Кіріспе

HN5 формуласы бар циклдік азот қосылысы. Пентазол – барлық азот атомдарынан тұратын, оның біреуі сутек атомымен байланысқан бес мүшелі сақинадан құралған ароматикалық молекула. Оның молекулалық формуласы HN5. Қатаң айтқанда гомоциклді, органикалық емес қосылыс болғанымен, пентазол тарихи тұрғыдан бірден бес азот атомын қамтитын гетероциклді азоль қосылыстарының соңғысы ретінде жіктеледі. Бұл топқа пиррол, имидазол, пиразол, триазолдар, тетразол және пентазол кіреді.

Деривативтер

Пентазолдың алмастырылған аналогтары жиынтығы пентазолдар деп аталады. Бұл класс қосылыстар тұрақсыз және көбінесе жарылғыш болып келеді. Алғаш синтезделген пентазол – фенилпентазол, онда пентазол сақинасы фенил сақинасымен конъюгация арқылы айқын тұрақтандырылады. 4 диметиламинофенилпентазол туындысы, 50 °C-тан жоғары температурада ыдырайтын болса да, белгілі ең тұрақты пентазол қосылыстарының бірі болып табылады. Электрон беретін топтар арил пентазол қосылыстарын тұрақтандыратыны мәлім.

Иондар

Циклді пентазолий катионы (N5+) оның ықтимал антиароматтық қасиеттеріне байланысты белгісіз, ал ашық тізбекті пентазений катионы (N5+) белгілі. Батлер және авторлар тобы алғаш рет төмен температурада алмастырылған арил пентазолдардың ыдырауы арқылы ерітіндідегі циклдік N5-тің бар екенін көрсетті. және N5 (мырыш иондарымен өзара әрекеттесу арқылы ерітіндіде сақталады) екені негізінен 15N ЯМР әдістері арқылы ыдырау өнімдерін зерттеу арқылы дәлелденді. Бұл нәтижелерді кейбір авторлар бастапқыда күмәндандырды, бірақ кейіннен жасалған эксперименттер, ыдырау өнімдерінің егжей-тегжейлі талдауы және есептеу зерттеулері бастапқы қорытындыны растады. Пентазолид анионы комплекстеуші заттардың көмегінсіз сулы ерітіндіде бірнеше секундтан артық сақталмайды. Пентазолдардың табылуы ғарышқа саяхаттау үшін өте қуатты қозғалтқыштар болуы мүмкін N5+N5 сияқты барлық азот тұздарын жасауға әрекеттер жасалды. 2002 жылы пентазолат анионы алғаш рет электроспрейлік иондау массалық спектрометриясымен анықталды. 2016 жылы ион ерітіндіде де анықталды. 2017 жылы пентазолат тұзының (N5)6(H3O)3(NH4)4Cl ақ кубикалық кристалдары жарияланды. Бұл тұзда N5− сақиналары жазық. Сақинадағы байланыс ұзындығы 1.309 Å, 1.310 Å, 1.310 Å, 1.324 Å және 1.324 Å құрайды. Қыздырғанда тұз 117 °C-қа дейін тұрақты болады, ал осы температурадан жоғары аммоний азидіне ыдырайды. 2018 жылы басқа бір топ молекулалық азотпен қоршалған таза литийден 45 ГПа-дан жоғары қысымда LiN5 синтезінің жасалғанын хабарлады. Бұл қоспа қысымды толық босатудан кейін бөлме температурасына дейін сақталуы мүмкін.