«Пенелопа» крейсері: тарихы мен қазасы

Кіріспе

1935 жылы "Аретуза" класының крейсері

HMS Penelope – Корольдік теңіз күштерінің жеңіл крейсері болған. Ол Harland & Wolff (Белфаст, Солтүстік Ирландия) компаниясымен салынды; келі 1934 жылдың 30 мамырында қаланды. 1935 жылдың 15 қазанында суға түсіріліп, 1936 жылдың 13 қарашасында қолданысқа берілді. 1944 жылдың 18 ақпанында Неаполь маңында неміс U-410 қайығымен торпедаланып, көптеген адам қаза болды. Соғыс кезінде "K" күшінің құрамында болғанда, бомба сынықтарынан соншалықты көп зақымданды ki, "HMS Pepperpot" деген лақап атын алды.

Үй флоты

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Пенелопа 3-ші крейсерлік эскадрилья құрамында Жерорта теңізінде болды, 1939 жылдың 2 қыркүйегінде Мальтаға келді. Пенелопа және оның бауырлас кемесі 1940 жылдың 11 қаңтарында Портсмутқа жетті. 3 ақпанда ол Розитке бағыт алған Клайд өзеніне аттанды, 7 ақпанда келді және 2-ші крейсерлік эскадрильямен бірге конвойлерді сүйемелдеу міндетін орындады. 1940 жылдың сәуір және мамыр айларында Норвегия жорығына қатысты. 11 сәуірде Пенелопа Вестфьордқа кіретін неміс сауда кемелерін іздеу кезінде Флейнвер жағалауында қалып қойды. Оның қазандық бөлімі суға толып, кеменің алдыңғы бөлігі зақымданды. Эсминец оны Скьелфьордқа буксирледі, онда жедел база құрылған еді. Әуе шабуылдарына қарамастан, уақытша жөндеу жұмыстары жүргізіліп, бір айдан кейін үйге буксирленді. 1940 жылдың 16 мамырында Шотландиядағы Гринокке келді, онда қосымша уақытша жөндеу жұмыстары жүргізілді, содан кейін 19 тамызда Тайнда толық жөндеуге жіберілді. 1941 жылдың тамызында жөндеу және сынақтар аяқталғаннан кейін Пенелопа "су сызығынан төмен жаңа кеме" болып қайта пайда болды. 1941 жылдың 17 тамызында Скапа-Флоудағы 2-ші крейсерлік эскадрильяға оралды. 9 қыркүйекте ол Гринноктан шығып, Розитке соғыс кемесін сүйемелдеді. Сол айдың соңында ол Исландия-Фарер аралдары арасындағы теңізді күзетуге, жаудың су үстіндегі кемелерін тоқтатуға жіберілді. 1941 жылдың 6 қазанында Пенелопа тағы бір соғыс кемесімен бірге Исландияның Хвалфьорд портынан шығып, ұшақ тасымалдаушы кемені сүйемелдеп, сәтті аяқталған Е.Ж. операциясына қатысты – бұл операция Глом-Фьорд пен Батыс-Фьордтың төңірегіндегі неміс кемелеріне жасалған әуе шабуылы болды. Топ 1941 жылдың 10 қазанында Скапа-Флоуға оралды.

