Кіріспе

зерттеулердің көп бөлігі IQ ("ақыл-ой коэффициенті") және ұқсас өлшемдер жеке адамдар мен белгілі бір топтар арасында әртүрлі екенін, сондай-ақ олардың білім берудегі жетістіктер, жұмысқа орналасу, қылмыс, кедейлік және әлеуметтік-экономикалық жағдай сияқты маңызды әлеуметтік көрсеткіштермен байланысты екенін көрсетеді. АҚШ-та жұмыс, әскери қызмет, білім беру және қылмыс саласындағы кейбір мемлекеттік саясаттар мен заңдар IQ немесе оған ұқсас өлшемдерді пайдаланады. Халықаралық жазылымда тамақтануды жақсарту және нейротоксиндерге тыйым салу сияқты мемлекеттік саясаттардың мақсаттарының бірі – интеллект деңгейін көтеру немесе оның төмендеуін болдырмау болып табылады.

Тарих

XX ғасырдың басында АҚШ-тың көптеген штаттарында евгеникалық заңдар қабылданды, олар "ақыл-ойы кеміс" деп саналған адамдарды стерилизациялауға мүмкіндік берді немесе оған ынталандырды. 1927 жылғы "Бакқа қарсы Бэлл" ісінде судья Оливер Венделл Холмс 8-1 дауыспен қабылданған шешімде Кэрри Бакты, оның анасы мен қызымен бірге "ақыл-ойы кеміс" деп танылғандығын еске алып, стерилизациялауды қолдады және "Имбецилдердің үш буыны жетерлік" деген әйгілі сөздерін айтты. Евгеника ғасырдың ортасында қолдауын жойды және қазір кеңінен айыпталады, бірақ осы кезеңнің естеліктері әлі де қоғамдық саясатқа әсер етеді.

АҚШ-тағы білім беру

Когнитивтік тесттердегі нәтижелер білім берудегі жетістіктерді басқа көрсеткіштерге қарағанда жақсырақ болжайды, сондай-ақ когнитивтік тестілеу академиялық ортада кеңінен қолданылады. Басты саяси мәселелер білім беру сапасын бағалауда тестілеудің тиісті рөлі, колледжге қабылдаудағы рөлі; АҚШ-тағы нәсілдік және әлеуметтік-экономикалық топтар арасындағы білім берудегі алшақтықты анықтау және жою жөніндегі күш-жігер; сондай-ақ білім берудегі артықшылықтарда когнитивтік қабілеттердің айырмашылықтарының маңыздылығы. Нәсілдік және әлеуметтік-экономикалық топтар арасындағы білім берудегі алшақтықтың бар екендігі жалпы қабылданған, ал алшақтықтың себептері мен тұрақтылығы белсенді зерттеулер мен пікірталастардың нысаны болып табылады. 2001 жылғы «Ешбір баланы қалып қоймау» заңы (NCLB) нәсілдік ерекшеліктерге байланысты білім берудегі алшақтықты азайтуға бағытталған. Федералдық ережелерге сәйкес, NCLB 2014 жылға дейін барлық алшақтықтарды жоюды көздейді. Алшақтықтың себебіне қарамастан, көптеген білім беру мамандары оны жою қажет екеніне келіседі. Олар көбінесе білім беруді тең қаржыландыруды жақтады. 9-шы апелляциялық сот мемлекеттік және федералды заңдарды түсіндіруде, IQ тесттерін оқушыларды зиякерлік қабілеті шектеулілерге арналған сыныптарға жіберу үшін пайдалануға болмайды деп шешті. *Larry P. v. Riles*, 793 F.2d 969 (9th Cir. 1984). Сот бұл тесттердің тек ақ нәсілді адамдардың қатысуымен жасалғанын және заңмен бекітілген процедурадан өтпегенін анықтады. Сонымен қатар, сот жалпы популяция үшін болжамдық жарамдылықтың жеткіліксіз екенін мәлімдеді, себебі жеке оқушының құқықтары бұзылған, және егер тесттерді шешуші фактор ретінде қарастырмағанда, мектеп психологының толыққанды және жеке бағалауының бір бөлігі ретінде қолданғанда, басқа нәтижелерге қол жеткізілген болар еді. 1982 жылдың қыркүйегінде *Larry P.* ісі бойынша судья, Федералдық округ судьясы Роберт Ф. Пекхэм, балаларына тестілеу жүргізуді қалаған афроамерикандық ата-аналардың талабына жауап ретінде ішінара бас тартты. Ата-аналардың адвокаты Марк Бредмейер, оның клиенттері Калифорния мектептері ұсынатын қазіргі арнайы білім беруді оқу қиындықтары бар балаларға көмектесетін пайдалы мүмкіндік деп есептейтінін, ал 1979 жылғы *Larry P.* ісінде ата-аналар оны соқпаққа тіреген жол деп санағанын айтты. NCLB заңына қатысты даудың маңызды мәселесі – білім берудегі алшақтықтар «төмен үміттердің жұмсақ фанатизмінен» туындай ма? Заңда оқу үлгеріміне жетпеген мектептерге ескертулер мен қаржыландыру салдары қарастырылғандықтан, оқушылардың әртүрлі үлгерімі негізінен ортаға байланысты ма (мектеп пен мұғалімнің бақылауында деп есептеледі) әлде генетикаға байланысты ма (ол аз өзгертілетін фактор деп саналады) деген сұрақ маңызды болып тұр. Дарынды балаларға арналған және арнайы білім беру бағдарламалары ерекше қабілеттері жоғары немесе төмен оқушыларға жекелендірілген оқытуды ұсынуға бағытталған. Әскери және бейбіт дайындық саласындағы зерттеулер көрсеткендей, қабілетті адамдар өздерінің кем қабілетті әріптестерінен 2-5 есе жылдам орынады.

