Кіріспе

Итальяндық маньеризм суретшісі және графикашы (1503–1540)

Джироламо Франческо Мария Маццола (11 қаңтар 1503 – 24 тамыз 1540), сондай-ақ Франческо Маццола немесе көбінесе Пармиджанино (/UK/, /p//ɑːr//m//ɪ//dʒ//æ/'/n//iː//n//oʊ/, /US// //dʒ//ɑː/'/, parmidʒaˈniːno; "Пармадан келген кішкентай"), Флоренция, Рим, Болонья және оның туған қаласы Пармада жұмыс істеген итальяндық маньеризм суретшісі және графикашы. Оның туындылары "нағыз сезімталдықпен" және пішіндердің көбінесе созылуымен сипатталады, соның ішінде "Святой Иеронимнің көрінісі" (1527) және ерекше, бірақ сәл ерекше "Ұзын мойынды Мадонна" (1534) бар. Ол бүкіл маньеризм дәуіріне жататын бірінші буынның ең танымал суретшісі болып қала береді. Оның керемет және ерекше таланты әрқашан мойындалған, бірақ оның мансабы соғыс, әсіресе 1527 жылы Римді тонау салдарынан тоқырады, ол сол жерге көшкеннен кейін үш жыл өткен соң, және 37 жасында қайтыс болды. Ол тамаша суреттер жасады және графикамен тәжірибе жасаған алғашқы итальяндық суретшілердің бірі болды. Оның көшпелі туындылары әрқашан жинақталып, қазір Италия мен әлемнің ірі мұражайларында сақталады, ал оның фрескадағы екі ірі жобасы Пармадағы шіркеуде және жақын жердегі шағын қаладағы сарайда орналасқан. Бұл, олардың ірі негізгі сюжеттерінің болмауымен байланысты, ұқсас суретшілердің басқа туындыларына қарағанда оларды аз танымал етті. Ол көптеген маңызды портреттер салған, бұл Италияда бұрын негізінен патшаларға арналған үштен бір бөлігі немесе толық бой суретіне бағытталған үрдісті бастады.

Алғашқы жылдар

Пармиджанино Филиппо Маццола мен Донателла Аббатидің сегізінші баласы еді. Оның әкесі Пармиджанино дүниеге келгеннен кейін екі жыл өткен соң обадан қайтыс болды, ал балалар олардың екі ағасы Микеле мен Пьер Иларио тәрбиеледі. Вазаридің сөзінше, олар өте талантты суретшілер болмаған. 1515 жылы оның ағасы Николо Занграндиден Сан-Джованни-Евангелиста шіркеуін безендіруге тапсырыс алды, ал бұл жұмысты кейін жас Пармиджанино аяқтады. Он сегіз жасқа келгенде ол Барди алтарын аяқтаған еді. 1521 жылы Пармиджанино француз, император және пап әскерлері арасындағы соғыстан қашу үшін Виаданаға (оның туысына үйленетін суретші Жироламо Бедолимен бірге) жіберілді. Виаданада ол Фрати де' Зоколи шіркеуі үшін Әулие Францис, ал Сан-Пьетро үшін Әулие Катеринаның мистикалық үйленуін бейнелейтін екі темпералық панель салды. Ол сондай-ақ Сан-Джованниде жұмыс істеді және күмбездің фрескалық безендірулерімен айналысып жүрген Корреджиомен танысты.

Фонтанеллатода жұмыс және Римге сапар

1524 жылы ол Римге бес кішкентай картинамен, оның ішінде Исаның сүндеттелуі және дөңгелек айнадағы өзінің портретімен, Медичи папасы Клемент VII-нің демеушілігін іздеп сапар шекті. Вазаридің мәлімдемесінше, Римде Пармиджанино "қайта туған Рафаэль" деп мақталып, даңққа ие болды. 1526 жылдың қаңтарында Пармиджанино мен оның ағасы Пьер Иларио Мария Буфалинамен келісімге келіп, Лауро қаласындағы Сан-Сальваторе шіркеуін Киелі Жеромның көрінісі (1526–27, Лондонның Ұлттық галереясы) бейнеленген алтарьлық суретпен безендіруге міндеттенді. Бір жыл өткен соң, Римнің тонауға ұшырауы Пармиджаниноны және тағы да көптеген суретшілерді қашуға мәжбүр етті.

