Кіріспе

Терри Гиллиамның 2018 жылғы фильмі

«Дон Кихотты өлтірген адам» – Терри Гиллиамның режиссерлік жұмысы, Гиллиам мен Тони Гризонидің сценарийі бойынша Мигель де Сервантестің 1605/1615 жылдардағы «Дон Кихот» романының негізінде түсірілген 2018 жылғы оқиғалық комедия. Гиллиам 29 жыл бойы фильмді жасауға тырысып, оны «даму тозағының» әйгілі мысалына айналдырды. Гиллиам 1989 жылы фильм жұмысын бастады, бірақ 1998 жылға дейін қаржы таба алмады. Содан кейін ол американдық қаржыландырусыз, 32,1 миллион долларлық бюджетпен толық дайындық кезеңіне кірді. Басты рөлдерде Жан Рошфорт (Дон Кихот), Джонни Депп (Тоби Груммет – уақытқа кері оралған XXI ғасырдың маркетинг директоры) және Ванесса Паради (әйел басты рөл) ойнады. Түсірілім 2000 жылы Наваррада басталды, бірақ су тасқынынан түсірілім алаңдары мен жабдықтардың зардап шегуі, Рошфорттың ауруға байланысты кетуі, өндіріс үшін сақтандыру алудағы қиындықтар және басқа да қаржылық мәселелер өндірісті тоқтатты, ал кейіннен оны тоқтатуға әкелді. Бастапқы өндіріс туралы «Lost in La Mancha» деректі фильмі түсірілді, ол фильмнің түсірілім процесін көрсетуі тиіс еді, бірақ 2002 жылы жеке туынды ретінде шықты. Гиллиам 2003 және 2016 жылдар аралығында өндірісті қайта жандандыруға тырысты, онда Тоби рөлінде Депппен бірге Юан Макгрегор және Джек О'Коннелл, ал Дон Кихот рөлінде Роберт Дювалл, Майкл Пэйлин және Джон Херт ойнады. Әр түрлі себептермен, мысалы, қаржы табудағы қиындықтар, Депптің тығыз кестесі, жобаға деген қызығушылығының жоғалтуы және Хуртқа рак диагнозы қойылып, оның өліміне әкелді, барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Тағы бір сәтсіз әрекеттен кейін, 2017 жылдың наурыз айында фильм түсірілімінің басталғаны күтпеген жерден хабарланды. Адам Драйвер (Тоби, 2016 жылы бекітілді және қаржыландыруды қамтамасыз етуге көмектесті) және Джонатан Прайс (Дон Кихот) түсірілімде қатысты. 2017 жылдың 4 маусымында Гиллиам фильмнің түсірілімі аяқталғанын, оның басталуына 17 жыл өткенін мәлімдеді. «Дон Кихотты өлтірген адам» 2018 жылдың 19 мамырында көрсетілді, сонымен қатар 2018 жылғы Канн кинофестивалінің жабылу фильмі болды және француз кинотеатрларында көрсетілді. Гиллиам фильмді бүкіл әлемге тарату процесінде қиындықтарға тап болды, оның ішінде бұрынғы продюсер Пауло Бранкомен ұзаққа созылған сот дауы. Содан кейін фильм тек бірнеше елде ғана көрсетілді, соның ішінде Бельгия, Испания және Португалия. АҚШ пен Канадада 2019 жылдың 10 сәуірінде, ал Ұлыбритания мен Ирландияда 2020 жылдың 31 қаңтарында көрсетілді.

