Мысыр Мұсылман Бауырластығының тарихы (1954 – бүгінге дейін)

Кіріспе

Мысырдағы Мұсылман бауырластығының тарихы (1954 жылдан қазіргі уақытқа дейін) Насердің тұсындағы қуғын-сүргіннен бастап, Мысыр парламентіндегі ең ірі оппозициялық күшке айналуын қамтиды. Бауырластық "Ислам – шешім" ұранымен жұмыс істейді және демократиялық жолмен құрылған азаматтық ислам мемлекетін орнатуды мақсат етеді. Ол "Жақын Шығыс бойынша жүздеген мың мүшелері мен жақтастары бар, мықты орныққан күш" деп сипатталған.

Мұбарактың бауырластығы, 1981-2011

1981 жылы Садаттан кейін билікке келген және 2011 жылға дейін президент болған Хосни Мубарактың кезінде, бауырластықтың үкіметпен қарым-қатынасы Садат тұсындағыдай қалыптасты: бауырластық белгілі бір деңгейде көтеріліске ие болды, бірақ ресми түрде тыйым салынған, әдебиет таратуға немесе қоғамдық жиындар өткізуге рұқсат етілмейді және мерзімді түрде тұтқындалады. Дегенмен, олар екі газет шығарды («Ислам туы» және «Беріктік»), өңірлік және ұлттық кеңселерді сақтап, жария мәлімдеме жасады, ал көрнекті бауырластардың кітаптары кітап дүкендерінде сатылды. Бауырластық реформалық көзқарасын сақтап, халықтың келісімімен ислам мемлекетін құруға ұзақ мерзімді, қадамдық жолмен ұмтылыс жасады, қоғамды төменнен жоғары қарай реформалауға, көндіру және басқа да зорлық-зомбылықсыз әдістерді пайдаланды. Мысырлық Мұсылман бауырластығының көптеген жетекшілері түрмеге қамалып, мүлкі тәркіленді. Биліктен қуылған бұрынғы президент Морси 2019 жылы қамауда медициналық көмекке қол жеткізе алмағаннан кейін қайтыс болды. Бұл топтың саяси және азаматтық қатысуын шектеді, және кейбір мүшелерін радикалды топтар мен зорлық-зомбылыққа итермелеуі мүмкін. Катар мен Түркия бауырластық пен оның тармақтарымен байланысты нығайтса, Сауд Арабиясы мен БАӘ мұндай қозғалыстарды басуға тырысты. Олар, бауырластықтың әртүрлі қозғалыстар мен партияларды қамтитын, кең таралған желісіне ықпалы азайғанына қарамастан, АҚШ-тың террористік ұйым ретінде тануын жақтады. Заңсыз болғанына қарамастан, бауырластық Мысырдағы саяси және әлеуметтік өзгерістерден пайдаланып, мүшелерінің санын және ықпалын арттыра алды. Мысырдың төтенше жағдай заңы заңды саяси оппозицияға қатаң шектеулер қояды және сайлаудың үнемі үкімет пайдасына бұрмаланғанына сенімді. Алайда, исламдық қайырымдылық ұйымдары мен жеке мешіттер гүлденді; бұл ұйымдардың көпшілігі саяси емес болғанымен, мемлекеттен әртүрлі деңгейде тәуелсіздікпен және әртүрлі мақсаттармен жұмыс істейтін осы орталықтандырылмаған қауымдастықтар желісінде наразылық өркендеді. Исламдық белсенділердің мемлекеттік бюрократияда белгілі бір ықпалға ие болғаны және олардың қолдаушыларының арасында дәрігерлер, мұғалімдер мен әкімшілер бар екеніне куәліктер бар. Мұсылман бауырластығы осы оқиғалардан басқа исламдық саяси топтарға қарағанда көбірек пайда көрді, бұл отыз және қырық жастағы тәжірибелі белсенділердің белсенді еңбегінің арқасында болды, олар Садаттың студенттік қозғалысында өз дағдыларын жетілдіріп, бітіргеннен кейін бауырластыққа қосылды. Бауырластық, әсіресе университет студенттері мен жақында бітірген түлектерді жұмысқа алуда табысты болды. Жұмыс, материалдық игіліктер және дәстүрлі үйлену тойына қажетті ақша жас мысырлықтар үшін қол жеткізбес болып келеді, ал кең таралған жемқорлық және жабық, авторитарлық саяси жүйе алшақтық (итираб) пен үмітсіздікке әкелді. Исламдық қайта жандану жас адамдарға атақ-даңқ пен байлық үшін емес, құдайшылдық пен исламдық білімдері үшін құрметке ие болатын өмір салтын ұсынады, және қарапайым өмір сүруді мақұлдайды. Әрбір мұсылманның саяси және әлеуметтік реформаларға қатысуы міндет деген көзқарас (бауырластық осыны ерекше баса назар аударады) саяси алшақтық пен жеңілісшіліктің қарсы күші ретінде әрекет етеді, жастарға болашаққа қатысты оптимизм сезімін сыйлайды. Орта таптан шыққан әйелдер дінге қатаң бағынудың оларға құрметтің артуына мүмкіндік бергенін, сонымен қатар білім, мансап және неке сияқты салаларда олардың таңдауларын шектейтін басқа әлеуметтік нормаларды елемеуге мүмкіндік бергенін байқады. Жастардың бауырластықтағы жұмысына исламдық семинарлар мен қойылымдар ұйымдастыру, студенттік ұйымдарда, кәсіби қауымдастықтарда және парламентте бауырластық кандидаттарын қолдау, демонстрацияларға қатысу кіреді.

