Кіріспе

Қытайлық генерал және қолбасшы (1874-1939) Ву Пэйфу (; 22 сәуір 1874 - 4 желтоқсан 1939) - Қытайдың 1916-1927 жылдардағы қолбасшы дәуіріндегі басты тұлға.

Ерте мансап

Шығыс Қытайдың Шандун провинциясында туған Ву бастапқыда дәстүрлі қытай білімін алған. Кейін Пекиндегі Баодин әскери академиясына (保定軍校) оқуға түсіп, кәсіби әскери мамандыққа түсті. Оның офицерлік қабілеттері жоғары тұрғандардың назарына түсіп, тез арада жоғары шендерге көтерілді. У Цинь әулетінің модернизацияланған генерал Юань Шикай құрған "Жаңа армияға" (新軍) (Бейян армиясы деп аталды 1902) қосылды. 1911 жылы Цинь династиясы құлағаннан кейін, Юань Қытай Республикасының президенті болып, өзін император деп жариялауға тырысқаннан кейін, Қытайдағы саяси билік әртүрлі аймақтық әскери билік органдарының қолына тез арада беріліп, соғыс әміршілігінің дәуірі басталды. 1915 жылы Ву 6-бригаданың командирі болды.

Жили тобы

1916 жылы Юань қайтыс болғаннан кейін, оның Бейян армиясы бірнеше өзара жауласқан топтарға бөлініп, келесі жылдары үстемдік үшін күресті. Негізгі топтарға Дуан Кируидің Анхуй кликасы, Чжан Цуолиннің Фэнтиан кликасы және Фэн Гуоцзанның Чжили кликасы кірді, оның мүшесі Ву Пэйфу болды. Дуан Кируи фракциясы 1916 жылдан 1920 жылға дейін Пекиндегі саясатта басым болды, бірақ тұрақтылықты сақтау үшін Фэн Гуоцзанның фракциясымен ыңғайсыз қарым-қатынасты сақтауға мәжбүр болды. Екі жақ тұрақсыз оңтүстікпен күресудің әдістері бойынша қақтығысты, Дуан әскери жаулап алуды талап етті, ал Фэн келіссөздерді артық көрді. Фэн 1919 жылы қайтыс болды, ал Чжили тобының басшылығын Ву Пэйфу мен Сунь Чуанфанның қолдауымен Цао Кун қамтамасыз етті. Цао мен Ву Дуан мен Анхуй кликасына қарсы агитация жасай бастады және оның Жапониямен ынтымақтастығын айыптайтын телеграммалар шығарды. Олар президентті Дуанның негізгі бағынысты генерал Сюй Шучжэнді жұмыстан босатуға мәжбүрлегенде, Дуан Жили тобымен соғысқа дайындала бастады. Осы кезде Цао Кун мен Ву Пэйфу Анхуй кликасының барлық қарсыластарын қамтитын кең ауқымды одақ құруға кірісті. 1919 жылы қарашада Ву Пейфу Танг Цзяо және Лу Ронтинг (Юньнань және Гуансидің соғыс иелері) өкілдерімен Хеньян қаласында кездесті және "Ұлттық құтқарудың одақтас армиясының қарапайым жобасы" (救国同盟军草约) атты келісімге қол қойды. Бұл келісімге Жан Цуолиннің күшті Фенцян кликасы да кіретін Анхуй кликасына қарсы одақтың негізі болды.

Жили-Аньхой соғысы

1920 жылдың шілдесінде жаулық басталғанда, Ву Пейфу Анхуйға қарсы армияның бас қолбасшысы ретінде көрнекті рөл атқарды. Бастапқыда, бұл жағдай Чжили әскерлері үшін жақсы болмады, өйткені оларды Анхуй әскерлері майданның арғы жағына итеріп жіберді. Алайда Ву батыс жақ майданның батысында батыл маневр жасауды шешті. Ол алдымен жаудың позицияларын қоршап, содан кейін тікелей жаудың штаб-пәтеріне шабуыл жасады. Бұл амалынан пайдаланып, Ву таңғажайып жеңіске жетіп, жау әскерінің көптеген офицерлерін тұтқындады. Аньхой әскері бір апта ішінде құлдырап, Дуан Кируи Тяньцзиньдегі жапон қонысына қашып кетті. У Пейфу күтілмеген жылдам жеңістің артында тұрған стратег ретінде танылды. Конфликттің салдарынан Жили мен Фенгтиан топтары билікті бөлісетін коалициялық үкімет құруға келісті. Алайда, Фэнтай кликасының басшысы Чжан Цуолин Ву Пейфуның жапонға қарсы ұстанымынан қатты алаңдай бастады, бұл Чжанның Маньчжуриядағы жапондықтармен қол жеткізген нәзік келісімін бұзғандай болды. У және Чжан премьер-министрдің орнын кім алады деген мәселеде де келіспей, бір-бірінің таңдауын өздерімен алмастырды. Көп ұзамай Жили мен Фенгтиан арасындағы одақ бұзылып, жаулық сөзсіз болды.