Сюжет

Тоби Груммет, режиссер, Испанияның ауылдық аймақтарында Дон Кихот пен Санчо Панзаны бейнелейтін жарнамалық ролик түсірумен күресіп жатыр. Бір күндік түсірілім сәтсіз аяқталғаннан кейін, Тобидің бастығы Босс оны бір романдық көше саудагерімен таныстырады, ол оған он жыл бұрын студент кезінде жазған және режиссерлік еткен «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмінің ескі DVD-ін сатады. Тоби фильмді Босс әйелі Жаккимен бірге төсекте отырып көреді. Босс қонақ үйге оралғанда, Тоби танылмай-ақ қашып құтылады. Флэшбэктерде студент Тоби қарт аяқ киім шебері Хавьер Санчесті Дон Кихот рөліне шақырады. Хавьер бастапқыда рөлін толыққанды ойнай алмайды, бірақ Тобидің командасының бір мүшесі жас қызметкер Анжеликаға әзіл жасағанда, оны қорғауға асығып, «Мен Дон Кихотпын» деп бейнелеуге қол жеткізеді. Тоби өзінің қазіргі түсірілімінің «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмінің түсірілім орнының жанында екенін түсінеді. Лос-Суэносқа мотоциклмен бара жатқанда, Анжеликаның әкесі Раульден алыстап кеткенін біледі. Тоби Хавьермен танысады, ол қазір туристік нысан ретінде жұмыс істейді. Ол Хавьердің өзінің нағыз Дон Кихот екеніне және Тоби оның Санчо Панза екеніне сене бастағанын біледі. Кихот кездейсоқ өрт шығарып, қалаға таралады, ал Тоби мотоциклмен қашып кетеді. Полиция Жаккидің бөлмесіне «ұрлану» оқиғасын тергеп жатыр. Полиция Тобидің мотоциклін Лос-Суэноста көргенін байқап, оны сұраққа алады. Жолда олар Росинанте атты атымен Дон Кихотты кездестіреді, ол офицерлерден Тобиді босатуды талап етеді. Олар оны босатып жібергенде, Кихот шабуылдайды, нәтижесінде офицерлердің бірі атып өлтіріледі және рома полицей машинасынан қашып кетеді. Кихот Тобиге есек пен киімдерін сыйлайды, содан кейін олар оқиғаға шығады. Кихот жел диірменін көріп, әйелге шабуыл жасайтын алып деп ойлайды. Жел диірменінің қанатының бірімен соққы алғаннан кейін бас жарақатын алған Кихот пен Тобиді сол әйел кедей адамдар тұратын ескі қираған үйге алып барады. Үйдің басшысы Барберо оларды жылы қарсы алады, бірақ оларды шатырға қамап қояды. Сол түні Тоби олардың жасырын террористер екеніне күдіктенеді, бірақ көп ұзамай қираған үйдің 17 ғасырдағы ауылға айналғанын және оның тұрғындары испан инквизициясынан мұсылман дінін жасырып жүрген морискилер екенін біледі. Тоби инквизиторлардан қашып құтылады, содан кейін келесі күні таңертең оянады, түнгі оқиғалар түс көрілгендей болып сезінеді және тұрғындардың террористер емес, қорқынышты құжатсыз иммигранттар екенін біледі. Тобидің «ұясын» көрген Кихот оларға оның оқиғасын айтады. Кихотпен бірге саяхаттап, Тоби ескі испан алтынын тауып, оны жасыруға тырысады, бірақ ол кенеттен тік жардан құлайды, үңгірге түсіп кетеді. Сол жерде ол Анжеликамен кездеседі, ол оған эскорт ретінде жұмыс істейтінін айтады. Ол атына мініп, Тобидің артынан жүгіріп кетеді. Кихот Тобиді тауып алып, оған Анжеликаны табуға қосылады, бірақ көп ұзамай «Күміс атты рыцарьмен» жекпе-жекке түседі, ол Рауль екені анықталады. Ол және Лос-Суэнос қала тұрғындары Хавьерді үйге қайтару үшін киімдерін ауыстырып киіп жүрді. Кихот аттанғаннан кейін Рауль Тобиді қызының эскорт болуына тікелей себеп болғаны үшін ұрып жібереді. Тоби оянып, Кихоттың Дульсинея дель Тобосоға деген махаббатын дәлелдеу үшін өзін тікенмен ұрып жатқанын көреді. Тоби өзен жағасында жараларын емдеп жатқанда, оны Жакки ат үстінде табады, ол Алексей Мискиннің костюмді кешінде киінген, ол Босспен іскерлік келісімге кіретін ресейлік водка компаниясының иесі. Мискиннің сарайына келген Тоби Анжеликаның Мискиннің «мүлігі» екенін біледі және оның Анжелика мен Кихотке қатыгездікпен қарағанын көреді. Тоби екеуін де кетуге көндіруге тырысады, бірақ Кихот бас тартады және Анжелика тұтқынға алынады. Тоби Анжеликаны құтқарады, бірақ ол Жакки маска киіп жатқанын біледі, ол Анжеликаның Мискиннің ойын-сауық ретінде тірідей өртеп жатқанын айтады. Тоби кездейсоқ Кихотты терезеден құлатып жібереді; жерде өліп, Кихот ақыл-есімен қайта оянады, ол өзінің аяқ киімші Хавьер Санчес екенін айтып, Тобиге семсерін береді және оны ешқашан кішіпейіл деп көрмегенін айтады. Анжеликаның күйілуі арнайы эффект болып шығады және Кихот қайтыс болады, ал Тоби Кихоттың өлместік туралы мәлімдемесін еске алады. Келесі күні Тоби мен Анжелика Хавьердің денесін ауылға жерлеуге апарады. Тоби, қазір Кихот, үш жел диірменіне шабуыл жасайды, оларды алыптар деп санайды, Анжелика оның қасында. Екеуі оны Санчо Панза деп атауға келіседі және күн батысына қарай саяхаттайды.

