Кіріспе

Исламдық байлық шегі, содан кейін мұсылмандар қайырымдылыққа (зекет) береді.

Шариғатта (Ислам заңында) нисаб (نِصاب) – мұсылманның зекет беруге міндетті болуы үшін ие болуы тиіс байлықтың ең төменгі мөлшері. Зекеттің мөлшері жинаған байлыққа байланысты анықталады; мүлік көбірек болса, зекет сомасы да артады. Әлемдік мемлекеттердегі салық салынатын табыстан айырмашылығы, нисабқа ешқандай жеңілдіктер қолданылмайды.

Алтын мен күміс нисаб

Нисабтың құны бастапқыда 20 динар немесе 200 дирхам болып белгіленді. Динар – салмағы бір миткал (4,25 грамм) болатын алтын монета, ал дирхам – салмағы 0,7 миткал (2,975 грамм) болатын күміс монета. 20 динар мен 200 дирхам арақатынасы Исламның алғашқы кезеңдерінде динар мен дирхам арасындағы 1:10 болған сол кездегі айырбас бағамын көрсетеді. Уақыт өте келе алтын мен күміс арасындағы баға өзгерді, сондықтан 20 динардың нарықтағы құны 200 дирхамнан артық болды. Дегенмен, нисабтың анықтамасы ислам тарихы бойында өзгерген жоқ. Екі шама да Шариғатта қабылданған, сондықтан адамның байлығы осы екі шаманың біріне жеткен жағдайда зекет төлеуге құқылы. Нисаб динар, дирхам және басқа да зекеттік мүліктердің, мысалы, кем дегенде бір жыл сақталған тауарлардың жиынтық сомасына қатысты. Егер зекеттік мүліктердің жалпы құны нисаб құнынан асып кетсе, зекет төлеу міндетті. Кейбір заманауи ғалымдар динар мен дирхамның қолжетімді болмауына байланысты, нисабты есептеу үшін таза алтын миткалын эталон ретінде пайдалануды ұсынады. Бұл нақты есептеу болмаса да, қазіргі жағдайды ескере отырып, дұрыс жуықтау болып саналады.

Қазіргі заманғы түсіндірме

Алтын мен күмістің нисабы қазіргі заманғы валюталарға да қатысты деп түсіндірілді, ал нисабтың қазіргі құны жыл сайын алтын мен күміс бағамын пайдалану арқылы анықталады. Нисабқа қатысты тағы бір мәселе – алтынның (динар) немесе күміс (дирхам) бағасын қолдану. Бұл мәселені шешу үшін көптеген заманауи ғалымдар екі тәсілдің біреуін ұстанады:

Алтынды бағалау өлшемі ретінде пайдалану. Бұл алтынның қазіргі заманғы валютаның бастауы екендігімен және күмістен құндырақ саналатындығымен негізделген. Немесе, кедейлердің мүддесіне ең тиімдісін пайдалану.

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің нисабы

Мұсылман заңгерлерінің арасында зекет құрма, жүзім, бидай және арпаға қолданылатындығы туралы жалпы пікір қалыптасқан. Ханафи мектебінде Имам Әбу Ханифаның пікірі бойынша, барлық ауыл шаруашылығы өнімдеріне зекет талап етіледі. Ал Имам Әбу Юсуф пен Мухаммад ибн әл-Хасанның айтуынша, ол тек өнімдерін бір жыл бойы сақтауға болатын өсімдіктерге ғана қатысты. Егер зекет өсімдікке қатысты болса, нисабы бес уасақ болады. Әр уасақтың құны алтымыш сағ. Сағтың қазіргі шамамен эквиваленті 2,03 литр. Демек, ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы нисабы 609,84 кг-ға тең.