Бірінші Жили-Фентай соғысы

Бұл соғыста Ву Пейфу тағы да Жили әскерлерінің бас қолбасшысы лауазымына орналастырылды. 1922 жылдың сәуірінен маусымға дейін Пекин мен Тяньцзиньнен оңтүстікке қарай кең майданға соғыс жүрді. Бастапқыда, Жили әскері жақсы жабдықталған Фенгти әскеріне қарсы бірнеше рет жеңіліске ұшырады. Алайда, Ву Пейфуның басшылығы мен жоспарлары тағы да Жили тобының пайдасына өзгерді. Ол бірнеше айналадағы маневрлерді орындап, Фэнцзянь әскерінің батыс майданы Пекинге қарай кері бұрылды, содан кейін ол кері шегінуді қимылдап, тұзаққа түсірді. Нәтижесінде Фэнцзянь әскерінің батыс қанаты жойылып, оның шығыстағы сәтті операциялары қолға алынбайды. Чжан Зуолин Шанхайгуанға қарай жалпы шегінуді бұйырды, осылайша астананы Ву мен Чжили кликасына тапсырды. Жеңімпаз болған Цао Кун мен Ву Пейфуның Жили тобы провинцияларға билігі қатты нашарлаған үкіметті өз бақылауына алды. Маньчжурия қазір Чжан Цуолин мен әлі де күшті Фэнцзянь кликасының қол астында де-факто тәуелсіз болды, ал оңтүстік сансыз соғыс әскерлері арасында, соның ішінде Анхуй кликасының қалдықтары мен Сунь Ятсеннің Гоминьданы арасында бөлінді.

Пекин үкіметінің бақылауы

Пекиндегі жаңа үкіметті Ұлыбритания мен АҚШ қолдады. Ли Юаньхонг, кез-келген заңдылықтағы соңғы президент, 1922 жылы 12 маусымда қайтадан президент болып отыруға шақырылды; алайда, кез-келген кабинет мүшесін Ву Пэйфу тазарту керек болды. Осы уақытқа дейін Вуның беделі мен атағы өзінің бұрынғы ұстазы Цао Куннан, яғни Чжили тобының басшысынан әлдеқайда жоғары болды. Бұл олардың қарым-қатынасын шиеленістірді, бірақ бұл Жили кликасының сынығына әкелмеді. У Цао президенттікке саяси махинация бастағанда, оны ұстап тұруға тырысты, бірақ ақыр соңында Цаоның министрлікте лидің импичментін және лидің лидің лидің линконын құлатуына кедергі келтіре алмады. Кейін Сао бірнеше ай бойы президент сайлауына үгіт-насихат жүргізді, тіпті өзіне дауыс берген кез келген парламентарийге 5000 доллар төлейтінін ашық мәлімдеді. Бұл Чжили кликасына қарсы ұлттық айыптау туғызды, бірақ 1923 жылдың қазан айында Цаоның сайлануына кедергі болмады. 1923 жылы Ву маңызды Ханкоу-Пекин теміржолында жұмысшыларды және олардың басшыларын күштеп басу үшін әскер жіберіп, шабуылды аяусыз бұзды. Сол себепті олар 35 жұмысшыны өлтіріп, тағы да көп адамды жарақаттады. Бұл оқиғадан кейін Вуның қытай халқындағы беделі айтарлықтай төмендеді, бірақ ол Қытайда жұмыс істейтін британдық және американдық бизнес мүдделерінің ықыласына ие болды. Бұл кезде Чжилидің билігі қауіпсіз болып көрінсе де, оңтүстіктегі дағдарыс көп ұзамай Фэнцзянь кликасымен тағы бір жанжалға әкелді. Бұл дағдарыс Шанхай қаласына қатысты болды, бұл елдің сауда орталығы. Ол Цзянсу провинциясының бөлігі болды, бірақ шын мәнінде Anhui кликасының қалдықтары басқаратын Zhejiang басқаратын. Жілилер Шанхайды өздерінің басқаруына қайтаруды талап еткенде, бұл өтініш қабылданбады, содан кейін көп ұзамай ұрыстар басталды. Маньчжуриядағы Чжан Зуолин мен Гуандундағы Сунь Ятсен Анхуй кликасын қолдайтынын тез жариялап, соғысқа дайындалды. У Пейфу өзінің бағыныстысы және қорғанышы Сунь Чуанфанды Анхуй кликасымен және Сунь Куоминьданның кез келген шабуылымен күресу үшін оңтүстікке жіберді, ал У өзі Чжанның Фэнцзянь әскерімен қайтадан бетпе-бет келуге дайындалды.