Актерлік құрам

Адам Драйвер Тоби Граммет рөлінде, он жыл бұрын студенттік фильмін түсірген ауылға қайтып келген, ал Дон Кихот оны сенімді жанындағы Санчо Панза деп жаңылыстыратын режиссер. Джонатан Прайс – Хавьер Санчес / "Дон Кихот", Тобидің ескі студенттік фильмінде Дон Кихот рөлін ойнаған, бірақ содан бері өзінің сол әйгілі әдеби кейіпкер екеніне шын сенімді болған ескі испандық аяқкиімші. Стеллан Скарсгард – "Бастық", Тобидің жоғары лауазымды жетекшісі. Ольга Куриленко – Жаки, Бастықтың әйелі. Жоана Рибейро – Анжелика Фернандес, он жыл бұрын Тобидің фильміндегі екінші рөлді ойнаған жас әйел. Оскар Жаенада – Жымысқы, Тобимен қайта-қайта жолығатын құпиялы тұлға. Джейсон Уоткинс – Руперт, Тобидің амбициялы агенті. Сержи Лопес – Фермер рөлінде. Ховик Кёухкериан – Рауль, Анжеликаның әкесі. Жорди Молла – Алексей Мискин, қатыгез олигарх. Ол "Дон Кихотты" жеке жоба ретінде қарастырды, себебі ол оның өзінің туындыларындағы жеке тұлға мен қоғам, сананың саулығы сияқты маңызды тақырыптарды бейнелейді. Гиллиамның фильмі әдеби шығарманың тікелей бейімделуі емес, "Алонсо Киксано есімді егде жастағы, зейнеткер және сәл есімнен жаңылысқан ақсүйек туралы. Ол көптеген рыцарлық романдарды оқып, ақыл-есінен айырылып, әлемді түзетуге және рыцарлық дәуірді қайта жаңғыртуға тырысады, импровизацияланған қару-жарақпен және Санчо Панза есімді есек өсіретін шаруаның серігімен" болды. Гиллиам 1990 жылы "Дон Кихот" атты фильмді түсіру үшін "Феникс Пикчерс" студиясымен келісімге келді. Шон Коннери Дон Кихот рөліне үміткер болды, бірақ Гиллиам бұл идеяны қабылдамады, себебі "Дон Кихот – ауадай жеңіл, ал Шон – жердей ауыр". Найджел Хоторн мен Дэнни ДеВито да Дон Кихот пен Санчо Панза рөлдеріне келіссөздер жүргізді. 1997 жылы Гиллиам: "Мен осы жобаға қанша жыл кетірдім! Голливудтан көңілім қалды, сондықтан еуропалық қаржы іздедім, маған 20 миллион доллар қажет болды. Олар "Жарайды" деді. Бірақ маған одан да көп ақша керек екенін түсіндім. [ ] Бұл мен үшін ауыр соққы болды, өйткені менің сенімдіме, планетадағы ең жақсы режиссер бола алатын жобаны жіберіп алдым." Олардың нұсқасы Марк Твеннің 1889 жылғы "Коннектикут янкисі король Артурдың сарайында" романынан да элементтерді алған болар еді, соның ішінде уақыт саяхатының мотивтерін де; Дон Кихоттың алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Гиллиам "Коннектикут янкисі король Артурдың сарайында" романын бейімдеуге тағы да тырысты. Рене Клейтман фильмнің продюсерлерінің бірі болды.

Фильм түсіру және оны тоқтату

Фильмнің түсірілімі 2000 жылдың қыркүйегінде басталды, операторлықты Никола Пекорини жүзеге асырды.

Кейінгі әрекеттер (200316)

Фильмнің түсірілімін тоқтатқаннан кейін, фильмнің инвесторлары атынан сақтандыру талабы берілді. 15 миллион АҚШ доллары төленген, ал сценарийдің құқықтары сақтандыру компанияларына өтті. 2003 жылдан бастап Гиллиам фильм түсіруге тырысты, бірақ нәтиже болмады. Оның алғашқы жаңа әрекеті, "Ла-Манчада жоғалғандар" фильмі жарық көргеннен кейін алты ай өткен соң, тез арада қабылданбады. Фильм тез арада қарғысқа ұшыраған деген атақ алды, әсіресе "Ла-Манчада жоғалғандар" фильмінің жарық көргеннен кейін, Гиллиамға қаржылық қолдау табу қиын болды. 2006 жылдың шілдесінде француз өндірушілері мен неміс сақтандырушылары арасындағы алты жылға жуық заңдық даудан кейін құқықтарға қатысты мәселе шешілді. 2009 жылы өзінің "Жазаланғандар" фильмі үшін баспасөз жиынында Депп: [Гиллиам мен мен] бұл туралы сөйлестік. Бірақ шын айтқанда, Терри туралы мәселе – мен Терриді жақсы көремін, және оның қалаған нәрсені істеуге дайынмын. Бірақ Кихотпен менің келесі бірнеше жылға арналған кестеме өте тығыз. Сондықтан мен оны күтіп отыратын жағдайға қалдыруды немесе сол жағдайға түсуді сұрағым келмейді. Бұл дұрыс емес. Бірақ сонымен қатар, мен біз сол жерге барып, бірдеңе жасап көрдік деп ойлаймын, және ол қандай болмасын, элементтер мен біздің астымыздағы барлық нәрселер сол жерде болды және болды және сол фильмде жақсы жазылған "Ла-Манчада жоғалғандар" фильмінде көрсетілген. Сондықтан мен сол жерге қайта баруым дұрыс па, жоқ па, білмеймін. Терри үшін де дұрыс бола ма, білмеймін, бірақ ол қаласа…

