Кіріспе
Польша үкіметі 1945-1947 жылдар Ұлттық бірлік уақытша үкіметі (Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, TRJN) - 1945 жылы 28 маусымда Мемлекеттік ұлттық кеңестің (Krajowa Rada Narodowa, KRN) қаулысымен құрылған қуыршақ үкімет. Бұл Польша жұмысшы партиясы (Polska Partia Robotnicza, PPR) құрған Польша Республикасының уақытша үкіметіне реорганизация жасау нәтижесінде, Лондонға қоныс аударған Польша үкіметі экс-премьерімі Станислав Микольчиктің жақын саяси сферасындағы саясаткерлерді қосу арқылы құрылды. Соңғы топтың кіруі батыс одақтастарына Польшаның кеңестік ықпал ету сферасының бөлігі болуын және Варшава үкіметін заңдастыруды, ал Польшаның елден қуылған үкіметін тануды тоқтатуды үндемей мақұлдау үшін сылтау болды.
The Provisional Government of National Unity (Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, TRJN) was a puppet government formed by the decree of the State National Council (Krajowa Rada Narodowa, KRN) on 28 June 1945 as a result of reshuffling the Soviet backed Provisional Government of the Republic of Poland established by the Polish Workers' Party (Polska Partia Robotnicza, PPR) through inclusion of politicians from the close political sphere of Stanisław Mikołajczyk, the former prime minister of the Polish government in exile based in London. Inclusion of the latter group provided an excuse for the Western allies to approve tacitly the fait accompli of Poland becoming part of the Soviet sphere of influence, and to legitimise the Warsaw government while withdrawing their recognition of the Polish government in exile.
Өмірбаян
Польша 1939 жылы Германияның қолына түскенде, Парижде жаңа қуғын-сүргін үкіметі құрылды (ал 1940 жылы нацистер Францияға басып кіргеннен кейін Лондонға көшірілді). Бұл үкімет ағылшын үкіметімен танылды және поляктардың негізгі қарсылық күштерін, Armia Krajowa (Үй армиясы) бақылауға алды. 1943 жылы ПНР және басқа да солшыл қарсылық топтары КРН-ді Польшаның ұлттық үкіметі ретінде құрды. 1944 жылдың шілдесінде КРН Польшаның Ұлттық азаттық комитетінің ("Люблин комитеті" немесе ПКВН) Кеңес Армиясы Германиядан азат еткен аумақта жариялады. Бұл туралы қуғын-сүргіндегі үкімет айыптап, бірақ Армия Крайова 1944 жылғы Варшава көтерілісінде едәуір жойылғаннан кейін араласуға құдіреті жетпеді. Польша пайыздық келісіммен қамтылмаған. ПКВН-ді Польша Республикасының Уақытша үкіметі (РТРП) деп атауға қарамастан, Сталин 1945 жылдың ақпан айында Ялта конференциясында Польшада еркін сайлау өткізуге уәде берді, осылайша оның бұрын мәлімдеген ұстанымына қайшы келді. Сол кезде Кеңес әскерлері Польшаның барлық жерін басып алып, оларға және КРН-ге тиімді бақылау берді. АҚШ пен Ұлыбритания Ялтада мұны тыныш түрде қабылдады, ал Сталин Польшада еркін сайлау өткізу туралы уәде берді. Бұл үкімет британдық және американдық үкіметтердің қолдауына тәуелді болды, олар коммунистік ниеттерді түсінбей, КРН-мен ынтымақтастық орнатуға мәжбүр болды. Польшаның жер аударылушы үкіметі әлі де ұстап тұруға тырысты, бірақ оны елемеді. 1943-1944 жылдары премьер-министр Станислав Миколайчикке жататын топ басқа жер аударылғандармен араласпай, коммунистермен келісімге қол жеткізе бастады.