К күш

Пенелопа мен оның әпкесі Мальтада орналасқан K күшінің ядросын құруға тағайындалды және 1941 жылдың 12 қазанында Скападан шығып, 21 қазанда Мальтаға келді. 8 қарашада екі крейсер мен оларды сүйемелдеген эсминдер Ливияға бет алған алты итальяндық эсминді және жеті сауда кемесінен тұратын итальяндық конвойды тосқаулау үшін Мальтадан жолға шықты, бұл конвой ұшақтармен 37°53'N – 16°36'E координаталарында байқалған болатын. 9 қарашада Спартивенто мүйісінің жанындағы Дуйсбург конвойы шайқасында британдықтар бір жау эсминцін (итальяндық Fulmine) және барлық сауда кемелерін баттырды. 23 қарашада K күші тағы бір жау конвойын тосқаулау үшін қайта жолға шықты. Келесі күні олар Криттен батысқа қарай орналасқан екі сауда кемесін, «Марица» мен «Просиданы» баттырды. K күші Премьер-министрдің құттықтауын алды. 1941 жылдың 1 желтоқсанында K күші 32°52'N – 2°30'E координаталарында итальяндық «Адриатико» сауда кемесін, 33°45'N – 12°30'E координаталарында «Alvise da Mosto» эсминцін және «Iridio Mantovani» танкерін баттырды. Бірінші теңіз лорды оларды 3 желтоқсанда құттықтады. 19 желтоқсанда Триполи маңында жұмыс істеп жатқанда, «Пенелопа» минаға соқтығысты, бірақ ауыр зақым алмады, алайда сол шайқаста крейсер мен эсминец минаға түсіп батты. «Пенелопа» жөндеуге кемежайға жіберілді және 1942 жылдың қаңтар айының басында қызметке оралды. 5 қаңтарда ол Мальтадан «K» күшімен бірге шығып, «Бреконшир» арнайы мақсаттағы кемесін эскорттап Александрияға (ME9 операциясы) жеткізді және 27 қаңтарда «Бреконширмен» бірге Мальтаға оралды. 13 ақпанда «Бреконширмен» бірге шығысқа қарай бағыт алған конвойды, алты эсминецтің көмегімен сүйемелдеді (MG5 операциясы) және 15 ақпанда Мальтаға қайтып келді. «Бреконшир» минаға түсіп зақымданды, ал «Пенелопа» оны сүйреп алып, кейін Марсакслокк портындағы буйға қауіпсіз бекітті. Операцияның барлығын «Пенелопаның» командирі капитан А.Д.Николл басқарды, оның жұмысына Мальтаның Әскери-теңіз офицері (NOIC) ризашылық білдірді. 26 наурызда Мальтаға жасалған әуе шабуылы кезінде «Пенелопа» алдыңғы және артқы бөліктеріне жақын жерде жарылған снарядтардан зақым келді. Аралда болған кезде ол Мальтаның құрғақ доктарында жөнделді. Күннен күнге неміс авиациясының шабуылына ұшырады, экипаж көптеген шрапнель тесіктерін жөндеумен айналысты, сондықтан кемеге HMS Pepperpot деген лақап ат қойылды; ал тесіктерді ұзын ағаш тілімдерімен бітеп біткен соң HMS Porcupine деп аталатын. «Пенелопаның» оқ тиеушісі Альберт Хьюитт жарылыстан құлап түсті, бірақ есін жиып, төрт дюймдік снарядты қауіпсіз ұстап тұрды. «Пенелопа» 8 сәуірде Гибралтарға жол тартты және келесі күні әуеден бірнеше рет шабуылға ұшырады. 10 сәуірде Гибралтарға келді, бірақ жақын жерде жарылған снарядтардан қосымша зақымдар алды. Сол күні ол Мальтаның вице-адмиралынан «Әдеттегідей өте жақсы жасадың. Құттықтаймын» деген жеделхабар алды.

Penelope and her sister were then assigned to form the core of Force K based at Malta and departed Scapa on 12 October 1941, arriving in Malta on 21 October. On 8 November, both cruisers and their escorting destroyers sailed from Malta to intercept an Italian convoy of six destroyers and seven merchant ships sailing for Libya, which had been sighted by aircraft at 37°53'N – 16°36'E. During the ensuing Battle of the Duisburg Convoy on 9 November off Cape Spartivento, the British sank one enemy destroyer (Italian destroyer Fulmine) and all of the merchant ships. On 23 November, Force K sailed again to intercept another enemy convoy; next day they sank two more merchant ships, Maritza and Procida, west of Crete. Force K received the Prime Minister's congratulations on their fine work. On 1 December 1941, Force K sank the Italian merchant vessel Adriatico, at 32°52'N – 2°30'E, the destroyer Alvise da Mosto, and the tanker Iridio Mantovani at 33°45'N – 12°30'E. The First Sea Lord congratulated them on 3 December. On 19 December, while operating off Tripoli, Penelope struck a mine but was not seriously damaged, although the cruiser and the destroyer were sunk by mines in the same action. Penelope was sent into the dockyard for repairs and returned to service at the beginning of January 1942. On 5 January, she left Malta with Force K, escorting the Special Service Vessel to Alexandria (Operation ME9), returning on 27 January, escorting the supply ship