2008 жылы Гиллиам фильмнің жаңа нұсқасының алдын ала жұмысын қайта бастады. Фильм толығымен қайта түсірілді, ал Рошфорттың рөлі қайтадан берілді. 2008 жылы Майкл Пэлин Гиллиаммен Рошфорттың орнына Дон Кихот рөлін ойнау туралы келіссөздерге кірісті. 2009 жылдың қарашасында Гиллиам рөлді қайта ойнатуды аяқтағанын айтты, бірақ актердің жеке басын ашудан бас тартты. 2009 жылдың желтоқсанында Collider-ге берген сұхбатында Роберт Дювалл Гиллиамның Дон Кихот үшін жаңа таңдауы екенін камера алдында мәлімдеді; бұл кейінірек Гиллиам растады, Депп әлі де Тоби рөлін ойнауға қосылған. Депп екі Дисней фильміне қол қойғандықтан, одан әрі өндіріс кешіктіріледі деп күтілді, бірақ түсірілім 2010 жылдың басында басталады деп жоспарланған. Өндірістің кестесі сақтала ма, жоқ па, белгісіз, өйткені Депп өзінің тығыз кестесінде Гиллиамның фильміне орын бермейтінін мәлімдеді. Депп тіпті қайта жанданған фильм жобасына қайта келуді қаламайтынын айтты. Фильмді Джереми Томас Recorded Picture Company үшін түсіруі тиіс еді. Халықаралық сатылымдарды HanWay Films компаниясы жүргізетін. 2010 жылдың 17 мамырында фильмге Эван Макгрегордың түсірілгені туралы хабарланды. 2009 жылы Гиллиам қайтадан негізгі дайындыққа кірісті. Сценарийдің құқықтарын алғаннан кейін, 2009 жылдың қаңтарында Гиллиам мен Гризони сюжетті қайта жаза бастады және бір ай ішінде аяқталады деп үміттенді. 2010 жылы Гиллиам негізгі актерлік құрамның аяқталғанын, Дювалл мен Макгрегордың әлі де қосылғанын мәлімдеді; алайда сол жылдың 5 қыркүйегінде ол қаржыландырудың бір жарым ай бұрын құлдырағанын және нәтижесінде түсірілімнің кешіктірілгенін айтты. 2012 жылы Дювалл әлі де фильмге қосылған, бірақ Макгрегор емес, Тони Гризони сол жылы "Біз Don Q-дан аман қалғандар – бұл ерекше отбасы. Біз сценарийді қайта жазғаннан бері жыл сайын. Біз бұл салада өте жақсымыз. Сіз Дон қайтадан тұрып, ат үстінде отырғанын және жаңа түстермен жүруге дайын екенін естіп қуанасыз" деді. Empires веб-сайтына берген сұхбатында Гиллиам өндіріс 2014 жылдың 29 қыркүйегінде Канар аралдарында қайта басталатынын мәлімдеді. Жобаны қаржыландыруға испандық продюсер Адриан Гера да қатысты. Гиллиам Гюра туралы былай деді: "Ол өте ақылды, киноны жақсы көреді. Ол әлі де киноны жақсы көретін жас, бірақ біз әлі де оны ойнатып, ақшаны алуымыз керек, бірақ басқасы, бұл келісім". Гиллиамның серіктесі Дейв Уорреннің жаңа концептуалды суреті де жарық көрді. 2014 жылдың тамызында TheWrap-қа берген сұхбатында Гиллиам өзінің қаржыландыру алғанын және фильмнің сюжеті өзгергенін айтты: "Біздің басты кейіпкеріміз шын мәнінде Дон Кихот фильмін өз тарихында әлдеқайда ертерек жасаған, және оның көптеген адамдарға әсері өте жақсы болған жоқ. Кейбіреулер мазасызданып, арақ ішуге, ал кейбіреулері жезөкшеге айналады". 2014 жылдың қыркүйегінде актер Джон Херт Роберт Дюваллдың орнына Кихоттың титуллдық рөлінде фильмге қосылғанын растады. 2014 жылдың қыркүйегінде Rolling Stone журналына берген сұхбатында Гиллиам "Дон Кихот" фильмін жасау менің жоспарым, бірақ жоспарлар шындықпен байланысы жоқ. Не боларын көреміз. Мен қазір ештеңе айта алмаймын, өйткені тағы да бір қиындық туды. Таудың басына жеткенде кері домалап түсетін Сизиф тасы. Не боларын көреміз. Мен қазір қуанбаймын". Оған неге фильмді жасауға тырысып жатыр деп сұрағанда, Гиллиам: "Ох, менің білуімше, қатыгездік, еңбекқорлық – енді білмеймін. Мен енді ойлай бастадым, 'Егер бұл жолы да жұмыс істемесе, мен оны тастап кетемін'. Мен өмірімнің көп бөлігін оған жұмсадым. Егер сіз Кихотты жасағыңыз келсе, сіз Кихоттай мас болуыңыз керек. Мен неше жыл жұмсадым? Он бес? Иә, белгілі бір нүкте бар. Бұл ақылға сыймас, еңбекқор болуға деген шешім. Менің айналамдағы барлық ақылды адамдар: 'Одан бас тартыңыз' дейді. Бірақ олардың бәрі ақылды адамдар". 2014 жылдың қарашасында Джек О'Коннелл Тоби рөліне бекітілді. 2015 жылдың қыркүйегінде Хертке қатерлі ісік диагнозы қойылғандықтан фильмнің түсірілімі тағы да тоқтап қалды. Ол 2017 жылдың 25 қаңтарында қатерлі ісіктен қайтыс болды. Гиллиам Facebook-та оған құрмет көрсетіп, "Өкінішке орай, Джон Херт деген керемет адам бізден кетті. Екі жыл бұрын ол менімен "Дон Кихотты өлтірген адам" фильмін түсіруге дайындалып жатқанда, оған өте жаман қатерлі ісік диагнозы қойылды. Емі нашар болғанына қарамастан, ол жұмысын жалғастыруға бекінді. Соңғы пердеге дейін. Соңында, қатерлі ісік оның жеңе алмайтын желді жалпағы болды. Джон тек керемет актер ғана емес, сонымен қатар керемет жақсы адам еді. Мен оның досы болғаныма мәз келемін" деді. Сол жылы түпнұсқа Кихот рөлін сомдаған Жан Рошфорт та қайтыс болды. Гиллиам оған да құрмет көрсетті: "Мен оны екі жыл бұрын көргенімде, ол қартаймай, жасарғандай болды. Мен оның Кихот сияқты мәңгілікке дейін өмір сүре алады деп ойладым. Оның кеткеніне өте қайғылымын. Сау болыңыз, Жан".