During the presidency of Hosni Mubarak, who succeeded Sadat in 1981 and remained in power until 2011, the Brotherhood's relations with the government are still essentially what they were under Sadat: the Brotherhood is tolerated to a degree, but is officially illegal, is not allowed to distribute literature or assemble in public, and is subject to periodic arrests. It has nevertheless published two newspapers (Liwa' al islam, "The Banner of Islam", and al I'tisam, "Adherence"), maintained regional and national offices and made public statements, and
books by prominent Brothers are sold in bookshops. The Brotherhood has held to its reformist outlook, pursuing a long term, gradualist approach to the establishment of an Islamic state with popular consent, by reforming society from the bottom up, using persuasion and other nonviolent means. The Egyptian Muslim Brotherhood has faced significant repression, with many leaders imprisoned and assets seized. Former President Morsi, who was ousted from power, died in 2019 after being denied medical care in custody. This has limited the group's political and civic participation, potentially pushing some members toward radical factions and violence. While Qatar and Turkey have cultivated ties with the Brotherhood and its offshoots, Saudi Arabia and the UAE have sought to suppress such movements. They advocate for a broad U. S. terrorist designation, despite the Brotherhood's reduced influence over its diffuse network, which comprises various movements and parties. Despite being outlawed, the Brotherhood has been able to take advantage of political and social developments in Egypt to increase its membership and influence. Egypt's emergency law imposes drastic limits on legal political opposition, and it is widely believed that elections are routinely rigged in favour of the government. However, Islamic charitable organisations and private mosques have flourished; though many of these organisations are apolitical, it is largely within this decentralised network of associations, which pursue different agendas and enjoy different degrees of autonomy from the state, that dissent has found expression. There is also anecdotal evidence that Islamic activists have gained some influence within the state bureaucracy, and that their supporters include many doctors, teachers and administrators. The Muslim Brotherhood has benefited from these developments more than any other Islamic political group, thanks in part to the energetic efforts of a cadre of experienced activists in their thirties and forties, who had honed their skills in the student movement under Sadat and joined the Brotherhood after graduation. The Brotherhood has been particularly successful at recruiting young people, including university students and recent graduates. Jobs, material goods, and the money needed for a conventional wedding have been increasingly out of reach for young Egyptians, and rampant corruption and a closed, authoritarian political system have bred alienation (ightirab) and despair. The Islamic revival offers a way of life in which young people can be respected for their piety and Islamic learning rather than for their titles or wealth, and in which it is considered admirable to live simply. The view that it is the duty of every Muslim to be involved in political and social reform (which the Brotherhood particularly emphasises) acts as an antidote to political alienation and defeatism, enabling young people to feel more optimistic about the future. Women from lower middle class backgrounds have found that stricter religious observance gives them increased respectability, enabling them to disregard other social codes that would otherwise limit their options in areas such as education, career and marriage. Young people's work in the Brotherhood includes organising Islamic seminars and plays, supporting Brotherhood candidates in elections in student unions, professional associations and parliament, and participating in demonstrations.