She left Malta, again with Breconshire on 13 February 1942 and an eastbound convoy aided by six destroyers, Operation MG5, returning to Malta on 15 February, with the destroyers and On 23 March, she left Malta with Legion for Operation MG1, a further convoy to Malta. Breconshire was hit and taken in tow by Penelope and was later safely secured to a buoy in Marsaxlokk harbour, the whole operation was under the charge of Penelopes commanding officer, Captain A. D. Nicholl, of whose work the Naval Officer In Command (NOIC), Malta expressed appreciation. Penelope was holed both forward and aft by near misses during air attacks on Malta on 26 March. While in the island, she was docked and repaired at the Malta Dry Docks. Day after day she was attacked by German aircraft and the crew worked to fix a myriad of shrapnel holes, so many that she was nicknamed HMS Pepperpot; when these had been plugged with long pieces of wood, HMS Porcupine. Penelope gun loader, Albert Hewitt, was blown off his feet but regained consciousness still safely holding a four inch shell. Penelope sailed for Gibraltar on 8 April and on the next day was repeatedly attacked from the air. She arrived in Gibraltar on 10 April, with further damage from near misses. Later that day she received a signal from Vice Admiral, Malta, "True to your usual form. Congratulations".

Жөндеулер мен сыйлықтар

Зақым ауқымды болды және Гибралтарда уақытша жөндеуден кейін бірнеше ай үйде болу қажет болды. Кемені 11 сәуірде Глостер герцогы барып көрді, ол бастапқыда кеменің қазығын салған еді. Герцог сондай-ақ капитан Николды ауруханада көріп қайтты. Бірінші теңіз лорды кемені Гибралтарға сәтті жеткені үшін құттықтады. "Пенелопаның" жөндеу мәселесі қайта қарастырылды және оны АҚШ-қа жіберуге шешім қабылданды. Сәйкесінше, 1942 жылдың 10 мамырында ол Бермуд аралдары арқылы Нью-Йорктегі Әскери-теңіз базасына Гибралтардан шықты және 19 мамырда жетті. Қыркүйекке дейін жөндеуден өтті және 15 қыркүйекте Вирджиния штатының Норфолк қаласына келді, содан кейін Бермуд аралдары арқылы Англияның Портсмут қаласына барып, 1942 жылдың 1 қазанында жетті. Король Букингем сарайында өткен салтанатты шарада "Пенелопадан" 21 офицер мен теңізшіні "Мальтаның батырлары" деп атап, ордендермен марапаттады. Олардың ішінде екі Еңбегі Сіңгендер ордені, Еңбегі Сіңгендер айқасы және екі Еңбегі Сіңгендер медалі болды.

Батыс Жерорта теңізі

Пенелопа 2 желтоқсанда Скапа-Флоуға келді және 1943 жылдың қаңтарының ортасына дейін ел суларында қалды. Ол 17 қаңтарда Клайдтан шығып, Гибралтарға бет алды, ол жерге 22 қаңтарда жетті. Ол 12-ші крейсерлік эскадрильяға бекітілді, онда ол Батыс Жерорта теңізі флотымен, адмирал сэр Эндрю Каннингхэмнің туы астында, Солтүстік Африкаға түсу операциясы – «Torch» операциясының нәтижесін жалғастыру кезінде жұмыс істеді. 1943 жылдың 1 маусымында Пенелопа және эсминцтер итальяндық Пантеллерия аралын обстрелдеді. Жаудан қарсы атыс болды, Пенелопа бір рет зақымданды, бірақ зақым аз болды. 1943 жылдың 8 маусымында крейсер және басқа кемелермен бірге аралды тағы да ауыр обстрелге қатысты. Одан бас тарту туралы талап қабылданбады. Сол күш 10 маусымда Мальтадан шығып, шабуылды (Operation Corkscrew) жапты, нәтижесінде 1943 жылдың 11 маусымында арал капитуляциялады. 11 және 12 маусымда Пенелопа сондай-ақ Лампедузаға шабуылға қатысты, ол 1943 жылдың 12 маусымында британдық күштердің бақылауына өтті. 1943 жылдың 10 шілдесінде «Аврора» және екі эсминецпен бірге Пенелопа Сицилияны бағындырудың бір бөлігі ретінде Катанияны мойынсыздандыру мақсатында обстрелдеді (Operation Husky, Сицилияға одақтас әскерлердің түсуі). Флотилия содан кейін Таорминаға көшті, онда теміржол станциясы обстрелденді. 11 шілдеде Пенелопа 12-ші крейсерлік эскадрильямен бірге Сицилияға шабуылдың солтүстік фланкіне қолдау көрсету үшін H күшінің құрамында Мальтадан кетті. Шілде және тамыз айларында ол Сицилия кампаниясы кезінде түрлі теңіз артиллериялық қолдау және тазалау операцияларына қатысты.