Пауло Бранко продюсерімен бірге (2016)

2016 жылдың ақпан айында өткен 66-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде фильмді түсіру үшін бюджетке кемінде 16 миллион евро қажет болған Гиллиам португалдық продюсер Пауло Бранкомен танысты, ол қыркүйекке дейін қажетті бюджетті әкететініне уәде берді, олар түсірілімге кіріспей тұрып, бірнеше апта бұрын. Фильм қайтадан дайындық кезеңіне енген соң, Гиллиам Пэйлинді Кихот рөліне, Адам Драйверді Тоби рөліне, ал Ольга Куриленконы басты әйел рөліне шақырды. Драйверге фильм үшін 610 000 евро, ал Пэлинге 285 000 евро төленгені хабарланды. Прайс бұрын Гиллиамның «Бразилия» (1985), «Барон Мюнхгаузеннің оқиғалары» (1988) және «Гримм ағалар» (2005) фильмдерінде ойнаған. Сондай-ақ, ол 2000 жылғы «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмінің түсірілімінде басқа рөлде ойнаған. Гиллиам: «Джонатан 15 жылдан бері [Кихотты] ойнағысы келді – ол менің жаныма батып, мазасыздыққа толы қылды. Енді ол осында, ол керемет. Испандық монтажшы ешқандай басқа Кихотты көзге елестете алмайтынын айтады. Демек, уақыт келгендей болды: бәрі осы жұмысты бастауға дайын сияқты». Драйвер: «Терри өзінің ынтасын, сондай-ақ бұл фильм оның бойына қаншалықты сіңгенін бақылай алмады. Ол әр күні жасалған сияқты бір экзорцизм болды». Түсірілім кезінде Гиллиам олардың жұмысының жақсы барып жатқанын былай деді: «Мен әлі де уайымдап жүрмін. Бізге тым көп сәттілік келді, сондықтан кез келген сәтте жағдай нашарлауы мүмкін. Бүгін бұлттар жиналып келеді. Олар жарықты жауып, біз үйге қайтуға мәжбүр болармыз». 2000 жылдан бастап фильмнің соңғы нұсқасы шыққанға дейін бірнеше адам тұрақты түрде жұмыс істеді, олардың ішінде Гиллиам, оның қызы Эми (фильмнің қосымша продюсері), сценарист Тони Гризони, оператор Никола Пекорини және суретші Бенджамин Фернандес бар.