АҚШ әскери қызметі

АҚШ-тың барлық әскери қызметке шақырылушылары Қарулы Күштердің біліктілік тестісін тапсырады, бұл жалпы интеллект факторын күшті өлшейтін интеллектуалдық тесті. Қызметке шақырылушының танымдық тестінің нәтижелері оларға қолжетімді мамандықтарды ішінара анықтайды. Әскери қызметте енді IQ тестілерін өткізбейді, оның орнына Қарулы Күштер Кәсіптік Икемділік Батареясын (ASVAB) өткізеді. ASVAB тесті IQ тестімен байланысты емес және екі тесттің нәтижелері әртүрлі болады. Тесттегі ең төменгі ұпай 31. Бірақ, Қарулы Күштер Кәсіптік Икемділік Батареясы бойынша 31 ұпайдан аз жинағандар да іріктеледі. АҚШ әскері Қарулы Күштердің Біліктілік Тестін (AFQT) пайдаланады, себебі жоғары ұпайлар жеке әскери қызметшілердің және бөлімшелердің тиімділігінің айтарлықтай артуымен байланысты.

АҚШ қылмысы

2002 жылы «Аткинс против Вирджиния» ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты, 8-ші түзетуде тыйым салынған қатыгез және ерекше жаза болып табылатынына байланысты, зиякерлік мүгедектігі бар қылмыскерлерді өлім жазасына кесуді заңсыз деп шешті. Зиякерлік мүгедектікті (немесе дамудағы кемістікті) анықтау үшін әдетте IQ 70 немесе 75-тен төмен болуы талап етіледі. АҚШ Жоғарғы Соты кейбір қылмыстық істерде үкім шығару кезеңінде IQ тестілерінің нәтижелерін пайдаланған. 2002 жылдың 20 маусымында шешілген «Аткинс против Вирджиния» ісінде, зиякерлік қабілеті төмен қылмыскерлерді өлім жазасына кесу «қатыгез және ерекше жаза» болып табылады деп айтылды, бұл 8-ші түзетумен тыйым салынған. «Аткинс» ісінде сот былай деді: «Біз «Пенри» ісі бойынша шешім қабылдағаннан бері, өлім жазасын үнемі қолданатын және зиякерлік мүгедектігі бар адамдарға қатысты тыйым салмаған штаттардың ішінде, тек бесеуі ғана белгілі IQ-сы 70-тен төмен адамдарды өлім жазасына кескен. Сондықтан бұл практика шынымен сирек кездеседі және оған қарсы ұлттық консенсус қалыптасқан деуге болады». Вирджиния Жоғарғы Сотының шешімін жоққа шығара отырып, «Аткинс» пікірінде талапкердің IQ көрсеткіші 59 болғаны, өлім жазасын қолдануды оның 8-ші түзетудегі құқықтарын бұзуға айналдырған фактор екені айтылды. Сот шешіміне негіз болған фактілердің кейбіреулерін келтірді. Сот отырысында доктор Нельсон мырза: «Аткинстің толық IQ көрсеткіші 59-қа тең. Халықтың көп бөлігімен салыстырғанда, бұл көрсеткіш бір пайыздан да аз. Зиякерлік мүгедектік – сирек кездесетін жағдай. Бұл халықтың шамамен бір пайызын құрайды» деді. Қолданба 274-бет. Доктор Нельсонның сөзіне сәйкес, Аткинстің IQ көрсеткіші «автоматты түрде әлеуметтік қамсыздандыру бойынша мүгедектікке байланысты төлем алуға құқық береді». Идентификатор: 280-бет. Доктор Нельсон сондай-ақ, өлім жазасына кесілген 40-тан астам күдіктілерді сараптап, Аткинстің зиякерлік мүгедектік критерийлеріне сәйкес келетін екінші адам екенін көрсетті. Идентификатор: 310-бет. Ол Аткинстің шектеулі зиякерлік қабілеті өмірі бойында тұрақты болғанын және оның 59 IQ көрсеткіші «қате, жалған нәтиже немесе жарамсыз тест нәтижесі» емес екенін айтты. 308-бет. 2002 жылдан бері IQ-сы 70-тен төмен адамдар АҚШ-та өлім жазасынан босатылып келеді, бірақ бұл факт нақты расталмаған.

АҚШ әлеуметтік қамсыздандыру

Әлеуметтік қамсыздандыру басқармасы мүгедектік талаптарын қарастырғанда IQ нәтижелерін де пайдаланады. Кейбір жағдайларда, IQ нәтижелері ғана қолданылады (егер нәтиже "толық шкала бойынша IQ 59 немесе одан төмен" көрсетсе), ал басқа жағдайларда IQ нәтижелері басқа факторлармен бірге қарастырылады ("толық шкала бойынша IQ 60-тан 70-ке дейін") өтініш берушінің Әлеуметтік қамсыздандыру мүгедектік жәрдемақысына құқығын анықтау үшін.

Жасырақтық мәселелер

Ақпараттық зерттеулердің қоғамдық саясатқа қатысты салдары көбінесе нәсіл және интеллект мәселелері төңірегіндегі пікірсайыстармен анықталады.