1980 жылдар

1980 жылдары мен 1990 жылдардың басында Мысырдың жетекші кәсіби бірлестіктерінің мүшелерінің басым бөлігі экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы университет түлектері болды; олардың дауыстары «Бауырластық» кандидаттарына заңгерлер, дәрігерлер, фармацевттер, ғалымдар және инженерлерді білдіретін бірнеше бірлестіктің атқарушы кеңестерінде үлкен көпшілікке ие болуға көмектесті, ашық және бәсекелестік сайлауларда үкіметтік, секулярлық және радикалды ислами кандидаттарды жеңді. «Бауырластық» жетекшілігімен бірнеше кәсіби бірлестіктер жас түлектердің кездесетін нақты қиындықтарды шешуге бағытталған бағдарламалар құрды, медициналық сақтандыру, арзан пайызбен несиелер және университеттердің жеткіліксіз біліміне толықтыру үшін оқу ұсынды. Дегенмен, кәсіби бірлестіктердің шектеулі ресурстары осы бағдарламалардың маңызды нәтиже беруіне мүмкіндік бермеді, ал осы салада «Бауырластық» ұйымының табысы сайлаушылардың кандидаттарын адал және азаматтық парыз сезімімен жетекшілік ететін тұлғалар деп қабылдауымен байланысты болды, бұл кәсіби бірлестіктерді жиі сипаттайтын жемқорлықтан өзгеше. Осы бірлестіктер «Бауырластыққа» Мысырдағы еркін парламенттік және президенттік сайлаулардың жоқтығын, түрмелердегі азаптауларды сынауға және төтенше жағдай заңының күшін жоюға шақыруға платформа берді. Парламенттік сайлаулар, оппозиция үшін көбінесе жабық болғанымен, Мұбарак тұсында «Бауырластық» ұйымының танымалдығын көрсетеді. 1984 жылғы сайлауда «Бауырластыққа» Вафд партиясынан кандидаттарды тіркеуге рұқсат берілді. 1987 жылы олар осы тәжірибені қайталауға рұқсат алды, бұл жолы Еңбек партиясына өтті. Екі жағдайда да, «Бауырластықпен» байланысы бар партия барлық басқа оппозициялық партиялардан көп дауыс жинады.