Өндірістен кейінгі

2017 жылдың қарашасында Гиллиам монтаждау дерлік аяқталғанын мәлімдеді: "Біз қазір тек ұсақ-түйектермен айналысып жатырмыз, мұнда-сонда бірнеше нәрсені реттеп жатырмыз, сондықтан фильм не болса, солай болады. Визуалды эффекттер, дыбыс, музыка бойынша тағы да бірнеше ай жұмыс істеу керек. Бірақ әңгімеге келсек, қазір бәрі тығыз да керемет". 23 желтоқсанда ол "Жыл аяқталуға жақын, ал «Дон Кихотты өлтірген адам» да аяқталды" деді. 2018 жылдың мамыр айында Amazon Studios жобадан бас тартқан кезде, Гиллиам жеңіл медициналық проблемаға тап болды, оны жаңылыспен инсульт деп хабарлады.

Мәсіх монастырының дау-дамай

Португалияда түсірілім кезінде Гиллиамның командасы қоғамдық мүліктің зардап шегуіне, сондай-ақ Томардағы танымал Мәсіх монастырына, ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген орынға зиян келтірді деген айыптама туды. Бұл айыптама Португалияның RTP1 жаңалық арнасының хабарлауынша, түсірілім тобы "Томардағы (Португалияның орталық бөлігінде) 12 ғасырдағы Мәсіх монастырында сынып қалған тас қабырғалар, сынған шатыр жапқыштары және түбінен жұлынған ағаштарды қалдырған" делінген. Гиллиам бұл айыптамаларды жоққа шығарып, "Менің ойымша, Мәсіх монастыры – мен көрген ең ұлы ғимараттардың бірі. Біз онда барлық іс-әрекеттерді ғимаратты зақымсыздан қорғау үшін жасадық және ол сәтті аяқталды. Ағаштар кесілмеді, тастар сындырылмады. [ ] Ешқандай құрметсіздік болған жоқ. Адамдар гистерияға беріліп, шу көтермес бұрын фактілерді анықтауы керек" деді. Келесі апталарда португал үкіметі жаңалықтардағы хабардың дұрыстығын анықтау үшін тергеу жүргізді, түсірілімді бақылаған монастырь қызметкерлері тіркеген "кейбір зақымдар" болғандығы мойындалды. Ағаштардың қирауы бұрынғы, байланыссыз фильмнің түсірілімі кезінде болған деп анықталды. 2017 жылдың 4 шілдесінде португалдық билік Гиллиамның командасы тек "мардымсыз зақымға" жауапты екенін мәлімдеді, сондай-ақ айыптамалардың "дәлдігі жеткіліксіз және ғылыми білімнің болмауынан туындаған" екенін қосты.

Пауло Бранкомен сотқа жүгіну

Пауло Бранко, фильмнің бұрынғы продюсері, 2017 жылдың маусым айында бұл жаңа нұсқаның «заңсыз» екенін және Гиллиам емес, фильмге құқықтардың иесі екенін, сондай-ақ фильм үшін түсірілген кез келген материал Альфама Фильмс – фильмнің бұрынғы өндіріс компанияларының біріне тиесілі екенін мәлімдеді. Бранко 2016 жылы Гиллиамның фильмді жасауға жасаған бұрынғы әрекеті кезінде продюсер болды және фильмге қаржы табуға тиіс болды; оның орнына Гиллиам режиссер-сценарист ретіндегі жалақысын Бранкоға беруге келісті. 2018 жылдың сәуір айында Бранко фильм оның рұқсатысыз шығарыла алмайтынын мәлімдеді, бұл мәселе сотқа дейін жетті; нәтижесінде фильмнің 2018 жылғы Канн кинофестиваліндегі тұсаукесері күштен тоқтатылды. Гиллиамның адвокаты мен фильмнің француздық дистрибьюторы Océan Films Бранконың продюсерлерге төлем жасау үшін фестивальдерге қатысуға кедергі келтіруге тырысқанын мәлімдеді, фестивальдерге қатысуға мүмкіндік беру үшін мәселені шешуге тырысқанын айтты. Océan Films Бранконың «Терри Гиллиамның Дон Кихотының ешқашан, қазірде де, болашақта да продюсері болмағанын» мәлімдеді және продюсерлер мен дистрибьюторлар «осы қорқыту әрекетіне бағынбайтынын» қосты. Сондай-ақ, олар Бранконың бұрын түсірілімді тоқтатуға тырысқанын, бірақ оның талабы 2017 жылдың 19 мамырында соттан қабылданбағанын мәлімдеді. Бранко Гиллиамға және фильмнің шығуына қарсы заңдық шаралар қолданатынын мәлімдеді. 9 мамырда фильмнің Канн қаласында көрсетілуіне рұқсат берілгені хабарланды. Фестиваль ұйымдастырушылары Бранконың талаптарына былай деп жауап берді: «Канн фестивалінің міндеті – туындыларды таңдауда таза көркемдік принциптерге басшылық ету және таңдау, ең алдымен, фильмнің режиссерінің келісімімен жасалуы керек. Осы жағдай да сондай. Бұрынғы тәжірибеміз бізге сотқа жүгіну мүмкіндігінен және бізді қандай тәуекелдер күтіп тұрғанынан хабардар етті, бірақ шешім қабылдаған кезде фильмді фестивальде көрсетуге ешқандай қарсылық болмады». Олар былай деп қосты: «Біздің бүкіл саламыз «жағдайды күштеп шешу» әдісінің мистер Бранконың сүйікті әдісі екенін біледі және ол бірнеше жыл бұрын Канн фестивалін бір фильмін «таңдау туралы» уәдесін орындамағаны үшін айыптаған баспасөз конференциясын ұйымдастырғанын еске түсіруіміз керек. Бұл негізсіз айыптама болды, өйткені фестиваль фильмдерді таңдауға уәде бермейді». Сол айдың соңында сот Бранконың пайдасына шешім шығарғанымен, продюсер Мариэла Бусуевский Гиллиамның фильмге құқықтарды әлі де сақтап қалғанын түсіндірді, Бранконың соттағы жеңісін асыра сілтегенін айтты. Гиллиам Бранкомен жасалған келісім бойынша фильмнің бір кадрын да түсірмегендіктен, бұрынғы продюсерге ешқандай құқық жоқ. Алайда, Гиллиам Бранкомен келісімшартты бұзуда қателік жасағандықтан, екі тарап арасында қаржылық келісім жасалуы керек, ал бұрынғы продюсер осыны пайдаланып, дайын фильмке құқық иеленуге тырысып жатыр. Бусуевский соңғы шешім бойынша Гиллиамның 10 000 евро қарызы бар екенін және оны өтеу үшін қосымша қаражат қажет болуы мүмкін екенін айтты. Алайда, бұл қаржылық мәселелер фильмнің шығуына кедеріс келтірмейді. Продюсердің сөзіне қарағанда, олар нақты мәліметтерді жария етпеуді жөн санады, бірақ Бранко жеңісімен жұртшылыққа шығып, фильмке құқық иеленгенін мәлімдеген соң, олар барлық «жаман жақтарын» ашып көрсетуге мәжбүр болды. Продюсер 2018 жылы Еуропалық елдерде фильмді көрсету жоспарларын жасап жатқанын, ал АҚШ-та тарату жақын арада жүзеге асырылатынын айтты. Ол АҚШ дистрибьюторларына қатысты «көптеген нұсқалар бар» деді.