Қуат Q

1943 жылдың 9 қыркүйегінде Пенелопа Италияның Салерно қаласына жасалған Оверлорд операциясының (Operation Avalanche) барысындағы одақтас әскерлерінің Q күші құрамына кірді, осы операцияда ол бомбалау күштерін күшейтті. Пенелопа 26 қыркүйекте Аврорамен бірге Салерно аймағынан шығып, қазан айының басында Додеканес аралдарындағы Кос аралына болуы мүмкін шабуылға байланысты Левантқа ауыстырылды. 7 қазанда крейсер және басқа кемелермен бірге ол Штампалия жанында жаудың алты десанттық кемесін, бір оқ-дәрі тасымалдау кемесін және қаруланған траулерді баттырды. Кемелер Родостан оңтүстікке қарай Скарпанто бұғазы арқылы қайтып келе жатқанда, I Gruppe Sturzkampfgeschwader 3 MEGARA-ның 18 Ju 87 "Stuka" пикируші бомбалаушылары шабуыл жасады. Бомбадан зақымданған Пенелопа 19 қарашада Ливан жағдайының қалыптасуына байланысты Хайфаға көшті. 1943 жылдың соңында ол Атлант мұхитындағы "Стоунволл" операциясына (бұзушы кемелерге қарсы күрес) Гибралтарға жіберілді. 27 желтоқсанда осы операциядағы күштер Корольдік теңіз күштерінің кемелерімен бірлесіп жұмыс істеген әуе шабуылы арқылы неміс блокадалық кемесі "Альстеруферді" батырды. Пенелопа 30 желтоқсанда Гибралтарға оралды және 1944 жылдың 22 қаңтарында Бруклинмен бірге X күшінің құрамында Италияның Анцио қаласына жасалған "Шингл" операциясына (амфибиялық шабуыл) қатысып, артиллериялық қолдау көрсетті. Ол кейінгі операциялар кезінде Формия аймағындағы бомбалауға да көмектесті. 8 ақпанда сегіз нысанаға оқ атты.

Суға бату

1944 жылдың 18 ақпанында Джордж Деверю Белбеннің басқаруымен «Пенелопа» кемесі Неапольден Анцио аймағына қайтып бара жатқанда, Хорст Арно Фенскидің басқаруындағы қайықпен торпедаланды. Бір торпеда кеменің артқы двигатель бөліміне тиді, ал он алты минуттан кейін тағы бір торпеда артқы қазандық бөліміне соқты, нәтижесінде кеме дереу суға батып кетті. Кемемен бірге 417 адам, оның ішінде капитан да, суға кетті, тек 206 адам ғана құтқарылды. Портсмуттың HM Dockyard кемежайындағы Әйес Анна шіркеуінде осы оқиғада қаза тапқандарды еске алуға арналған мемориалдық тақта орнатылған.

Мәдени сілтемелер

К. С. Форестер, Наполеон соғыстары кезінде орын алған "Хорацио Хорнбловер" теңіз оқиғалары сериясының авторы, 1943 жылдың мамыр айында "Кеме" романын жариялады. Оқиға Жерорта теңізіндегі соғыс кезінде өтеді және Корольдік теңіз күштерінің жеңіл крейсерінің басым итальяндық күштерді жеңген шайқасын баяндайды. Автор кітапты "HMS Пенелопа кемесінің офицерлері мен экипажына зор құрметпен" арнады. Шығармадағы HMS Артемис кемесінің тарихы Екінші Сирт шайқасына негізделген, бірақ оның толыққанды қайталауы емес. Кітап "Пенелопа" суға батқанға дейін жарық көрді.