Кейінгі оқиғалар
21 маусымда Польшаның ішкі әскерінің бұрынғы қолбасшысы генерал Леопольд Окулицкий Кеңес әскеріне қарсы саботаж жасады деп айыпталып, Мәскеуде 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Он алтының сотында тағы он полякқа осындай жазалар тағайындалды. 1946 жылы 24 желтоқсанда Окулицки Бутырка түрмесінде қайтыс болды. ТРЖН-ге КСРО-мен "Достық, өзара көмек және ынтымақтастық туралы шарт" қолданылған болатын, оған Уақытша үкімет 21 сәуірде қол қойған болатын. Бұл Кеңес Одағымен достық қарым-қатынас орнатып, Польшаны Шығыс блогының бір бөлігі ретінде нығайтты. 1945 жылдың 5 шілдесінде TRJN Америка Құрама Штаттарымен танылды. Көп ұзамай оны басқа ірі одақтастар, Франция мен Ұлыбритания да мойындады. Оны Ватикан мойындаған жоқ. 6 шілдеде Польшаның елден қуылған үкіметі өз қызметін жалғастыра берген кезде, АҚШ пен Ұлыбритания оны ресми түрде мойындаудан бас тартты. 10 шілдеде Особка Моравски барлық немістерді Польшадан шығарып тастау туралы жариялады. 17 шілде мен 2 тамыз аралығында ТРЖН делегациясы 1945 жылғы Потсдам конференциясына қатысты. 16 тамызда Мәскеуде Польша мен Кеңес Одағының шекаралық келісімге қол қойылды. Тамыз айының аяғына дейін Польша шығыс өлкелерін Кеңес Одағына беруге келісті және шығыс шекарасын сәл өзгертілген Керзон сызығы негізінде ресми түрде мойындады. 16 қазанда ТРЖН делегаттары Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысына қол қойды және Польша Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болды. ТРЖН уәде еткен "еркін және әділ" сайлаулар коммунистер сайлау процесін өздері бақылай алатынына сенімді болғанға дейін кейінге қалдырылды. Осы аралықта олар оппозиция мүшелеріне қарсы репрессияны күшейтті, оларға пара берілді, қорқытулар жасалды, олар биліктен шығарылды, тіпті өлтірілді. Гомулканың сөздері бойынша, коммунистердің мақсаты "ұлттың үстемдігі" болды және оларды ештеңе тоқтата алмады. 1946 жылы 30 маусымда олар 3xTAK референдумы кезінде өз бақылауын сынап, нәтижелерді бұрмалап, 68% қолдауды талап етті. ТРЖН жүзеге асырған екі үлкен реформа - ұлттандыру туралы жарлық және 1946 жылы шығарылған Үш жылдық жоспар (1947-1949 жж.). Ұлттықлендіру жарлығымен 50 адамнан астам жұмыс істейтін барлық кәсіпорындарды мемлекеттік бақылауға алды; жылдың соңына қарай елдің өнеркәсіптің 90% -ы үкімет бақылауында болды.
Сталиннің 1944 жылы 23 маусымда Кремльдегі қабылдау кезінде сөйлеген сөзі
"Зуравский мырза поляк пен орыс халқының арасында қан төгіліп жатыр деген сөзінде дұрыс айтады. Польша мен Ресей ғасырлар бойы бір-бірімен соғысып, Германияға ғана пайдасы тиді. Польшалықтар Мәскеуді екі рет басып алды, ал орыстар оларды тастап кетті. Бұрын поляктарда Ресейді жек көруге көптеген себептері болды. Ресей Польша мен Ресей арасындағы ғасырлар бойы жалғасып келе жатқан қарым-қатынасқа көбірек жауапты, өйткені ол Польшадан күшті. Ескі патшалық Ресей мен оның халқы поляктерге қарсы репрессия саясатын жүргізді. Ресейге патшалық Ресейдің саясатын өзгертуге жаңа адамдар қажет".
Тарату
1947 жылдың қаңтар айында өткен Польшадағы заң шығарушы сайлауда коммунистер басымдыққа ие болды. Жаңа парламент (Sejm Ustawodawczy) KRN-ді алмастырды; ол Жозеф Циранкевич бастаған жаңа үкіметті тағайындады. 1947 жылы 19 қаңтарда TRJN таратылды және Польша үкіметі ретінде оның артықшылықтары жаңа үкіметтің қолына өтті.