Жылжыту

Фильмнің алғашқы кадры, Дон Кихот пен Тобидің жылқыда отырғандағы көрінісін бейнелейтін, 2018 жылдың 21 ақпанында жарияланды. Француз нарығы үшін бірінші трейлер 5 сәуірде француз тіліндегі мәтін және субтитрлермен шықты, ал одан кейін келесі күні ағылшын тіліндегі трейлер ұсынылды.

Шығару

Фильмнің премьерасы 2018 жылдың 19 мамырында Канн кинофестивалінің жабылу фильмі ретінде өтті (онда көрермендер тұрып шапалақтады), және сол күні француз кинотеатрларында көрсетілді. Пауло Бранконың Гиллиаммен болған заңдық дауы фильмнің Канн кинофестивалінде «Алтын пальма» бәйгесіне қатысуына бөгет болды, сондай-ақ ол фильмнің Францияда көрсетілуіне және Канн қаласында көрсетілуіне де кедергі келтіруге тырысты. 9 мамырда сот фильмнің Канн қаласында көрсетілуіне рұқсат берді. 2018 жылдың 8 мамырында Amazon Studios фильмді АҚШ-та таратпайтынын растады, өйткені олар өндіріске үлкен қаржылық көмек көрсеткеніне қарамастан. Ол Испанияда 2018 жылдың 1 маусымында шықты. Фильмнің премьерасы Бельгияда 20 маусымда Брюссель халықаралық кинофестивалінде өтті, ал елі бойынша 25 маусымда көрсетілді. Қытайда «Turbo Film» өндіріс компаниясы арқылы таралды. 17 қыркүйекте Гиллиам фильмнің АҚШ-та 20 қыркүйекте Fantastic Fest фестивалінде көрсетілетінін хабарлады. 17 желтоқсанда Screen Media Films Солтүстік Америкада фильмнің құқықтарын сатып алып, 2019 жылдың наурызында шығару жоспарлаған. Фильм АҚШ және Канадада 2019 жылдың 10 сәуірінде Fathom Events арқылы таңдалған кинотеатрларда бір түнгі көрсетілімде шықты. 2021 жылдың сәуір айынан бастап фильмнің 132 минуттық нұсқасы АҚШ-та Hulu сервисінде қолжетімді.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сын-талдаушылар сайтында фильм, негізінде сынды пікірлердің орташа бағасы бойынша, мақұлдау рейтингісін ұстап тұр. Сайттың сындық консенсусы былай деді: «Дон Кихотты өлтірген адам ұзақ күткен үміттерге сай келмесе де, режиссер Терри Гиллиамның ерекше шығармашылық белгісін жеткілікті түрде сақтайды, бұл оның жанкүйерлерін қанағаттандырады». Metacritic 25 сыншының пікіріне сүйене отырып, фильмге 100 балдық шкала бойынша 58 орташа бағасын қойды, бұл «аралас немесе орташа пікірлер» екенін көрсетеді. Variety журналынан Питер Дебрюдж фильмді «қатты, қақтығысқа толы, түсініксіз дауыл» деп атады, сондай-ақ «нәтиже, [Гиллиам] Дон Кихот туралы ұзақ ойланып, бастапқыда оны қызықтырған нәрсенің көзінен шығарған адамның дәлелі сияқты сезіледі» деді. Collider сайтынан Грейгори Эллвуд фильмтің «Голливуд киносының даму тарихындағы мәңгілік мұрасына сай келмейтінін» айтып, оған C бағасын берді. TheWrap журналына жазған Бен Кролл «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмін «көп қызықты» деп сипаттады. Әрине, қызық мүлтіксіз болуы мүмкін емес. Фильм кейбір жерлерде шатасқан және гистериялық, ал 132 минуттық ұзақтығымен тым көп уақыт алады. Фильмнің болуының мүмкін емес екендігі бізді қатты қуантып, Гиллиам бізді қайда алып кетсе де, оның жолында сүрінсе көңіліміз түседі. Ол «Бұл тым көп, бүгінгі күнмен үйлеспейді және қызық» деп қорытындылады.

