Пинега өзені: қасынан өтетін елді мекендер мен тарихы

Кіріспе

Пинега өзені Верхнетоемский ауданында, Красноборский ауданымен шекараға жақын, Белая және Чёрная өзендерінің қосылған жерінен басталады. Одан солтүстік-батысқа қарай ағып, кейін солтүстікке бұрылады. Пинега өзеніндегі алғашқы ауыл – Белореченский, ол әлі де Верхнетоемский ауданында орналасқан. Белореченскийден солтүстікке қарай өзен иреліп ағады, сол жағынан Охтама өзенін қабылдағаннан кейін шығысқа қарай бұрылады. Осы жерден төмен ағысында Пинега аңғарында елді мекендер орналасқан, ал ауылдар бірнеше шағын елді мекендерге топтасқан. Пинега өзені оңтүстіктен Илешаны қабылдап, қайтадан солтүстікке бұрылады, кең жағалары бар кең өзенге айналады. Төмен ағысында батыстан Вья өзенін қабылдап, Уст-Выская ауылына жеткен соң, оң жағынан Нюхча өзенін қабылдап, Занюхча ауылы тұсында солтүстік-батысқа бұрылады. Осы тұстан Коми Республикасынан тоспаланбаған жол басталып, өзеннің оң жағалауын бойлай созылады. Занюхчадан төмен ағысында Пинега өзені тарихи Сура және Веркола селоларын басып өтеді, батыстан Юла өзенін қабылдап, сол жағалауда 19 ғасырға дейін аймақтың тарихи орталығы болған Кеврола селосынан, ал оң жағалауда қазіргі Пинежский ауданының әкімшілік орталығы – Карпогорь селосынан өтеді. Карпогорьден бірнеше шақырым төмен ағысында Пинега Покшенга өзенін қабылдап, солтүстікке бұрылады. Шилега ауылында Архангельск және Карпогорь қалаларын байланыстыратын теміржол көпірі орналасқан. Ежуга өзенінің сағасынан төмен ағысында Пинега кенеттен батысқа бұрылып, бұрын аймақтың әкімшілік орталығы болған Пинега елді мекенінде оңтүстік-батысқа қарай бұрылады. Оң жағалауында Пинежский табиғат қорығы құрылған. Төмен ағысында Пинега өзені Холмогорский ауданына өтеді. Оның сағасы тарихи Уст-Пинега елді мекенінде орналасқан. Өзен сағасынан бастап жоғары қарай кеме жүруге болады, бірақ Горка ауылынан төмен қарай жолаушылар тасымалы тоқтатылған. Бір кезде Пинегадан бірнеше шақырым жоғарыда өзен Кулой өзеніне жақын орналасқан. Осы тұста 1926-1928 жылдары Кулой-Пинега каналы салынды, алайда қазіргі уақытта каналге көңіл бөлмейді.

The Pinega starts in Verkhnetoyemsky District, close to the border with Krasnoborsky District, at the confluence of the Belaya River and the Chyornaya River. There it flows to the north west, then turns north. The first village on the Pinega is Belorechensky, still in Verkhnetoyemsky District. North of Belorechensky, the river meanders, and after accepting the Okhtoma River from the left, turns east. From this point downstream, the valley of the Pinega is populated, and the villages are grouped by several into mini agglomerations. The Pinega accepts the Ilesha from the south and turns north again, emerging as a broad river with high banks. Further downstream it accepts the Vyya from the west, in the village of Ust Vyyskaya, and after accepting the Nyukhcha from the right, in the village of Zanyukhcha, turns north west. From this point on, the unpaved road appears from the Komi Republik, and follows the right bank of the river. Downstream from Zanyukhcha, the Pinega passes historical selos of Sura and Verkola, accepts the Yula from the west, and passes the selo of Kevrola, which was the historical center of the area before the 19th century, on the left bank, and the selo of Karpogory, which is the current administrative center of the Pinezhsky District, on the right bank. Several kilometers downstream from Karpogory, the Pinega accepts the Pokshenga and turns north. In the village of Shilega, there is a railway bridge on the railroad connecting Arkhangelsk and Karpogory. Downstream from the mouth of the Yezhuga the Pinega suddenly turns west, and in the settlement of Pinega, which served as the administrative center of the area, turns south west. On the right hand bank Pinezhsky Nature Reserve has been established. Further downstream, the Pinega crosses into the Kholmogorsky District. Its mouth is in the historical settlement of Ust Pinega. The river is navigable upstream to from its mouth; downstream from the village of Gorka, however, there is no passenger navigation. At one point, several kilometers upstream from the settlement of Pinega, the river comes within a distance of several kilometers to the course of the Kuloy. In this place, the Kuloy–Pinega Canal was constructed in 1926–28, however, currently the canal is pretty much neglected.

Тарих

Бұл аймақты фин тайпалары мекендеген, кейін Новгород Республикасы отарлаған. 13 ғасырда Новгород саудагерлері Ақ теңізге жеткен. Пинега өзенін Новгород саудагерлері жүн алу үшін, сондай-ақ Печора өзенінің алабына сауда жолы ретінде пайдаланған. Солтүстік Двинадан Мезен алабына (саудагерлердің Печора және Обь алабына бара алатын жері) бірнеше жол болған. Екі мүмкіндік бар: Пинега өзенімен ағысқа қарсы жоғалап, қайықтарды құрлықпен Құлойға және Мезенге жеткізу, немесе Пукшенга және Покшенга арқылы Пинегаға жету, содан кейін Йожугадан қайықтарды құрлықпен Зырянская Ежуга мен Вашкаға жеткізу.