1990 жылдар

1992 жылдан бастап үкімет қайтадан Бауырластықтың ықпалын тежеу үшін репрессиялық шараларға көшті. 1993 жылы кәсіби бірлестіктер тікелей мемлекеттік бақылауға алынды. 1995 және 1996 жылдары мыңнан астам Бауырластық мүшесі тұтқындалды. Бірнеше адам әскери трибуналдарда бірнеше жылға қатаң еңбекке кесілді; негізгі айып – айыпталушылардың заңсыз ұйымның мүшелері болуы және үкіметті құлатуды жоспарлағандары. Сонымен қатар, үкімет Бауырластықты террористік ұйым деп айыптап, оған қарсы ауқымды медиа науқан жүргізді. Бұл реакцияны, ең дұрысы, Бауырластықтың сайлауға қатысуына бөгет қойып, режимнің билігіне қарсы бейбіт, халықтық наразылықты болдырмауға жасалған тытыру ретінде қарастыруға болады. Сол сияқты, 1998 жылы студенттік одақ сайлауы алдында жүздеген студент-исламдық белсенділер тұтқындалды. Бауырластық жоғарғы орта тап, өнеркәсіп жұмысшылары және Мысыр қоғамының ең кедей және білімі аз топтары арасында қолдаудың жетіспеуіне байланысты осы қысымға ерекше сезімтал болды. Үкіметтің күшейтілген репрессиясы Бауырластықтың "ескі гвардиясы" мен оның орта буын басшылары арасында қақтығысқа әкелді. "Ескі гвардия" Бағыт беру бюросын басып алып, басқа саяси күштермен ынтымақтастық, саяси мәселелер бойынша ашық ішкі пікірталас, ұйымға заңды статус беру және исламды либералды тұрғыдан түсіндіруді жақтады. 1996 жылдың 20 қаңтарында Мысыр Бауырластығының басшысы Хамид Абу ан Наср қайтыс болды. Оның орнын Бауырластықтың бірінші орынбасары Мұстафа Машхур иеленді, ол жастық шағында "жер астындағы құпия аппараттың (әл-Джихаз әл-Сирри) белсенді мүшесі" болған. Ол барлығы 16 жыл түрмеде отырды және қатал адам ретінде танылды. Мысырдың ішкі істер министрі Хасан әл-Альфи қаулыға қарсы сөйлеген сөзімен жауап берді, содан кейін Бауырластықтың орталық кеңсесіне шабуыл жасалып, 46 мүшесі тұтқындалды. Сондай-ақ сол жылы Бауырластықтың жоғары басшылығының наразылығына орай, орта буынның бір тобы Бауырластықты тастап, бірнеше копттармен бірігіп, "Васат" ("Орталық") атты жаңа саяси партия құрды. Бұл партия "Ислам дініне негізделген азаматтық платформаны" ұсынуды көздеді, ол көптік пен биліктің алмасуын қолдайды. "Васат" партиясы белгілі бір секуляр зиялылардың қолдауын алды, бірақ заңды саяси партия болу туралы бірнеше рет жасаған өтініштері қабылданбады.

Starting in about 1992, the government again resorted to repressive measures to stem the Brotherhood's increasing influence. In 1993, professional associations were placed under direct state control. In 1995 and 1996, over a thousand Brothers were arrested. Several were convicted by military tribunals to several years of hard labour; the main charge was that the accused were members of an illegal organisation that planned to overthrow the government. At the same time, the government directed a huge media campaign against the Brotherhood, accusing it of being a terrorist group. This reaction can best be explained as an effort to stave off a nonviolent, popular challenge to the regime's power, by preventing the Brotherhood from participating in elections. Similarly, in 1998, hundreds of student Islamic activists were arrested just before student union elections. The Brotherhood was particularly vulnerable to this crackdown because of its lack of support among the upper middle classes, industrial workers, and the poorest and least educated segments of Egyptian society. Increased government repression led to a conflict between the Brotherhood's "old guard", which dominated its Guidance Bureau, and its middle generation of leaders, who favoured cooperation with other political trends, a more open internal debate on political issues, a more concerted effort to gain legality for the organisation and a more liberal interpretation of Islam. On 20 January 1996, Hamid Abu an Nasr, the General Leader of Egypt's MB died. His successor was MB first deputy, Mustafa Mashhur, who had been "an active member of the underground secret apparatus (al Jihaz al Sirri)" as a youth. He had spent a total of 16 years in prison and was considered a hard liner. The Egyptian interior minister, Hasan al Alfi, responded with a threatening speech and shortly after a raid on the MB central offices and the arrest of 46 members. Also that year, to the dismay of the Brotherhood's senior leadership, a group of prominent middle generation leaders left the Brotherhood and joined with several Copts to form a new political party, called Wasat ("Centre"), intended to represent "a civic platform based on the Islamic faith, which believes in pluralism and the alternation of power". The Wasat Party has won the support of some well known secular intellectuals, but its repeated requests to become a legal political party have been denied.