Даму тозақтары

Алғашқы тоқтатылғаннан кейін, «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмі кино тарихындағы «даму тозағының» ең танымал мысалы ретінде кеңінен танылды, тіпті қарғысқа ұшыраған фильм репутациясына ие болды. IndieWire осы фильмді «кино тарихындағы ең қиын өндірістердің бірі» деп атады, ал /Film «фильмнің проблемалары туралы кітап жазуға болатынын» айтты. «Терең және тозақ көкке біріккендей болды, Терри Гиллиамның «Дон Кихотты өлтірген адам» фильміне қарсы тұрды». Фильмнің түсірілуі туралы The Guardian газеті «Мырза Гиллиамның көрегендік жобасы баяу қозғалыстағы автокөлік апаты сияқты құлап жатыр» деп баяндады. Басты рөлдегі Жан Рошфорды екі диск ісіктігімен құлатқан, камералық жабдықты суға кетірген тасқын, саундтректі жойған НАТО ұшақтары, келмеген актерлер және, соңында, жұлдыздың денсаулығына сақтандыру жасамаған қатал қаржыгерлер – бұл Құдайдың ісі болды. Терри Гиллиамға зор реніш білдірген Ескі Ұпайдың қаһарлы Құдайдың ісі». Geeks of Doom фильмнің сәтсіздігін «аңызға айналған құлау» деп атады, ал BBC фильмнің «ұзақ және апатты бақытсыздықпен синонимді» екенін мәлімдеді. 2018 жылы Пауло Бранкомен болған дауға байланысты соңғы фильм құқықтық мәселелерге тап болғанда, бірнеше журналист фильмнің тарихының өте күрделі екенін айтып, қазіргі заңдық мәселелердің салыстырмалы түрде маңызсыз екенін атап өтті. The Guardian: «Бұл ең қиын өндірістің ұзақ жолындағы тағы бір соққы, бірақ режиссер өзінің шедеврiн экранда көру үшін шамамен екі онжылдық күткенін ескерсек, ол тағы бірнеше ай күте алады». BBC фильмнің шығуы алдында «Дон Кихотты өлтірген адамның әлі де тағдырдың садағынан жарақаттануына сену қиын» деді, ал Vox «Фильм жақсы ма, жоқ па, әлі көру керек. Бірақ қазір бұл маңызды емес. «Дон Кихотты өлтірген адам» фильмін ұзақ уақыттан кейін ғана армандар, қайғы-қасіреттер мен апаттар туралы ұзақ сагасынан бөлек фильм ретінде қарауға болады. Бұл ақымақ арманмен рыцарь туралы фильмде пайдалы болуы мүмкін. Түсірілімнің сырлы оқиғалары фильмнің құпиясы мен тарихының бір бөлігі болып табылады. Фильм тамаша, қорқынышты немесе осы аралықта болса да, бұл оқиға тарихшылар, сыншылар және көрермендер фильм театрлардан шыққаннан кейін ұзақ уақыт бойы есте қалады». BBC фильмді «көргенге ауыр: «апат каталогы» деген сөзді анықтайтын таңғажайып «жасалмаған» деректі фильм» деп атады. Пепе фильмнің «Ла Манчаға адасқан» фильмінен «көптеген жағынан тереңірек» екенін айтты: «Бұл суретшінің ішкі күресі туралы фильм. Суретшіге осы жобаны аяқтаудың алдында тұру қандай сезім? Тіпті түсірілім кезінде біз Терридің фильм түсірудегі жанжалдар оның ішкі әлеміндегідей қызықты емес деп айтатынбыз».