Екінші Жили-Фентай соғысы

Қазір "Жәдіржан маршал" (玉) деп аталады және ол кезде Қытайдың ең қабілетті стратегі деп танылды, Ву Пейфу жеңіске жетеді деп күтілді, және осылайша әртүрлі квази тәуелсіз өңірлік билік органдарына ақыры тоқтам жасады. Оның әскербасылары Қытайдағы ең жақсы даярланған және жаттықтырылған әскерлер болды, ал Жили тобының басшысы ретінде ол Zhang Zuolin сияқты солтүстік қытайлық әскербасыларымен үздіксіз шайқасты. Императорлық емтихандарды бітіргендіктен, философ генерал ретінде танылған ол сол кезде әлемдегі ең үлкен алмасқа ие болды. Жүздеген мың адам Жанның Фэнти әскері мен Вуның Чжили әскері арасындағы осы үлкен шайқаста шайқасты. Басты сәттерінде Вуның басты одақтастарының бірі Фэн Юсян майданнан қашып, Пекинге аттанды және Пекин төңкерісі (Пекин жэнбьян) деп аталатын жағдайға тап болды. Осы апаттан кейін Ву Пейфуның әскери стратегиясы шатасты, ал Тяньцзинь маңында Чжанның әскерімен жеңілді. Фенгти әскерінің жеңісінен кейін Дуан Кируи мемлекет басшысы болып тағайындалды және ол уақытша үкімет жариялады.

Солтүстік экспедиция

У 1927 жылы Солтүстік экспедиция кезінде Гоминьдан әскерімен бетпе-бет келгенге дейін Қытайдың орталық бөлігіндегі Хубэй мен Хэнаньда күш базасын сақтады. Солтүстік-батыстағы Гоминьданның одақтастары ұстаған әскерлермен Ву Хэнаньдағы Чжэнчжоуға кетуге мәжбүр болды. У Пейфу әскерлерін Чан Кай шектің Гоминьдан әскерлері басып алған кезде, батыстан келген У Пейфумен таңғы асқа сұхбат кезінде ескі кітапты алып жүргенін байқады; сұхбаттасушы одан атауын сұрады, ал У: "У патшалығының әскери науқандары. Ол кезде автоматтар мен ұшақтар болған жоқ". У өзінің әскери әмірші болған жылдары ешқашан саяси лауазымға ие болған емес. Ву Пэйфу өзінің кеңсесіне Джордж Вашингтонның портреті іліп қойды. Ол ұлтшыл болғандықтан, шетелдік келісімшарттарға кіруден бас тартты, тіпті жауларынан жасырынбады, өйткені оларды Қытайға қарсы іс-қимыл ретінде қарады, оның орнына қашудың әлдеқайда қауіпті әдісін таңдады.

Кейінгі жылдар

Екінші Қытай-Жапон соғысы басталғаннан кейін Ву жапондықтармен ынтымақтастық жасаудан бас тартты. 1939 жылы жапондықтар оны Солтүстік Қытайдағы қуыршақ үкіметінің басшысы болуға шақырғанда, Ву Азиядағы Жаңа тәртіптің атынан Солтүстік Қытайдың көшбасшысы болуға дайын екенін айтып, сөйлеген сөзінде, егер Қытай жеріндегі әрбір жапондық сарбаз өз лауазымынан бас тартып, Жапонияға қайта оралған болса. Содан кейін ол зейнетке шықты. 1939 жылдың желтоқсан айында Ву тіс ауыратындықтан, стоматологқа барып, тіс алуды тапсырды. Екі аптадан кейін ол сепсистен қайтыс болды.