Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
12 ғасырдағы Батыс Африкадағы патшалық тарихи Сосо немесе Сусу мемлекеті Сосо империясы, сондай-ақ Сосо немесе Сусу деп жазылған немесе Каниага, Батыс Африкадағы патшалық болды. Ол Гана империясының вассалы ретінде пайда болып, бұрынғы иелерін жеңіп, жеңіп шықты. Қазіргі Сосо халқының сонинке ата-бабалары мекендеген, ол Вагадудан оңтүстікке және Беледугудан солтүстікке қарай орналасқан. Империяның шыңы Сомаро Канте билігі кезінде болды, оны Сандиата Кейтаның Мали империясы жеңді.
12th century kingdom in West Africa
historic Sosso or Susu state
The Sosso Empire, also written as Soso or Susu, or alternatively Kaniaga, was kingdom of West Africa that originated as a vassal of the Ghana Empire before breaking away and conquering their former overlords. Inhabited by the Soninke ancestors of the modern day Sosso people, it was centered in the region south of Wagadou and north of Beledougou. The empire peaked under the reign of Soumaoro Kante, who was defeated by the rising Mali Empire of Sundiata Keita.
Этимология
Соссо Мандиң аймағының солтүстігінде, Манди халқының орталығы болды. Сондықтан олар оны "Кеника" деп атады, яғни солтүстік. Сонинкеде бұл "Каньяга" болды. "Соссо" термині жылқы сөзінен шыққан болуы мүмкін, өйткені патшалық өзінің оңтүстік көршілеріне қатысты жылқы саудасына монополияға ие болды. Елорданы Соссо немесе Сусу деп те атаған, ал Малиде Куликоро аймағындағы Боронға жақын жерде сол есімде ауыл әлі де бар. Ибн Халдунның айтуынша, Гананың күші әл-Моравид қозғалысы арқылы "бұлақпен жабылған адамдардың" өскенінде төмендеді. 1076 жылы олар астананы Кумби Салехті тонаған, содан кейін көптеген халықтар, соның ішінде Сосолар да бөлініп кетті. Сомаоро Манде ауызша тарихтарында қатыгез, қатал басшы ретінде еске алынады. Көптеген сонинкелер оның билігінен қашу үшін аймақты тастап кетті, ал діни қуғын-сүргін мұсылман саудагерлерін Кумби Салехты Дженне мен Уалатаға тастап кетуге мәжбүр етті. Ол өзіне қарсы шыққан мұсылман патшаларының басын шауып өлтірді. Кирина шайқасында (1235 ж. шамасында) мандинка билеушісі Сундиата Кейта кіші мемлекеттердің коалициясын бастап, Соссоны жеңіске ұшыратып, Сумаороны өлтірді. Сундиата Сусу қаласына басып кірді және оны жойып, патшалықтың соңына жетті. Кейін бұл аймақ Сандиатаның Мали империясына қосылды.
Sosso was north of the Manding region, heartland of the Mande peoples. They therefore referred to it as 'Kenieka', meaning north. In Soninke this became 'Kaniaga'. The term 'Sosso' may come from the word for horse, as the kingdom had a monopoly on the horse trade vis a vis its southern neighbors. The capital was also called Sosso or Susu, and a village of that name still exists in Mali, near Boron in the Koulikoro Region. According to Ibn Khaldun, the power of Ghana waned as that of the "veiled people" grew through the Almoravid movement. In 1076 they sacked the capital Koumbi Saleh and many subject peoples broke away, including the Sosso. Soumaoro is remembered in Mande oral histories as a cruel, harsh leader. Many Soninke people left the region to escape his rule, and religious persecution drove Muslim traders to abandon Koumbi Saleh for Djenne and Oualata. He beheaded Muslim kings who opposed him. At the Battle of Kirina (c. 1235) the Mandinka prince Sundiata Keita led a coalition of smaller states to soundly defeat the Sosso and kill Soumaoro. Sundiata marched on to the city of Susu itself and destroyed it, marking the kingdom's end. The region was then incorporated into Sundiata's Mali Empire.
Тарихилығы
Ауызша тарихта, батыстың солардан алынған жазба тарихын айтпағанда, әр түрлі кезеңдердегі оқиғалар мен адамдарды бір ғана оқиғаға жинап, тарихи фактілерді жасыра алады. Көптеген негізгі сұрақтар бүгінге дейін түсініксіз, мысалы, Гумана Фаде губернатор немесе ханзада болды ма, Диариссолар Каниаганы биледі ме, Диарра Канте болды ма және оның Диариссолар әулеті мен Сумаромен қандай қарым-қатынасы болды және басқалар. Алайда, негізгі және жалпы тақырыптар Сумаро құлдар ортасынан шыққан және бұл бұрынғы құл кландары Гана империясы құлдыраған кезде саяси күштер ретінде қалыптасты.
Oral histories, not to mention the Western written histories derived from them, can compress events and people from different periods into single narratives, obscuring the historical facts. Many key questions are unclear today, such as whether Gumana Fade was a governor or a prince, whether the Diarissos ruled Kaniaga at all, whether Diarra was a Kante and what his relationship to the Diarisso dynasty and Soumaoro were, and others. The essential and universal themes are, however, that Soumaoro came from a slave background and that these former slave clans were establishing themselves as political powers as the Ghana empire declined.