Болонья және Пармаға қайта оралу

Ол Болоньяда үш жылға жуық тұрды. Шамамен 1528 жылы ол «Мадонна мен Киелілермен бірге Бала» (Пинакотека, Болонья) суретін, содан кейін 1528 жылы «Мадонна con la Rosa» (Дрезден) және «Қасиетті Захариямен бірге Мадонна» (Уффизи) суреттерін жасады. 1530 жылға қарай Пармиджанино Пармаға оралды. 1531 жылы Пармиджаниноға аяқталмаған Санта-Мария-делла-Стекката шіркеуінен Қасиетті Иосиф пен Қасиетті Жақын Иоаннның бейнеленген екі алтарьдық суретіне тапсырыс берілді. Шіркеуді басқаратын бірлестік оған жалақысын төлеп, қажетті жабдықтар мен материалдармен қамтамасыз етуге уәде берді. Бірақ 1535 жылға қарай жоба аяқталмай қалды. Желтоқсан айында ол Рим Куриясындағы пармалық дін қызметкері Дон Никола Кассоланы өзінің заңды өкілі етіп тағайындады. Пармиджанино оған Мадоннамен бірге Қасиетті Жақын Иоанн мен Қасиетті Захария суреті үшін Бонифацио Гоцзадиниден 50 алтын скудиді алуға рұхсат берді. 1534 жылы Елена Байарди отбасының капелласында «Мадонна dal collo lungo» (Ұзын мойынды Мадонна) ілінуіне шешім қабылданды. Пармиджанино, мүмкін, шіркеудің ықпалында Корреджионың орнын басатынын күткен болар. Алайда 1538 жылдың сәуір айында әкімшілік кеңселер бастапқыда Джорджо Гандини дель Граноға, кейін Джироламо Бедолиге Парма соборының апсидасын және хорын безендіруді тапсырды. Осы кезде ол алхимияға қызығушылық танытқан деп есептеледі. Вазаридің болжамы бойынша, бұл оның сиқырға деген құштарлығынан туындаған. Қазіргі ғалымдар Пармиджаниноның ғылыми қызығушылығы оның гравюралары үшін жаңа техника іздеуімен байланысты болуы мүмкін деп келіседі. Алхимиялық зерттеулерінің нәтижесінде ол шіркеудегі жұмысты азда ғана аяқтады. Бірлестік шешімімен ол келісімшартты бұзғаны үшін екі айға түрмеге қамалды. 1539 және 1540 жылдар аралығында оның орнын Джулио Романо басты, ол да дереу келісімшарттан бас тартты. Пармиджанино 1540 жылдың 24 тамызында 37 жасында Касалмадьореде қызбадан қайтыс болды. Ол Сервиттік монахтар шіркеуіне «жалаңаш, көкірегінде кипарис ағашынан жасалған айқышпен» жерленді. Пармиджаниноның туысы Жироламо Мадзуоли мен Жироламоның ұлы Алессандро Мадзуоли, Помпонео Амидано, Джакомо Бертоя және Франческо Боргани оның ізімен кеткендердің қатарында болды.

Шығармалары

Пармиджанино сонымен қатар Италияда Маркантонио Раймонди бастаған, бірақ суретшілерге ұнаған алғашқы итальяндық гравер (эфирші) болды. Мыс пластиналарды басып шығаруға ерекше дағдылар қажет болғанымен, қышқылдың боя ретінде қолданылып, суретшінің қолмен салған эскизін оңай көшіру мүмкіндігі Пармиджаниноны, "әдемі бейнелер салу шебері"-н қызықтырды. Пармиджанино сонымен қатар жарық-көлеңке әдісімен жасалған ағаш кескіндерін де жасады, және оның туындылары көп болмаса да, итальяндық графика өнеріне елеулі әсер етті. Оның кейбір гравюралары Джованни Жакопо Караглиомен бірлесіп жасалған.