidants and informants from other regions. In the third month of 1898, Zhang published his work Exhortation to Study (勸學篇), which addresses the questions of educational reform. He insisted on a method of relatively conservative reform, summarized in his phrase "Chinese Learning as Substance, Western Learning for Application" (中學為體，西學為用). In Exhortation to Study (勸學篇), Zhang brought up reform methodology of implementing new schools at the expense of Buddhist and Taoist monasteries. While doing so, reservation of 30 percent of the monasteries and introduction of Confucianization were also part of the methodology to help the two religions subsist. Zhang Zhidong's reform on education is said not to eliminate religious institutions, but to better allocate resources. Historians commonly regard Zhang Zhidong's reform as an attempt to reconcile modernity and China's existing social fabric.
Кейінгі өмірі
1900 жылы ол Боксерлер көтерілісін басуды қолдады. Сегіз ел альянсы Пекинге кірген кезде, Чжан, Ли Хунцзян және басқалармен бірге Оңтүстік-Шығыс Қытайды өзара қорғауға қатысты. Ол жергілікті көтерілістерді басып, Тан Цайчанның сарбаздарын жеңді. 1906 жылы Әскери істер министрі болып тағайындалды және Пекинде орталық үкіметте қызмет етті. Ол Қытай ісінде өзгерістердің қажеттігін сезінді, сонымен бірге Қытай билеушілері мен халқының дәстүрлі ойлары мен институттарына тығыз ұстанып, өз ойларын "Қытайдың жалғыз үміті: Шақыру" атты кітапқа түсірді. Кітап Мемлекеттік Кеңеске, вице-корольдерге, губернаторларға және Қытайдың әдеби сарапшыларына таратылды. Чжан Жидунның ұлдары Чжан Янцин және Чжан Ренли болды. Чжан 1909 жылы Пекинде 72 жасында аурудан қайтыс болды. Оған өлгеннен кейін Вэньсян (文襄) атағы берілді.
In 1900, he advocated the suppression of the Boxer Rebellion. When the Eight Nation Alliance entered Beijing, Zhang, along with Li Hongzhang and others, participated in The Mutual Protection of Southeast China. He quelled local revolts and defeated the rebel army of Tang Caichang. He was appointed the Minister of Military Affairs in 1906, and worked in Beijing for the central government. He was aware that a change in Chinese affairs was necessary, and at the same time realized that the Chinese officials and people clung with unyielding tenacity to their traditional ideas and institutions and penned his ideas in a book: China's only hope: An Appeal. The book was distributed to the Grand Council of State, Viceroys, Governors and Literary Examiners of China. Zhang Zhidong's sons were Zhang Yanqing and Zhang Renli. Zhang died of illness in 1909 in Beijing at the age of 72. He was given the posthumous title Wenxiang (文襄).