2000 жылғы сайлау

Бірнеше жылдық ой-толғаныс пен қайта құрылғаннан кейін, Бауырластық қозғалысы соңғы жылдары қайта жанданып, өркендеуде, себебі ұйым ішінде орта буын жетекшілерінің ықпалы артты. 2000 жылы Бауырластық 76 парламенттік үміткерді тәуелсіз кандидаттар ретінде тіркеді (оның ішінде бір әйел – Гихан әл-Халафави, оның округіндегі жеңісі үкімет сол жердегі сайлауды жойғаннан кейін күшін жойды) және 17 орын жеңіп алды (барлық оппозициялық партиялардың жиынтығына тең), үкіметтің қарсы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жүргізген күшті науқанына және дауыс беруге аз уақыт қалғанда бірнеше үміткерін қамауға алуына қарамастан. 2001 жылы Адвокаттар қауымдастығы өкілдігінің атқарушы кеңесіне бес жылдың ішінде алғаш рет ашық сайлау өткізді; үкіметті ұятқа салудан сақтану үшін Бауырластық орынның үштен біріне ғана қатысты және олардың барлығын жеңіп алды. Бауырластық өз мәлімдемелерінде 1970 жылдардағы газетінде білдірілген діни төзбелдік пен антисемитизмнен бас тартты. Соңғы жылдары оның өкілдері копттардың ұйымға қосылуына кедергі жоқ екенін айтты (Хасан әл-Баннаның екі коптты көмекшілері ретінде тағайындағанын және копттарға деген көзқарасының әділдігімен белгілі болғанын атап өтті); 2004 жылы 75 жасқа толған Бауырластықтың Бас жетекшісі Мохаммад Махди Акеф 2005 жылы «Аль-Жазираға» сұхбат беріп былай деді:

Ислам христиандар мен яһудилерді құрметтейді және олар да бізге солай қарасын деп үміттенеміз. Адамдардың арасындағы араздыққа себеп олардың діні емес, білімсіздігі. Соңғы жылдары Бауырластық Таяу Шығыста демократияны күшейтуге жиі шақырды. 2004 жылы Халықаралық дағдарыс тобына берген сұхбатында Бауырластық пен «Васат» партиясының ең беделді орта буын жетекшісінің бірі Абд әл-Муним Абу-л-Футух:

Демократияның болмауы – мұнда, Мысырда және Таяу Шығыстағы дағдарыстың басты себептерінің бірі. Мұсылман бауырлары Батыс үкіметтері аймақтағы демократияның жетіспеуіне себепкер екенін санайды, себебі олар араб және ислам әлеміндегі диктатураларды қолдап келеді, ал демократия мен бостандықтың жоқтығы терроризм мен зорлық-зомбылыққа алып келетіні дәлелденген.

2005 жылғы сайлау

2005 жылы "Бауырластық" қозғалысы Египеттің "Өзгеріс қозғалысымен" (сондай-ақ "Кифая", яғни "жеткілікті" деп те аталады) бірге демократиялық демонстрацияларға қатыса бастады, және осы қозғалыстың көптеген мүшелері тұтқындалды, тіпті 2005 жылдың мамыр айында ғана 700-ден астам адам тұтқындалды. 2005 жылғы парламент сайлауында тәуелсіз кандидаттар ретінде қатысқан "Бауырластық" қозғалысының өкілдері 88 орынды жеңіп алды (жалпы санының 20%), сайлау процесінде көптеген бұзушылықтар болғанына қарамастан, ең ірі оппозициялық блокты құрды, оның ішінде жүздеген "Бауырластық" мүшелері тұтқындалды. Ал заңды оппозициялық партиялар бар болғаны 14 орынға ие болды; бұл дінсіздер мен копттар арасында "Бауырластық" қозғалысының күшеюіне қатысты алаңдаушылықты қайта оятты.

