Кіріспе

Көңілдің жыпылықтауы (AB) – бұл визуалды назарды жұмылдыру қабілетінің уақыттық шектеулерін көрсететін құбылыс. Адамдар екі визуалды стимулды тікелей бірінен кейін анықтауға тырысқанда, егер екінші стимул біріншісінен 200-500 мс ішінде пайда болса, оның анықталу дәлдігі төмендейді. Көңілдің жыпылықтауы әдетте жылдам тізбекті визуалды көрсету (RSVP) тапсырмалары арқылы өлшенеді, онда қатысушылар көзді жыпылықтатқан кезде екінші айқын нысананы байқамай қалуы мүмкін. Бұл құбылыс визуалды және естімелік стимулдарға қатысты. "Көңілдің жыпылықтауы" термині алғаш рет 1992 жылы қолданылған, бірақ бұл құбылыс одан бұрын да белгілі болған.

Сезімталдық

АБ-ға әсер ететін факторлардың бірі – эмоционалдық ақпарат. Егер екінші нысана (T2) – эмоционалдық маңызы бар стимул болса, онда ол әдетте АБ пайда болатын кезеңде қабылдануы мүмкін. АБ тек (T2) эмоционалдық маңызымен ғана емес, сонымен қатар (T1) эмоционалдық маңызымен де реттеледі. (T1) эмоционалдық маңызы болған кезде АБ ұзарады, ал (T2) эмоционалдық маңызы болған кезде АБ қысқарады. Бұл эмоция назарға әсер ете алатынын көрсетеді.

Ингибициялық теория

Реймонд және басқалар (1992) назардың жоғалуын мақсат (T1) мен одан кейінгі мақсат (T2) арасындағы қабылдаудың нақты еместігінен туындайтынын ұсынады. Олар бұл шатасу мақсатты анықтау процесінің бір кезеңінде пайда болады деп санайды. Шатасу жойылғанда, назардың жоғалуы байқалмайды. Зерттеушілер сондай-ақ, шатасуды жоюдың бір жолы – атауға болмайтын элементтерді пайдалану екенін айтты.

Интерференция теориясы

Шапиро және басқалар (1994) интерференциялық модель назарды серпімдеу құбылысын ингибициялық модельге қарағанда жақсы түсіндіре алады деп санайды. Осы модельде назарды серпімдеу, сериядағы элементтер арасындағы кедергі салдарынан сериядан қате таңдалған элементтің нәтижесінде пайда болады деп есептеледі. Шапиро интерференция деңгейі серияның ұзындығына байланысты артуы немесе азаюы мүмкін деп ұсынады.

Теорияны өңдеудің кешіктірілуі

Giesbrecht және Di Lollo (1998) назардың екінші нысанаға қатысты уақытша тоқтауының, адам бірінші нысананы өңдеумен шұғылданған кезде туындайтынын айтады. Бірінші нысананы өңдеудің қиындығын арттыру назардың тоқтау уақытын ұзартуға әкеледі деген пікір бар.

Көңіл аудару қабілеті теориясы

Дункан және басқалар (1996) 1-ші нысана біздің назар қабілетіміздің бір бөлігін иеленеді деп ұсынады, нәтижесінде 1-ші нысанадан кейін дереу ұсынылған 2-ші нысананы өңдеу немесе тану мүмкіндігі төмендейді. Бұл теория 1-ші нысананың назар қабілетін қанша уақытқа дейін сақтап қалатыны, 2-ші нысананы өңдеудің қиындығымен тікелей байланысты екенін көрсетеді.

Екі сатылы өңдеу теориясы

Чун және Поттер (1995) бірнеше заттарды жылдам өңдеу үшін екі тікелей кезең қажет екенін ұсынады. Бірінші кезең – бастапқы жылдам анықтау. Осы кезеңде мүмкін нысаналар байқалады. Екінші кезең – сыйымдылығы шектеулі, онда кейін баяндау үшін заттар қабылданады. 2-кезең 1-кезеңдегі нысаналар мойындалғаннан кейін жүзеге асады. Осы кезеңде 2-кезең 1-нысанды өңдеуді аяқтауы керек, әйтпесе 2-кезеңде 2-нысан танылмайды. Егер екінші нысан бірінші кезеңде пайда болса, екінші кезеңге өту кешіктіріледі. Назардың жыпылықтауы екінші нысан 1-кезеңде болғанда туындайды, бұл кідіріске әкеледі. Назардың жыпылықтауы тұрақсыз бейнелеуден тұрақты бейнелеуге ақпаратты біріктіру процесіндегі шектеуді көрсетеді (Джонсон және Проктор, 2004).