Кіріспе

Тіл білімінде телицит (/t//iː/'/l//ɪ//s//ɪ//t//i/;) – етістік немесе етістік сөз тіркесінің әрекетті немесе оқиғаны нақты аяқталу нүктесі бар деп көрсететін қасиеті. Осындай қасиетке ие етістік немесе етістік сөз тіркесі телик деп аталады; ал егер ол сипаттайтын жағдай ешқандай нақты аяқталуға ұмтылмаса, онда ателик деп аталады.

Ағылшын тіліндегі телициттілікті тексеру

Ағылшын тіліндегі етістік сөз тіркесінің телик екенін анықтаудың бір әдеттегі тәсілі – "бір сағат ішінде" мағынасындағы ("бір сағаттың ішінде" уақыт шегін білдіретін сөз тіркесі) оған қолдануға болатынын қарау. Керісінше, сөз тіркесінің ателикалық екенін анықтаудың әдеттегі жолы – "бір сағат бойы" (уақыт аралығын білдіретін сөз тіркесі) оған қолдануға болатынын қарау.

Аяқтауы бар

Көптеген жағдайларда, телик етістіктер мен етістік тіркестері аяқталуы бар оқиғаларды, ал ателикалық етістіктер аяқталуы жоқ оқиғаларды немесе күйлерді білдіреді деген пікірге кезеседі. Аяқталудың болуы туралы түсінік әлемдегі оқиғаларға емес, оларды сипаттайтын тілдік құралдарға қатысты. Бұл анықтаманың ең көп сынға ұшыраған ерекшелігі. Шындығында, әлемдегі кез келген оқиға немесе жағдай белгілі бір сәтте басталып, аяқталады, бәлкім, "әлемнің болуы" деп сипатталатын жағдайларды есептемегенде. Әрине, Джонның ашулануының бастауы бар, және егер Джон мәңгілікке ашуланбаса, соңы да болады. Сондықтан, телик тіркестерді олар сілтеме жасайтын оқиғалардың немесе жағдайлардың қасиеттері арқылы анықтау қиын. (Бұл мәселе массалық есімдердің санауға келмейтін нәрселерді білдіруімен ұқсас). Сондықтан, соңғы әрекеттер осы ұғымды нақтылауға бағытталған, телик тіркестерінің оқиғаларды немесе жағдайларды қалай көрсетуіне немесе ұсынуына назар аударады. Басқаша айтқанда, телик етістіктер мен етістік тіркестерін аяқталуы бар деп ұғымдалған оқиғаларға сілтеме жасайтын, ал ателикалық етістіктер мен етістік тіркестерін аяқталуы жоқ деп ұғымдалғандарға сілтеме жасайтын деп анықтауға болады. Осындай талдау, тілдік семантиканы адам танымының аралық факторын ескермей, шындықпен байланыстыруға тырысудың нәтижесіз екенін еске салады.