Кіріспе

Джон Патон Дэвис-младший (6 сәуір, 1908 - 23 желтоқсан, 1999) – американдық дипломат және "Азаттық медалінің" иегері. Ол "Қытай қолдарының" бірі болды, олардың сыртқы істер қызметіндегі мансабы маккартизм мен Қытайды жоғалтуға байланысты аяқталды.

Ерте өмір және мансап

Дэвис Қытайдың Сычуань провинциясында баптист миссионерлері Джон Патон мен Хелен Элизабет (МакНейл) Дэвис ағаның ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі – Уэльстен көшіп келген және Кливлендте құрғақ тауарлармен сауда жасаған Кейлеб Дэвис. Ол екі жыл Висконсин университетінің эксперименталды колледжінде, бір жыл Йенчинг университетінде оқыды, содан кейін 1931 жылы Колумбия университетін бітірді. Бітірген соң сыртқы істер қызметіне қабылданып, 1933 жылы Қытайға жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дэвис генерал Джозеф Стилвеллдің саяси атташесі болып тағайындалды. Ол 1942 жылдың ақпан айында бұл қызметке кірісіп, наурыз айында Қытай-Бірма-Индия театрына (CBI) келді, негізінен Үндістанның Ассам аймағында және Қытайдың Куньмин қаласында орналасты. Вашингтонға қысқа қайтым сапарынан кейін, ол 1942 жылдың 24 тамызында Патриция Луиза Грейдиге үйленді, содан кейін Үндістанға қайтып оралды. Ол 1944 жылдың күзінде генерал Стилвелл Қытайдан шақырылғанға дейін оның басшылығында қызмет етті. Дэвис 1944 жылы Қытайдың Яньань қаласына АҚШ армиясының бақылау тобын құруға белсенді түрде атсалысты.

Дикси миссиясы

Дикси миссиясы деп аталатын топ АҚШ пен Қытай коммунистері арасындағы алғашқы ресми дипломатиялық және әскери байланыс орнатты. Кейіннен оның көптеген мүшелері маккартизмнің құрбаны болды. Дэвис бұл миссияны Қытай коммунистеріне кеңес ықпалын болдырмау немесе кем дегенде азайту құралы ретінде қарастырды. Уақыт өте келе Дэвис коммунистерді Гоминьданға нақты балама ретінде қарастырды. Стилвелл шақырылғаннан кейін Дэвис қысқа уақытқа генерал Альберт Коди Ведемейердің және генерал Патрик Дж. Хёрлидің басшылығында қызмет етті. 1944 жылдың соңғы үш айы оның Қытайдағы соңғы айлары болды, себебі Дэвис қарашаның ортасында Қытайдағы елші міндетін атқарушы болып тағайындалған Хёрлимен келіспеушілікке түсті. Екі адамның арасындағы басты дау-дамай Қытайдың болашағы туралы көзқарастары болды. Хёрли коммунистер мен ұлтшылдардың біріккен үкіметін, оның басында генерал-сиссимус Чан Кай Шек тұрғанын жақтады. Ал Дэвис тек коалиция құру мүмкін емес деп есептеген ғана емес, сонымен қатар Чианг режимінің Американың Қытайдағы саясаты үшін соқпаққа тірегенін сенді. Сондай-ақ, Дэвис коммунистердің Қытайдың болашағы екеніне сенді. Дэвис Қытайдағы Яньань қаласына екі рет сапар шекті. Екінші сапар, желтоқсанның ортасында, Дэвистің ниетіне байланысты Хёрлимен қатысты пікір алмасуға әкелді. Хёрли Дэвисті коммунистер мен Гоминьдан арасындағы бірігу келіссөздерін әдейі бұзуға тырысқан деп айыптады. Хёрли Дэвистің Қытайдан Мәскеуге ауыстырылуын аяқтау жұмыстарын бастады. Қаңтар айының бірінші аптасында болған екінші дау-дамай кезінде Хёрли Дэвистің мансабын жоюмен қорқытып, Сыртқы істер қызметінің офицерін коммунист деп айыптады. Дэвис 1945 жылдың 9 қаңтарында Қытайдан түпкілікті түрде кетіп қалды.

"Құрмет белгісі"

Дэвис және Эрик Севарейд пен қытайлық генерал сияқты бірнеше адам 1943 жылы Үндістанның Ассам аймағынан Чунцинге ұшып бара жатқанда, ұшақтың қозғалтқышы бұзылып, жолаушылар Нага бас кесушілері тұратын Мьянма джунглісінің үстіне секіріп түсуге мәжбүр болды. Дэвис барлық жолаушыларды қауіпсіз жерге жеткізіп, 1948 жылы "Еркіндік медалімен" марапатталды.

Кейінгі мансап

Соғыстан кейін ол Мәскеудегі АҚШ елшілігінің саяси бөліміне жауапты бірінші хатшы, Мемлекеттік департамент саясаты бөлімінде, Германиядағы Жоғары комиссариатта, Германия елшілігінің саяси істер жөніндегі директоры және, соңында, 1954 жылы жұмыстан босатылғанға дейін Перу елшілігінің кеңесшісі және іскерлік уәкілі қызметтерін атқарды.

Айыпталу және босату

Дэвис Қытай мен Қашық Шығысқа маманданған "Қытай сарапшыларының" бірі болды. Ол Мао Цзэдунның коммунистері Қытай Азамат соғысында жеңіске жетеді деп болжады, ал олар 1949 жылы жеңіске жеткеннен кейін, Кеңес Одағының билікті басып алуын болдырмау үшін АҚШ-тың Коммунистік Қытаймен қарым-қатынас орнатуын жақтады. Бұл көзқарастары үкіметтің қалыптасқан саясатына қарсы келді және "Қытай лоббисін" қоздырды. Чан Кайшидің қолдаушылары Қытайды "жоғалтуға" себеп болғандарды іздеді, ал сенатор Джозеф Маккарти үкіметте кез келген коммунисті табуға тырысты. Дэвис екеуінен де шабуыл көрді. 1948 мен 1954 жылдар аралығында Дэвистің адалдығына қатысты тоғыз тексеру жүргізілді, бірақ олардың ешқайсысы оның адалдықсыздығына немесе коммунистік көзқарастарына дәлел таба алмады. Оның коммунизмге қарсы тұруы мәлім болды; шындығында, 1950 жылы ол Кеңес Одағымен алдын ала ядролық қақтығысты жақтаған еді. Дегенмен, 1954 жылы Маккарти мен сенатор Патрик Маккарранның саяси қысымымен Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес Дэвистен отставкаға кетуін сұрады. Ол бас тартты, және 1954 жылдың 5 қарашасында Даллес оны "шешім қабылдаудағы салмақтылық, ұқыптылық және сенімділік жетіспейтінін көрсеткені үшін" жұмыстан босатты.

Кейінгі өмірі

Дипломатиялық мансабы аяқталғаннан кейін Дэвис Перуге оралды және әйелімен бірге жиһаз бизнесін ашты. Олардың Estilo компаниясы екі рет Халықаралық дизайн сыйлығына ие болды. 1964 жылы Дейвис отбасы АҚШ-қа қайтып келді. Ұзаққа созылған күрес барысында Дэвис ақыры ақталып, 1969 жылы үкіметтік рұқсатын қайта алды. Отбасы 1972 жылы Испанияның Малага қаласына, содан кейін Франция мен Англияға, ал соңында АҚШ-қа көшіп кетті.

Өлім

1999 жылдың 23 желтоқсанында Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласында 91 жасында дүние салды.