2005 жылғы сайлаудан кейінгі оқиғалар

Бауырластық Мысырда демократиялық саяси жүйеге бірнеше рет шақырды және 2005 жылы Кифая қозғалысымен бірге демократияны қолдаушы демонстрацияларға қатысты. 2005 жылдан бері Мысырдағы Мұсылман бауырластығының мүшелері интернетте де маңызды күшке айналды. 2006 жылы Әбделмен Махмуд алғашқы ашық Бауырластық блогын құрды, ол "Ана Ихван" (http://ana ikhwan.blogspot.com) деп аталды. Arab Media & Society журналындағы (http://www.arabmediasociety.com) мақаласында американдық университеттің кортни Радш египеттік блогерлер қауымының қалай кеңейгенін, әсіресе партия платформасының жобасын талқылауға ниетті жастар мен Кифаяға жақтас белсенділердің қатысуын зерттейді. Бұл "кибербелсенділер" көбінесе ұйымды, мысалы, әйелдер мен копттарды президенттік лауазымға ие болуға рұқсат бермеу сияқты мәселелерде сынға алады және оффлайн әріптестерінен көбінесе либералдық көзқарастарға ие. 2005 жылғы олардың жетістігі "үкімет тарапынан қарсы шабуылға" себеп болды. 2007 жылы Мысыр конституциясы тіркелген партиялардың пайдасына, ал тәуелсіздерге қарсы өзгертілді, бұл ресми түрде тыйым салынған Бауырластыққа зиян келтірді, олар тек тәуелсіз кандидаттар ретінде ғана қатыса алады. 2008 жылы жергілікті кеңес сайлауында көптеген Бауырластық кандидаттары тіркелмей қалды. Мұбарак режимі сондай-ақ Бауырластықтың мыңдаған қарапайым мүшелерін тұтқынға алып, әскери сотта отырғызды, сондай-ақ "қаражатты басқаратын және науқандар мен әлеуметтік жұмыстарға миллиондаған долларлық қайырымдылықтар мен инвестициялық табыстарды бағыттайтын" маңызды басшыларды да тұтқынға алды. Бұл қозғалысты әлсіретті, сондай-ақ Бауырластықтың кейбір соңғы даулы ұстанымдары да оған әсер етті. 2007 жылы олар өзінің ұсынылып отырған саяси партиясының бағдарламасын жариялады, онда Мысыр президенті болуға әйелдер мен христиандарға тыйым салынды, сондай-ақ парламенттік заңнаманы тексеру үшін ислам дін қызметкерлерінің арнайы кеңесі құрылуы көзделді. 2008-2009 жылдардағы Газа соғысы кезінде Бауырластықтың кейбір басшылары мысырлықтарды Газаға барып Израильмен соғысуға шақырды, бұл Мысырдың Израильмен 1979 жылғы бейбіт келісіміне қайшы болды.

The Brotherhood made repeated calls for a more democratic political system in Egypt and participated in pro democracy demonstrations with the Kifaya movement in 2005. Since 2005 Muslim Brotherhood members in Egypt have also become a significant movement online. In 2006 Abdel Menem Mahmoud created the first publicly identified Brotherhood blog, Ana Ikhwan (http://ana ikhwan. blogspot. com). In an article for Arab Media & Society (http://www. arabmediasociety. com), Courtney C. Radsch of American University explores how the Egyptian blogosphere expanded as many younger members followed suit, especially the activists who were sympathetic to Kefaya and members who wanted to be part of the discussion about the draft party platform. These "cyberactivists" are often critical of the organization, such as its rejection of women and Copts as being permitted to hold the presidency, and more liberal than their offline counterparts. Its 2005 success provoked "a government counterattack" against the Brotherhood. Egypt's constitution was amended in 2007 in favor of registered parties and against independents, to the disadvantage of the officially outlawed Brethren which can only field candidates as independents. In 2008 the state disqualified most Brotherhood candidates in the local council elections. The Mubarak regime also launched a wave of arrests and military trials against the Brethren, "ensnared thousands of rank and file members," but also important leaders "who ran the financial apparatus that funnels millions of dollars in donations and investment proceeds into campaigning and social outreach." This has weakened the movement, as have some recent controversial positions of the Brotherhood. In 2007 it distributed a draft program for its proposed political party which called for a ban on women or Christians as Egypt's president, and for a special council of Islamic clerics to vet parliamentary legislation. During the 2008 9 Gaza War, some Brotherhood leaders called for Egyptians to go to Gaza and fight Israel, notwithstanding Egypt's 1979 peace treaty with Israel.